Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 30/2026-TT-BGDĐT quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông, với các tiêu chuẩn cụ thể về trình độ đào tạo, bồi dưỡng, năng lực chuyên môn và nhiệm vụ theo từng hạng I, II, III của giáo viên phổ thông.
Theo đó, với giáo viên tiểu học hạng II, ngoài yêu cầu về năng lực chuyên môn, cần đạt các danh hiệu như chiến sĩ thi đua cơ sở hoặc được khen thưởng từ cấp xã trở lên, hoặc đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi, chủ nhiệm giỏi từ cấp trường.
Giáo viên hạng I phải đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua hoặc được khen thưởng từ cấp tỉnh trở lên, hoặc đạt các danh hiệu giáo viên giỏi ở cấp tỉnh. Các quy định tương tự cũng được áp dụng đối với giáo viên trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Theo lãnh đạo một số trường phổ thông, việc quy định chuẩn nghề nghiệp của giáo viên theo hướng gắn với năng lực và thành tích giúp tạo động lực nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo. Tuy nhiên, giáo viên cũng tâm tư về việc khó có cơ hội đáp ứng các tiêu chuẩn do hạn chế về số lượng chỉ tiêu.
Nhiều giáo viên khó đạt chiến sĩ thi đua cơ sở do hạn chế về số lượng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Hồ Đức Cương - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Hương Khê (tỉnh Hà Tĩnh) bày tỏ: “Việc không ngừng nâng cao phẩm chất và năng lực chuyên môn là yêu cầu cốt lõi đối với mỗi nhà giáo trong quá trình phát triển nghề nghiệp. Do đó, mỗi giáo viên cần chủ động rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ.
Đặc biệt, với giáo viên mong muốn đạt hạng I, hạng II, việc phấn đấu đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua các cấp, đạt giáo viên dạy giỏi hay giáo viên chủ nhiệm giỏi cấp trường trở lên,... không chỉ là mục tiêu mà còn là trách nhiệm nghề nghiệp.
Thầy cô đáp ứng các tiêu chí này xứng đáng được ghi nhận, bởi đây là những điều kiện cần thiết nhằm bảo đảm chất lượng đội ngũ giáo viên và tạo động lực phát triển bền vững của ngành giáo dục".
Ngoài ra, đối với giáo viên hạng II, Thông tư 30 cũng quy định rõ các tiêu chuẩn năng lực chuyên môn, nghiệp vụ như: Điều chỉnh kế hoạch dạy học và giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường và yêu cầu của ngành, địa phương;
Vận dụng linh hoạt và hiệu quả các phương pháp dạy học và giáo dục, các hình thức, phương pháp, công cụ kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh đáp ứng yêu cầu đổi mới, phù hợp với điều kiện thực tế;
Tổ chức, quản lý lớp học hiệu quả, phát huy được phẩm chất, năng lực của học sinh; bồi dưỡng học sinh có năng khiếu; xây dựng được môi trường giáo dục thân thiện, dân chủ và an toàn vì sự phát triển của học sinh trung học cơ sở;
Thiết kế được các nội dung bồi dưỡng và sinh hoạt chuyên môn hoặc chuyên đề từ cấp tổ chuyên môn trở lên theo yêu cầu đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức dạy học, kiểm tra, đánh giá và kỹ năng tổ chức các hoạt động giáo dục nhằm phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh trung học cơ sở;
Có năng lực đề xuất và ứng dụng hiệu quả giải pháp nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục học sinh hoặc tham gia hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phù hợp với môn học; hoặc tham gia hướng dẫn, đánh giá thực tập sư phạm của sinh viên sư phạm;
Có biện pháp tư vấn tâm lý, hướng nghiệp cho học sinh trung học cơ sở phù hợp hoặc lồng ghép các hoạt động tư vấn tâm lý, hướng nghiệp vào trong hoạt động dạy học và giáo dục;
Xây dựng mối quan hệ chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình, xã hội trong giáo dục học sinh, tạo môi trường cho học sinh trung học cơ sở chủ động, tự tin, tự chủ trong học tập, rèn luyện và phát huy được năng lực, sở trường;
Ứng dụng được công nghệ thông tin, công nghệ số trong hoạt động nghề nghiệp; sử dụng được ngoại ngữ hoặc tiếng dân tộc thiểu số theo yêu cầu vị trí việc làm;
Được công nhận là chiến sĩ thi đua cơ sở; hoặc được nhận bằng khen, giấy khen từ cấp xã trở lên; hoặc được công nhận đạt một trong các danh hiệu: giáo viên dạy giỏi, giáo viên chủ nhiệm lớp giỏi từ cấp trường trở lên, giáo viên làm Tổng phụ trách Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh giỏi từ cấp xã trở lên.
Theo thầy Cương, các nội dung này đều gắn với nhiệm vụ chuyên môn thường xuyên mà thầy cô phải thực hiện hằng năm. Vì vậy, việc đưa những yếu tố này vào tiêu chuẩn của giáo viên phổ thông, cơ bản đã sát với thực tiễn.
Cùng bàn về nội dung này, thầy Huỳnh Ngọc Mai - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Hòa Bình (tỉnh Gia Lai) cho biết, những yêu cầu về phẩm chất, năng lực chuyên môn của giáo viên theo quy định là cần thiết, góp phần tạo động lực để đội ngũ giáo viên phấn đấu, nâng cao chất lượng và đổi mới phương pháp giảng dạy.
Bên cạnh đó, các yêu cầu cụ thể về chuẩn nghề nghiệp của giáo viên cũng giúp nhà trường thuận lợi hơn trong việc đánh giá, phân loại đội ngũ, từ đó từng bước nâng cao chất lượng dạy học.
Trong khi đó, thầy Bùi Duy Quốc - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Hòa Khánh, thành phố Đà Nẵng) nhận định, đối với giáo viên hạng II, một trong những tiêu chuẩn về chuyên môn, nghiệp vụ là "được công nhận là chiến sĩ thi đua cơ sở; hoặc được nhận bằng khen, giấy khen từ cấp xã trở lên; hoặc được công nhận đạt một trong các danh hiệu: giáo viên dạy giỏi, giáo viên chủ nhiệm lớp giỏi từ cấp trường trở lên, giáo viên làm Tổng phụ trách Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh giỏi từ cấp xã trở lên".
Tuy nhiên, thầy Quốc cho biết, để đạt danh hiệu này, giáo viên cần “hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” nhưng, theo quy định tỷ lệ đảng viên được xếp loại "Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ" được quy định không vượt quá 20% tổng số đảng viên được xếp loại "Hoàn thành tốt nhiệm vụ". Đối với trường hợp có thành tích nổi trội, tỷ lệ này có thể tăng lên nhưng không quá 25%. Do đó, sẽ có không quá 20-25% giáo viên được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Điều này dẫn đến thực tế, nhiều giáo viên dù nỗ lực, có đóng góp tích cực, nhưng vẫn không đạt chiến sĩ thi đua cơ sở do hạn chế về số lượng. Đây là điểm nghẽn giữa tiêu chuẩn chuyên môn vốn có thể phấn đấu để đạt được và giới hạn tỷ lệ cứng. Từ đó, không chỉ ảnh hưởng đến cơ hội thăng hạng của giáo viên, mà còn tác động đến động lực thi đua, phấn đấu trong đội ngũ nhà giáo.
Giới hạn tỷ lệ hạng khiến giáo viên còn nhiều tâm tư
Chia sẻ thêm về việc xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp của giáo viên hiện nay, lãnh đạo một số trường học cũng bày tỏ, dù các yêu cầu xét thăng hạng giáo viên đã cụ thể, minh bạch và gắn với năng lực, thành tích của thầy cô, song khi đi vào thực tiễn, lại có “điểm nghẽn” nhất định. Việc giới hạn tỷ lệ hạng chức danh nghề nghiệp là rào cản không nhỏ, khiến quá trình thăng hạng hiện nay vẫn còn gây băn khoăn cho giáo viên.
Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm chia sẻ, việc giới hạn chỉ tiêu các hạng chức danh nghề nghiệp là khó khăn lớn nhất của giáo viên muốn thăng hạng, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác xét thăng hạng tại nhà trường.
Theo Công văn số 64/BNV-CCVC ngày 5/1/2024 của Bộ Nội vụ về hướng dẫn xác định cơ cấu ngạch công chức và cơ cấu hạng chức danh nghề nghiệp viên chức, việc bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp giáo viên (viên chức) được nêu như sau:
Đối với đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (đơn vị tự chủ nhóm 3) và đơn vị sự nghiệp công lập do ngân sách Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên (đơn vị tự chủ nhóm 4), chức danh nghề nghiệp hạng I và tương đương tối đa không quá 10%; chức danh nghề nghiệp hạng II và tương đương tối đa không quá 50%; chức danh nghề nghiệp hạng III và tương đương trở xuống (nếu có): tối đa không quá 40%.
Thực tế cho thấy, nhiều giáo viên đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí theo quy định nhưng vẫn chưa được thăng hạng do hết chỉ tiêu. Có trường hợp giáo viên đã công tác hàng chục năm, dù đã nỗ lực, phấn đấu trong suốt quá trình công tác, đáp ứng đầy đủ điều kiện thăng hạng nhưng vẫn phải chờ chỉ tiêu. Điểm bất cập này phần nào tạo ra sự so sánh và băn khoăn trong đội ngũ.
Thầy Quốc cho rằng, đối với những giáo viên đã đáp ứng đầy đủ tiêu chí, hồ sơ theo yêu cầu của từng hạng chức danh, cần được xem xét bổ nhiệm lên hạng cao hơn. Bởi lẽ, trong bối cảnh các tiêu chí xét thi đua khen thưởng ngày càng được nâng cao, việc đạt đủ điều kiện để xét thăng hạng đã đòi hỏi sự nỗ lực lớn từ phía giáo viên. Nếu không được thăng hạng chỉ vì hết chỉ tiêu không chỉ gây thiệt thòi về quyền lợi cho thầy cô mà còn ảnh hưởng đến động lực phấn đấu của họ.
Đồng tình với quan điểm trên, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Hòa Bình cho hay, tại một số cơ sở giáo dục, số lượng giáo viên đủ điều kiện xét thăng hạng cao hơn mức chỉ tiêu được phân bổ, khiến công tác xét chọn gặp nhiều khó khăn. Những giáo viên ở cuối danh sách xét duyệt dễ rơi vào tình trạng thiệt thòi, không đạt thăng hạng dù đã đáp ứng đầy đủ tiêu chí.
Mặt khác, chất lượng đội ngũ giáo viên giữa các trường lại có sự khác biệt. Có đơn vị số lượng giáo viên đáp ứng đủ điều kiện thăng hạng không nhiều, trong khi ở trường khác, số giáo viên đạt thành tích, đủ tiêu chuẩn lại cao hơn chỉ tiêu đặt ra.
Khi các trường áp dụng một mức giới hạn tỷ lệ hạng chức danh nghề nghiệp, phần nào chưa phản ánh hết thực chất năng lực của thầy cô, đồng thời có thể làm giảm cơ hội của những giáo viên đủ điều kiện, tiêu chuẩn ở các đơn vị có chất lượng chuyên môn cao.
“Việc áp dụng chỉ tiêu nhằm tránh tình trạng thăng hạng ồ ạt, tuy nhiên cũng cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế của từng đơn vị. Qua đó, bảo đảm những giáo viên đủ năng lực, đủ tiêu chuẩn có cơ hội được xem xét thăng hạng kịp thời, góp phần tạo động lực phấn đấu và giữ được sự công bằng trong giáo dục”, thầy Mai nhấn mạnh.
Về phía Trường Trung học phổ thông Hương Khê, hiệu trưởng nhà trường cho rằng: “Đối với những trường học ở khu vực trung tâm có đội ngũ giáo viên chuyên môn cao, việc áp dụng khung chỉ tiêu cứng đôi khi chưa phù hợp bởi nhiều thầy cô đáp ứng tiêu chuẩn vẫn phải chờ chỉ tiêu.
Vì vậy, việc phân bổ chỉ tiêu hạng chức danh nghề nghiệp giáo viên cần có sự xem xét linh hoạt, căn cứ vào thực tế chất lượng mặt bằng giáo viên của từng trường, bảo đảm hài hòa và công bằng hơn trong công tác xét thăng hạng”.
Theo thầy Cương, để công tác xét thăng hạng giáo viên đạt hiệu quả cao, trước hết cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các văn bản, thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo về chủ trương phát triển đội ngũ nhà giáo. Qua đó, giúp giáo viên hiểu rõ đây không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm, nghĩa vụ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nghề nghiệp.
Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn về đạo đức, trình độ đào tạo, bồi dưỡng, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cần được rà soát, điều chỉnh, nâng cao theo từng giai đoạn, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội, cũng như kỳ vọng của phụ huynh và người dân. Chính sách cũng cần có tính linh hoạt, phù hợp với đặc thù vùng miền, nhằm vừa bảo đảm quyền lợi của giáo viên, vừa góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.