Với nhiều học sinh, Lịch sử là môn học khó nhớ vì có nhiều sự kiện, mốc thời gian. Cùng với sự phát triển của mạng xã hội, ngày càng xuất hiện nhiều video, bài học lịch sử được xây dựng theo hướng trực quan, sinh động, giúp việc tiếp cận kiến thức trở nên nhẹ nhàng và hấp dẫn hơn với người xem.
Nhân kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có cuộc trò chuyện với một số giáo viên, nhà sáng tạo nội dung đang góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Đưa Lịch sử đến gần hơn với học sinh bằng cách dạy, truyền tải sáng tạo trên nền tảng số
Cô Nguyễn Thị Thoa - giáo viên Lịch sử, Trường Trung học phổ thông Hiếu Tử (tỉnh Vĩnh Long), chủ kênh TikTok “Cô Thoa Phù Thủy” (có hơn 760 nghìn người theo dõi) gây chú ý với cộng đồng mạng, nhất là học sinh bởi những màn “hóa phép” tiết kiểm tra khô khan thành trò chơi thú vị để học trò thêm yêu môn Lịch sử.
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Thoa cho biết, việc lựa chọn xây dựng nội dung học tập trên nền tảng số theo hướng hài hước một phần xuất phát từ tính cách cá nhân, một phần từ sự thấu hiểu tâm lý học sinh khi nhiều em tiếp cận môn Lịch sử với tâm lý e ngại, thậm chí xem đây là “nỗi ám ảnh” mỗi khi đến lớp.
Cô Thoa bày tỏ: “Quá trình dạy học môn Lịch sử, tôi nhận thấy nhiều học sinh đã “bội thực” với lối dạy theo kiểu đọc - chép, nặng về ghi nhớ sự kiện, mốc thời gian. Vì vậy, để học sinh thay đổi cách tiếp cận và hứng thú hơn với môn học này, tôi tạo không khí phấn khởi, vui vẻ trong giờ học để các em có trải nghiệm học tập tích cực hơn”.
Bên cạnh những video gọi tên kiểm tra bài cũ hài hước, cô Thoa cũng có một số video giới thiệu về các địa điểm lịch sử. Cô cho hay, việc đưa “không gian thực” vào nội dung số là cách cô chủ động chuyển từ cách “kể lại” sang “tạo trải nghiệm” cho học sinh, để các em vừa giải trí, vừa được bổ sung kiến thức.
Mặt khác, nếu chỉ truyền đạt kiến thức trong lớp học, nội dung dễ mang tính lý thuyết. Trong khi đó, việc trực tiếp ghi hình tại các địa điểm như đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, khu di tích Xẻo Quít,... giúp học sinh không chỉ nghe mà còn “nhìn thấy” bối cảnh thực tế, từ không gian, kiến trúc đến hiện vật. Nhờ vậy, kiến thức trở nên sinh động, dễ tiếp cận và dễ ghi nhớ hơn.
“Thông qua các video, tôi mong muốn khơi gợi sự tò mò của học sinh, từ đó khuyến khích các em chủ động tìm hiểu, khám phá và trân trọng các giá trị lịch sử, đặc biệt là những di tích, địa danh ngay tại địa phương”, nữ giáo viên bộc bạch.
Theo cô Thoa, để học sinh thực sự yêu thích môn Lịch sử, giáo viên cần từng bước thay đổi cách truyền tải: từ kiến thức “khó, khô, nhiều” sang mức độ dễ tiếp nhận hơn, để các em cảm thấy “bình thường”, sau đó dần chuyển sang “thú vị” và tiến tới “có cảm xúc” với môn học. Khi đã hình thành được sự đồng cảm và hứng thú, học sinh sẽ chủ động tìm hiểu và tiếp cận môn học một cách tự nhiên, thay vì chỉ dừng lại ở sự hứng thú nhất thời.
Từ kinh nghiệm thực tế, nữ giáo viên cho rằng, để việc dạy học và lan tỏa lịch sử trên nền tảng số đạt hiệu quả, trước hết cần đội ngũ người làm sáng tạo nội dung có tâm và có trách nhiệm với kiến thức truyền tải.
Bên cạnh đó, trường học cần nhìn nhận việc xây dựng nội dung số như một phần của hoạt động giáo dục, thay vì coi là công việc “làm thêm” của cá nhân, đồng thời tạo môi trường cởi mở để giáo viên chủ động thử nghiệm các phương pháp giảng dạy mới.
Đối với các nền tảng công nghệ, cần có cơ chế ưu tiên hoặc phân loại rõ ràng đối với nội dung giáo dục nhằm hỗ trợ lan tỏa những giá trị tích cực tới người học.
Cùng với giáo viên, nhiều bạn trẻ cũng chọn cách “kể” lại lịch sử trên nền tảng số. Chị Vũ Thúy Hiền - người sáng lập và quản lý một kênh mạng xã hội có hơn 62 nghìn lượt theo dõi trên Facebook và hơn 101 nghìn lượt theo dõi trên TikTok, nhà sáng tạo nội dung về lịch sử cho biết, lý do lựa chọn xây dựng nội dung lịch sử dưới dạng video, bài học số xuất phát từ trải nghiệm học tập của bản thân.
Từng là học sinh, chị Hiền hiểu rõ những khó khăn mà học sinh thường gặp khi tiếp cận môn học này.
Theo chị Hiền, Lịch sử không chỉ là môn học thiên về ghi nhớ, mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Vì vậy, việc chuyển tải kiến thức qua các nền tảng số là cách giúp học sinh và người trẻ tiếp cận kiến thức môn học này dễ dàng hơn, từng bước thay đổi định kiến về một môn học vốn bị cho là khô khan, khó tiếp cận.
Trong quá trình thực hiện nội dung, chị Hiền gặp không ít khó khăn khi tiếp cận và kiểm chứng nguồn tư liệu lịch sử. “Với lịch sử, chỉ một sai lệch nhỏ về câu chữ cũng có thể làm thay đổi ý nghĩa và bản chất của vấn đề”, chị Hiền nói.
Bên cạnh đó, có tình trạng tư liệu lịch sử có sự khác biệt giữa các nguồn. Ví dụ, ở giai đoạn lịch sử thời kỳ phong kiến, thông tin về mốc thời gian hoặc tên gọi có thể không thống nhất giữa một số tài liệu. Vì vậy, chị thường tham khảo, đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn, ưu tiên các tài liệu chính thống như từ báo chí, sách của nhà xuất bản uy tín hay các công trình nghiên cứu lịch sử, đồng thời trích dẫn rõ nguồn và lưu ý trong nội dung đăng tải nhằm hạn chế những tranh cãi không đáng có.
Chị cho biết từng nhiều lần do dự trước khi bắt tay “xây kênh”, vì lo ngại không nhận được sự đón nhận từ người xem. Tuy nhiên, những nội dung chia sẻ về kiến thức và kinh nghiệm ôn thi Lịch sử đã nhanh chóng nhận được phản hồi tích cực từ học sinh, từ đó tạo động lực để chị tiếp tục phát triển và lan tỏa nội dung tới người trẻ.
Chị Hiền cũng khẳng định, khi xây dựng nội dung về lịch sử trên mạng xã hội, nếu người làm nội dung thiếu nền tảng kiến thức và thiếu tư duy rõ ràng rất dễ dẫn đến nguy cơ sai lệch thông tin, làm hiểu sai bản chất sự kiện. Những nội dung thiếu kiểm chứng không chỉ ảnh hưởng đến nhận thức chung của người xem mà còn tác động trực tiếp tới học sinh - nhóm đối tượng thường xuyên tiếp cận các video, bài viết trên nền tảng số và chưa đủ khả năng xác định tính chính xác của thông tin.
Để hạn chế tình trạng này, người sáng tạo nội dung số về lịch sử cần nghiêm túc tìm hiểu, kiểm chứng thông tin và chỉn chu trong từng chi tiết trước khi đăng tải.
Chị Hiền kể: “Thực tế, tôi từng bắt gặp một số nội dung lịch sử sai lệch lan truyền trên mạng xã hội, chẳng hạn như những quan điểm chưa chính xác về các sự kiện lớn của dân tộc. Dù nhận thức của cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, đã có nhiều chuyển biến tích cực khi ngày càng quan tâm hơn đến lịch sử, song vẫn còn một bộ phận bị ảnh hưởng bởi những thông tin sai lệch.
Vì vậy, dù là người làm nội dung chuyên nghiệp hay không, mỗi cá nhân khi tham gia chia sẻ thông tin trên không gian mạng đều cần ý thức rõ trách nhiệm đối với từng câu chữ, từng sản phẩm đăng tải, góp phần lan tỏa đúng đắn các giá trị lịch sử và nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc”.
Ứng dụng công nghệ AI để khắc họa lịch sử sinh động hơn
Trong bối cảnh công nghệ số ngày càng phát triển, nhiều nhà sáng tạo nội dung đã tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để đổi mới cách truyền tải lịch sử theo hướng trực quan, sinh động hơn. Dù mới được xây dựng từ giữa tháng 3/2026, chỉ sau hơn một tháng hoạt động, fanpage về lịch sử đã thu hút hơn 52 nghìn lượt theo dõi trên Facebook nhờ các video lịch sử ý nghĩa, được thể hiện bằng hình ảnh AI ấn tượng.
Anh Nguyễn Anh Phương - người xây dựng và vận hành fanpage này hiện làm việc tại bộ phận Marketing cho một công ty ở thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: “Với mục tiêu mang đến những nội dung lịch sử gần gũi, dễ tiếp cận hơn với người xem, tôi lựa chọn xây dựng video bằng AI, bởi đây là cách ứng dụng công nghệ để thể hiện các sự kiện một cách trực quan, sinh động”.
Trong quá trình xây dựng nội dung, anh Phương ưu tiên “kể lại” những câu chuyện lịch sử có bối cảnh, nhân vật và diễn biến rõ ràng, thông tin được biên tập dễ hiểu, tập trung vào mạch kể thay vì liệt kê dữ kiện. Nội dung được xây dựng như một câu chuyện hoàn chỉnh với mở đầu, cao trào và kết thúc, giúp người xem dễ theo dõi và ghi nhớ.
“Lịch sử có giá trị lớn về mặt kiến thức, nhưng nếu chỉ được truyền tải qua văn bản hoặc hình ảnh tĩnh, nội dung này có thể trở nên khô khan và khó thu hút với nhiều người. Việc ứng dụng công nghệ AI để sản xuất video giúp câu chuyện lịch sử tạo được hứng thú và khả năng ghi nhớ với người xem.
Song, khi làm nội dung về lịch sử, yếu tố thông tin chính xác là nền tảng quan trọng nhất, do đó toàn bộ thông tin đều được tôi tìm hiểu, chọn lọc kỹ lưỡng từ nhiều nguồn tài liệu uy tín trước khi đưa vào sản xuất”, anh Phương nói.
Để tăng tính hấp dẫn với người xem, nhất là người trẻ, anh Phương cho biết đã xây dựng nội dung kết hợp với hình ảnh trực quan, nhịp dựng nhanh và lời dẫn gần gũi, đồng thời lựa chọn những chi tiết thú vị hoặc ít được biết đến trong lịch sử. Mặt khác, anh cũng đặt ra ranh giới rõ ràng giữa sáng tạo trong cách thể hiện và việc tôn trọng nội dung gốc, tránh làm sai lệch bản chất sự kiện.
Anh Phương cũng cho hay, khó khăn lớn nhất khi sử dụng công nghệ AI tạo video là làm sao để hình ảnh vừa phù hợp với bối cảnh lịch sử, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ và sự nhất quán giữa các phân cảnh. Thực tế, AI vẫn còn hạn chế trong việc tái hiện chính xác các chi tiết như trang phục, kiến trúc hay thần thái nhân vật, đặc biệt ở những giai đoạn lịch sử ít tư liệu trực quan.
Bên cạnh đó, các chính sách kiểm soát nội dung của nền tảng cũng đặt ra không ít thách thức, nhất là với những yếu tố nhạy cảm như vũ khí, bạo lực hoặc hình ảnh liên quan đến trẻ vị thành niên. Khi khắc họa lại lịch sử, có nhiều giai đoạn chiến tranh khó tránh khỏi các yếu tố này, vì vậy, việc thể hiện sao cho phù hợp vẫn là bài toán cần cân nhắc.
Anh Phương khẳng định: “Với người sáng tạo nội dung số, nhất là nội dung liên quan đến lịch sử, trước hết cần nâng cao trách nhiệm với thông tin bản thân truyền tải, chủ động kiểm chứng từ nhiều nguồn tài liệu và tránh suy diễn hoặc thêm thắt chi tiết thiếu cơ sở. Đồng thời, cần phân định rõ ranh giới giữa sáng tạo trong cách thể hiện và tính chính xác của nội dung, không vì mục tiêu thu hút người xem mà làm sai lệch bản chất lịch sử.
Bên cạnh đó, việc minh bạch nguồn tham khảo hoặc thể hiện rõ nội dung mang tính tóm lược cũng là yếu tố quan trọng, giúp người xem hiểu đúng vai trò của sản phẩm.
Về phía người tiếp nhận, cần hình thành thói quen tiếp cận thông tin một cách chọn lọc, chủ động tìm hiểu thêm từ nhiều nguồn để có cái nhìn toàn diện hơn.
Khi cả người làm nội dung và người xem đều có trách nhiệm với thông tin, việc lan tỏa kiến thức lịch sử trên không gian mạng sẽ phát huy được giá trị tích cực cho cộng đồng”.
Nhân dịp kỷ niệm 51 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, anh Phương đã thực hiện loạt video bằng công nghệ AI về “Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử”.
“Với nội dung liên quan đến sự kiện lớn 30/4, tôi xây dựng video sao cho phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin của người trẻ để người xem sẽ không chỉ dừng lại ở việc “xem cho biết” mà có thể hình thành sự quan tâm và tìm hiểu sâu hơn về lịch sử nước nhà.
Từ đó, tôi mong muốn khơi gợi niềm tự hào dân tộc và giúp người xem cảm nhận rõ hơn giá trị của những trang sử đã qua. Đồng thời, tôi hy vọng lịch sử không chỉ là kiến thức cần ghi nhớ, mà trở thành nguồn cảm hứng nuôi dưỡng tình yêu và trách nhiệm với đất nước”, anh Phương bộc bạch.