Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, giáo dục đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức dạy và học nhằm thích ứng với xu thế mới. Việc ứng dụng công nghệ trong giảng dạy không chỉ góp phần nâng cao chất lượng truyền đạt kiến thức mà còn tạo ra môi trường học tập linh hoạt, tương tác và cá nhân hóa cho người học.
Đặc biệt, sự phát triển của các sản phẩm hỗ trợ như phần mềm học tập, sách giáo khoa điện tử hay nền tảng số đã và đang trở thành công cụ quan trọng, giúp giáo viên đổi mới phương pháp, học sinh tiếp cận tri thức một cách trực quan, hiệu quả hơn. Đây được xem là một trong những yếu tố then chốt thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong giáo dục, hướng tới xây dựng nền giáo dục hiện đại, mở và thích ứng với thời đại công nghệ.
Sách giáo khoa điện tử môn Lịch sử và Địa lý giúp các số liệu không còn khô khan
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Nụ - Giáo viên môn Địa lý, Trường Trung học phổ thông Chuyên Bắc Kạn (tỉnh Thái Nguyên) cho rằng: Chuyển đổi số trong giáo dục hiện nay là xu hướng tất yếu và mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong thực tiễn giảng dạy. Trên thực tế, việc ứng dụng công nghệ giúp giáo viên khai thác đa dạng nguồn tư liệu, đồng thời tận dụng hiệu quả các thiết bị, phần mềm hỗ trợ, qua đó nâng cao chất lượng bài giảng và khả năng tiếp cận kiến thức của học sinh.
Cụ thể, đề cập đến việc ứng dụng sách giáo khoa điện tử trong giảng dạy, cô Nụ cho rằng đây là giải pháp mang lại nhiều hiệu quả rõ nét trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học hiện nay.
Theo cô, ưu điểm nổi bật của sách giáo khoa điện tử là tính trực quan, sinh động khi có thể tích hợp hình ảnh, video, âm thanh, bản đồ, biểu đồ…, giúp nội dung bài học trở nên dễ hiểu, hấp dẫn hơn, đặc biệt với những môn học giàu tính minh họa như Địa lý.
Đồng thời, nội dung bài học được sắp xếp logic, có khả năng liên kết và mở rộng học liệu, hỗ trợ giáo viên và học sinh tiếp cận kiến thức một cách hệ thống, toàn diện hơn.
Bên cạnh đó, việc sử dụng sách điện tử còn góp phần tăng cường tính tương tác trong lớp học. Giáo viên có thể linh hoạt trình chiếu, nhấn mạnh nội dung, kết hợp câu hỏi, bài tập trực tiếp trên nền tảng số. Học sinh chủ động theo dõi, tham gia tương tác, từ đó nâng cao khả năng tiếp thu và ghi nhớ kiến thức. Đây cũng là công cụ hỗ trợ hiệu quả cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của người học.
“Đối với môn Địa lý - môn học có nhiều nội dung cần minh họa trực quan như bản đồ, hình ảnh, biểu đồ thì việc chỉ sử dụng sách giáo khoa truyền thống hoặc các bài giảng PowerPoint đôi khi vẫn còn hạn chế do chỉ thể hiện được một phần nội dung. Trong khi đó, sách giáo khoa điện tử cho phép tích hợp đầy đủ thông tin, dữ liệu một cách sinh động, hệ thống hơn.
Khi kết hợp với các thiết bị trình chiếu như máy chiếu hoặc màn hình thông minh, giáo viên có thể truyền tải kiến thức trực quan, dễ hiểu, giúp học sinh tiếp cận bài học hiệu quả hơn”, cô Nụ cho hay.
Ngoài ra, theo cô Nụ, sách giáo khoa điện tử còn có tính linh hoạt cao khi có thể sử dụng trên nhiều thiết bị, dễ dàng truy cập mọi lúc mọi nơi, đồng thời góp phần tối ưu hóa thời gian, giảm tải công việc cho giáo viên trong quá trình chuẩn bị bài giảng. Đây là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong thời đại số.
Đồng quan điểm, cô Nguyễn Thị Thu Hồng - Giáo viên môn Lịch sử, Trường Trung học cơ sở Lê Lợi (Hà Nội) cũng cho rằng, việc đẩy mạnh đổi mới và chuyển đổi số trong hoạt động dạy - học hiện nay là hết sức cần thiết, không chỉ mang tính xu hướng mà còn là yêu cầu thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
Theo cô, khi nhà trường triển khai các giải pháp ứng dụng công nghệ, quá trình tổ chức dạy học diễn ra thuận lợi hơn, cả giáo viên và học sinh đều có điều kiện tiếp cận với phương thức học tập hiện đại, linh hoạt.
Với đặc thù của môn Lịch sử vốn gắn với các mốc thời gian, sự kiện, nhân vật và bối cảnh cụ thể, việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là sách giáo khoa điện tử, đã giúp bài học trở nên rõ ràng, mạch lạc hơn. Các dữ liệu được trình bày có hệ thống, kết hợp giữa chữ viết, hình ảnh, lược đồ, sơ đồ tư duy… giúp học sinh dễ dàng theo dõi, nắm bắt nội dung và ghi nhớ kiến thức một cách logic.
Thay vì tiếp cận thông tin một chiều qua sách giấy hoặc lời giảng, học sinh được “trực quan hóa” các sự kiện lịch sử, từ đó nâng cao hứng thú và khả năng tiếp thu.
Nhận xét về sách giáo khoa điện tử Lịch sử và Địa lý thuộc bộ Kết nối tri thức với cuộc sống do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành, cô Nguyễn Thị Thu Hồng cho biết điểm nổi bật của học liệu này là khả năng tích hợp đa dạng các dạng tư liệu như hình ảnh minh họa, biểu đồ, lược đồ và các tư liệu lịch sử liên quan, được thiết kế sinh động, trực quan và có tính hệ thống. Theo cô, điều này không chỉ giúp bài học trở nên “dễ nhìn, dễ hiểu” hơn mà còn tạo điều kiện để giáo viên khai thác nội dung một cách linh hoạt, phù hợp với từng mục tiêu bài giảng.
Cụ thể, thay vì chỉ truyền đạt kiến thức theo cách thuyết trình truyền thống, giáo viên có thể kết hợp nhiều phương pháp như trình chiếu trực quan, đặt câu hỏi gợi mở, tổ chức hoạt động tương tác hoặc khai thác tư liệu ngay trên nền tảng sách điện tử. Nhờ đó, tiết học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn, đồng thời khuyến khích học sinh chủ động tham gia vào quá trình tiếp nhận kiến thức.
Đối với học sinh, việc được tiếp cận các tư liệu lịch sử dưới dạng hình ảnh, video hay sơ đồ trực quan giúp các em dễ hình dung bối cảnh, diễn biến sự kiện, thay vì chỉ ghi nhớ thông tin một cách khô khan. Từ đó, người học không chỉ nâng cao hiệu quả tiếp thu bài mà còn góp phần phát triển tư duy, khả năng liên hệ và phân tích vấn đề - những kỹ năng quan trọng trong việc học môn Lịch sử hiện nay.
Cần nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên
Trên cương vị quản lý, cô Đỗ Thị Diệu Thúy - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông chuyên Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh) cho rằng, trong thực tiễn hiện nay, việc ứng dụng học liệu số mang lại nhiều thuận lợi trong tổ chức bài giảng, đặc biệt khi giáo viên có thể linh hoạt kết hợp giữa nội dung sách giáo khoa truyền thống với các tư liệu trực quan, đa phương tiện.
Theo đó, sách giáo khoa điện tử là một nguồn học liệu bổ trợ hữu ích, giúp giáo viên có thêm công cụ để triển khai các phương pháp dạy học theo hướng đổi mới.
Đối với học sinh, việc tiếp cận sách điện tử cũng tương đối thuận tiện khi các thiết bị công nghệ cá nhân ngày càng phổ biến, góp phần hỗ trợ quá trình học tập linh hoạt hơn.
Theo chia sẻ của cô Thúy, hiện Trường Trung học phổ thông Chuyên Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh) đang sử dụng bộ sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống, trong đó học liệu sách điện tử được giáo viên khai thác thường xuyên như một công cụ hỗ trợ trong quá trình giảng dạy.
Không chỉ dừng lại ở việc số hóa nội dung, sách giáo khoa điện tử còn phát huy rõ ưu thế ở khả năng tích hợp và trình bày thông tin một cách đa dạng, trực quan. Các nội dung bài học được thiết kế theo hướng mở, kết hợp giữa chữ viết, hình ảnh, sơ đồ, bảng biểu… giúp việc diễn đạt kiến thức trở nên sinh động, dễ tiếp cận hơn.
Bên cạnh đó, sách điện tử còn cho phép giáo viên linh hoạt lựa chọn, khai thác từng phần nội dung phù hợp với mục tiêu bài giảng, từ đó đa dạng hóa phương pháp dạy học. Giáo viên có thể sử dụng để dẫn dắt bài mới, minh họa kiến thức trọng tâm, tổ chức hoạt động nhóm hoặc củng cố bài học ngay trên lớp.
Với học sinh, việc tiếp cận học liệu dưới nhiều dạng thức khác nhau không chỉ giúp tăng hứng thú học tập mà còn hỗ trợ phát triển tư duy, khả năng phân tích và liên hệ thực tiễn.
Cô Đỗ Thị Diệu Thúy nhấn mạnh, so với sách in truyền thống, sách giáo khoa điện tử có thể dễ dàng bổ sung, điều chỉnh nội dung hoặc tích hợp thêm các nguồn tư liệu mới, giúp bài học luôn gắn với thực tiễn và không bị “đóng khung”. Đồng thời, việc lưu trữ và truy cập trên nền tảng số cũng tạo điều kiện để giáo viên và học sinh khai thác lại nội dung bất cứ lúc nào, phục vụ hiệu quả cho quá trình dạy và học.
Từ thực tiễn triển khai, cô Đỗ Thị Diệu Thúy khẳng định, chuyển đổi số trong giáo dục là xu hướng tất yếu và có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học. Tuy nhiên, cô cũng thẳng thắn nhìn nhận, việc triển khai trên thực tế vẫn gặp những khó khăn nhất định do hạ tầng chưa đồng bộ, đặc biệt là chất lượng đường truyền internet và điều kiện thiết bị giữa các lớp, các học sinh chưa đồng đều, dẫn đến hiệu quả sử dụng chưa ổn định.
Do đó, để việc ứng dụng sách giáo khoa điện tử và các học liệu số đạt hiệu quả cao, cần có sự đầu tư đồng bộ nhiều mặt. Trong đó, hạ tầng công nghệ như hệ thống mạng ổn định, thiết bị dạy học đầy đủ cho cả giáo viên và học sinh là điều kiện tiên quyết. Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên thông qua tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng sử dụng công nghệ cũng cần được chú trọng.
Đồng thời, các quy định, cơ chế liên quan đến an toàn, an ninh mạng trong môi trường giáo dục cũng cần được quan tâm để bảo đảm việc triển khai chuyển đổi số diễn ra an toàn, hiệu quả và bền vững.
Trong khi đó, theo cô Nguyễn Thị Thu Hồng, để phát huy tối đa hiệu quả của sách giáo khoa điện tử, cần có sự chuẩn bị đồng bộ về điều kiện triển khai từ phía nhà trường. Trong đó, việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học như máy chiếu, màn hình trình chiếu, hệ thống internet ổn định đóng vai trò nền tảng, bảo đảm quá trình tổ chức dạy học diễn ra thuận lợi, liên tục.
Bên cạnh đó, yếu tố con người cũng cần được chú trọng, quan tâm hơn. Theo cô Hồng, cần tăng cường bồi dưỡng, nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ cho đội ngũ giáo viên thông qua các chương trình tập huấn, hướng dẫn sử dụng, đồng thời tạo điều kiện để giáo viên có thời gian làm quen, trải nghiệm và chủ động đưa sách giáo khoa điện tử vào thực tiễn giảng dạy một cách hiệu quả.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, cô Hồng nhận định việc đa dạng hóa hình thức dạy học và học liệu là yêu cầu tất yếu. Nếu được khai thác đúng cách, sách giáo khoa điện tử không chỉ dừng lại ở vai trò công cụ hỗ trợ mà sẽ trở thành một thành tố quan trọng trong quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục theo hướng hiện đại và bền vững.
