Thông tư số 35/2026/TT-BGDĐT hướng dẫn một số nội dung trong hoạt động đầu tư theo phương thức đối tác công tư trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo Bộ Giáo dục và Đào tạo được xem là "làn gió mới" giúp khơi thông nhiều "điểm nghẽn" để giáo dục bứt phá trong kỷ nguyên mới.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Hoàn - Hiệu trưởng Trường Đại học Công thương Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành hướng dẫn triển khai dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo là bước tiến quan trọng, góp phần tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn để huy động nguồn lực xã hội cho phát triển giáo dục.
Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư ngày càng lớn, trong khi ngân sách nhà nước còn hạn chế, PPP có thể trở thành "đòn bẩy" quan trọng giúp hiện đại hóa hệ thống giáo dục và nâng cao chất lượng đào tạo.
Theo Phó Giáo sư Hoàn, điểm nổi bật của mô hình PPP không chỉ nằm ở việc huy động nguồn vốn từ doanh nghiệp và xã hội để đầu tư cơ sở vật chất như giảng đường, phòng thí nghiệm, thư viện số, trung tâm nghiên cứu hay ký túc xá, mà còn tạo điều kiện đưa công nghệ, kinh nghiệm quản trị hiện đại và tư duy vận hành tiên tiến vào các cơ sở giáo dục. Qua đó, các trường đại học có thêm điều kiện đổi mới chương trình đào tạo, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng và tăng cường gắn kết với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.
Bên cạnh đó, PPP cũng góp phần hình thành cơ chế chia sẻ trách nhiệm và lợi ích giữa Nhà nước và khu vực tư nhân. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò định hướng, bảo đảm chất lượng và công bằng giáo dục, còn doanh nghiệp phát huy thế mạnh về tài chính, công nghệ và năng lực quản trị.
"Nếu được triển khai minh bạch, hiệu quả, PPP sẽ mở ra cơ hội lớn để phát triển các mô hình đại học hiện đại, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn phát triển mới của đất nước", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Hoàn nhấn mạnh.
Cùng trao đổi, Tiến sĩ Trần Lăng - Hiệu trưởng Trường Đại học Phú Yên cho rằng, trong bối cảnh ngân sách nhà nước dành cho giáo dục còn nhiều áp lực, việc ban hành hướng dẫn cụ thể về hợp tác công - tư (PPP) trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo là bước đi cần thiết, sát với thực tiễn.
Trong giai đoạn hiện nay, dự án PPP có tính đột phá và ý nghĩa rất lớn đối với các cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là các trường đại học trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố, có nguồn lực và khả năng tài chính thấp.
Theo Tiến sĩ Lăng, PPP trước hết giúp các trường xây dựng cơ sở vật chất đồng bộ, hiện đại thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách Nhà nước. Thông qua hợp tác với doanh nghiệp, các trường có thể đầu tư ký túc xá, phòng thí nghiệm, thư viện thông minh, trung tâm nghiên cứu…, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo và cải thiện môi trường học tập.
Bên cạnh đó, PPP còn tạo cơ sở pháp lý để xã hội hóa các dịch vụ giáo dục thông qua liên kết với doanh nghiệp trong các hoạt động hỗ trợ như khởi nghiệp, nhà ăn, dịch vụ sinh viên, qua đó giảm áp lực vận hành và chi phí quản lý cho nhà trường.
Một lợi ích quan trọng khác là giúp cơ sở giáo dục gắn kết đào tạo với nhu cầu thị trường lao động. Doanh nghiệp có thể tham gia sâu vào chương trình đào tạo, hoạt động thực hành, thực tập và cam kết tuyển dụng, góp phần giúp sinh viên nâng cao tay nghề, tăng cơ hội việc làm sau tốt nghiệp và nâng cao uy tín thương hiệu của nhà trường.
Ngoài ra, PPP cũng mở ra khả năng huy động nguồn tài chính ngoài ngân sách, khơi thông dòng vốn tư nhân đầu tư vào giáo dục, giảm bớt áp lực đầu tư công, đặc biệt trong các lĩnh vực đặc thù cần công nghệ cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
"Việc ban hành hướng dẫn cụ thể về PPP trong giáo dục tạo hành lang pháp lý vững chắc, giúp các trường tự tin triển khai các dự án hợp tác hiệu quả và minh bạch", Tiến sĩ Lăng nhấn mạnh thêm.
Theo Hiệu trưởng Trường Đại học Phú Yên, về dài hạn, dự án PPP nên được tiếp cận như một công cụ tái cấu trúc mô hình quản trị, thay vì chỉ là giải pháp tài chính tạm thời, cho một giai đoạn, một thời kỳ, có tính "chữa cháy".
Tiến sĩ Lăng lý giải, khi triển khai PPP, nhà trường sẽ chuyển từ vai trò trực tiếp đầu tư, tổ chức thực hiện sang vai trò giám sát chất lượng và điều phối. Điều này giúp bộ máy hành chính tinh gọn, chuyên nghiệp hơn. Đồng thời, sự tham gia của đối tác tư nhân cũng tạo áp lực để các quy trình vận hành hướng tới hiệu quả, tối ưu chi phí và tăng tính cạnh tranh. Khi người học trở thành khách hàng, đối tượng được phục vụ, các cơ sở giáo dục buộc phải áp dụng tư duy quản trị theo hướng doanh nghiệp.
Theo Tiến sĩ Lăng, mô hình PPP cũng tạo điều kiện để nhà trường nhanh chóng cập nhật công nghệ giáo dục mới, đổi mới chương trình đào tạo theo nhu cầu xã hội mà không bị phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách công. Đồng thời, việc chia sẻ rủi ro tài chính và vận hành với đối tác sẽ góp phần bảo đảm tính bền vững cho các dự án cũng như chiến lược phát triển lâu dài của cơ sở giáo dục.
'Vấn đề căn bản được xác định ở điểm này đó là, nguồn lực tài chính là điều kiện cần, nhưng đổi mới quản trị mới là điều kiện đủ để thực hiện quy trình tổ chức đào tạo có chất lượng, góp phần phát triển nhà trường bền vững và thực chất", thầy Lăng nhấn mạnh.
Tuy nhiên, để PPP không biến giáo dục thành "hàng hóa" thuần túy mà vẫn đảm bảo các giá trị nhân văn, theo Tiến sĩ Trần Lăng, cần bảo đảm sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế của nhà đầu tư và trách nhiệm xã hội của Nhà nước.
Thầy Lăng cho rằng, Nhà nước cần thiết lập "trần học phí", khung giá dịch vụ rõ ràng, cơ chế trợ giá để chống/tránh tình trạng lạm thu. Đồng thời duy trì các chính sách tín dụng sinh viên, học bổng nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cao cho sinh viên nghèo, sinh viên yếu thế.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ về chuyên môn thông qua khung chương trình đào tạo và kiểm định chất lượng giáo dục. Các mục tiêu phát triển con người toàn diện như đạo đức, kỹ năng, thể chất cần được cụ thể hóa thành các chỉ số giám sát rõ ràng.
Đặc biệt, PPP không phải là "khoán trắng" cho đối tác tư nhân mà nhà trường vẫn phải giữ vai trò điều tiết, đảm bảo dự án phục vụ lợi ích cộng đồng thông qua những cam kết có tính nguyên tắc đảm bảo tính nhân bản và công bằng xã hội.
Hơn nữa, việc công khai các điều khoản hợp tác để xã hội và người học cùng giám sát cũng là yếu tố quan trọng giúp dự án vận hành minh bạch, đi đúng định hướng và tập trung vào giá trị thực chất cho người học. Đồng thời, phát huy các nguồn lực tư cho các mục tiêu phi lợi nhuận, hướng đến giá trị "phát triển con người" bền vững mà ngân sách công có thể chưa bao quát được hết.
Với vai trò là lãnh đạo một cơ sở giáo dục công lập, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Hoàn cho rằng, mô hình đối tác công tư (PPP) sẽ mở ra thêm nhiều nguồn lực quan trọng, góp phần nâng cao điều kiện dạy và học trong bối cảnh nhu cầu đầu tư cho giáo dục ngày càng lớn.
Theo thầy Hoàn, PPP không chỉ mang ý nghĩa bổ sung nguồn vốn để đầu tư phát triển hạ tầng giáo dục mà còn tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục tiếp cận công nghệ hiện đại, mô hình quản trị tiên tiến và đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học có kinh nghiệm từ doanh nghiệp cũng như các đối tác quốc tế. Đây là những yếu tố rất cần thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và thúc đẩy chuyển giao công nghệ theo hướng gắn với nhu cầu thực tiễn của xã hội và thị trường lao động.
Thông qua mô hình PPP, các trường đại học có thêm cơ hội đầu tư đồng bộ hệ thống giảng đường, phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu, thư viện số hay hạ tầng phục vụ chuyển đổi số. Điều này không chỉ cải thiện môi trường học tập, nghiên cứu cho giảng viên và sinh viên mà còn tạo nền tảng để triển khai các chương trình đào tạo chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Hoàn nhấn mạnh, giá trị lớn hơn mà PPP mang lại là thúc đẩy đổi mới tư duy quản trị trong các cơ sở giáo dục công lập theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả và lấy người học làm trung tâm. Sự tham gia của doanh nghiệp sẽ góp phần tạo áp lực tích cực để các cơ sở giáo dục nâng cao chất lượng quản trị, tối ưu hóa nguồn lực, tăng tính tự chủ và khả năng thích ứng với yêu cầu thực tiễn.
Bên cạnh đó, việc doanh nghiệp đồng hành cùng nhà trường cũng giúp tăng cường kết nối giữa đào tạo với thị trường lao động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nghiên cứu ứng dụng và khởi nghiệp trong môi trường đại học. Đây là nền tảng quan trọng để từng bước hình thành hệ sinh thái giáo dục hiện đại, năng động và phát triển bền vững hơn.
Còn Tiến sĩ Trần Lăng cho rằng, với một trường đại học trực thuộc tỉnh còn nhiều hạn chế về điều kiện và tiềm năng, mô hình đối tác công tư (PPP) không chỉ là giải pháp bổ sung nguồn vốn mà còn là "đột phá" để thay đổi toàn diện diện mạo và tư duy phát triển của nhà trường.
Theo đó, cùng với nguồn ngân sách nhà nước, PPP sẽ giúp nhà trường khai thác hiệu quả nhiều nguồn lực xã hội quan trọng. Trước hết là khả năng đầu tư nhanh cơ sở hạ tầng và công nghệ hiện đại, tạo điều kiện cải thiện môi trường dạy học, nghiên cứu trong thời gian ngắn.
Bên cạnh đó, mô hình này còn tạo cơ hội để đội ngũ nhân lực có trình độ, kinh nghiệm từ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, đặc biệt ở các lĩnh vực trọng điểm của địa phương như du lịch - dịch vụ và nông nghiệp công nghệ cao. Điều này góp phần giúp chương trình đào tạo gắn sát hơn với thực tiễn, nâng cao năng lực nghề nghiệp cho sinh viên.
Theo Tiến sĩ Trần Lăng, PPP cũng mở ra cơ hội xây dựng đầu ra bền vững thông qua hệ thống cơ sở thực tập và kết nối việc làm với doanh nghiệp, từ đó hỗ trợ nhà trường thực hiện tốt công tác hướng nghiệp và nâng cao tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp.
PPP còn là "động cơ" thúc đẩy đổi mới quản trị đại học theo hướng hiện đại và linh hoạt hơn. Trong đó, các cơ sở giáo dục sẽ từng bước chuyển từ mô hình quản trị truyền thống sang quản trị theo mục tiêu, phát huy quyền tự chủ đi đôi với nâng cao trách nhiệm xã hội, đồng thời thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp trong nhà trường.
"Việc triển khai PPP tại Trường Đại học Phú Yên chắc chắn sẽ là thách thức, nhưng cũng là xu hướng tất yếu để hiện thực hóa mục tiêu đưa nhà trường trở thành trung tâm đào tạo uy tín của khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên trong thời gian tới", Tiến sĩ Trần Lăng nhấn mạnh.
Theo Tiến sĩ Trần Lăng, để mô hình đối tác công tư thực sự trở thành "cú huých" bền vững cho giáo dục, khung pháp lý liên quan cần tiếp tục được bổ sung và hoàn thiện theo hướng đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thực tiễn triển khai.
Tiến sĩ lý giải, đối với cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, cần đa dạng hóa các tiêu chí. Bên cạnh đó, quá trình đấu thầu cần được thực hiện rộng rãi, công khai và minh bạch nhằm lựa chọn được những đối tác có năng lực thực sự.
Đối với các dự án do nhà đầu tư chủ động đề xuất, theo thầy Lăng, cần có quy định rõ ràng hơn về quyền lợi, trách nhiệm cũng như cơ chế bảo mật thông tin cho doanh nghiệp. Điều này sẽ tạo động lực để các doanh nghiệp mạnh dạn đề xuất những mô hình đào tạo sáng tạo, phù hợp với đặc thù phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.
Ở góc độ kiểm soát chất lượng, Tiến sĩ Trần Lăng nhấn mạnh yêu cầu giữ vững mục tiêu "lấy người học làm trung tâm", đồng thời bảo đảm tính hiệu quả và khả thi trong quá trình triển khai các dự án PPP. Mọi hoạt động hợp tác cần hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo, cải thiện môi trường học tập và bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cho người học.
"Việc hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước và nhà đầu tư, mà quan trọng hơn là bảo vệ quyền được học tập trong môi trường hiện đại, chất lượng của sinh viên", Tiến sĩ Trần Lăng nhấn mạnh.
Để mô hình PPP trong giáo dục phát huy hiệu quả và thu hút được các nhà đầu tư có năng lực, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Hoàn, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch, ổn định và phù hợp với đặc thù giáo dục.
Trước hết, cần xây dựng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư không chỉ dựa vào năng lực tài chính mà phải đánh giá toàn diện về kinh nghiệm quản trị giáo dục, năng lực công nghệ, cam kết chất lượng đào tạo và trách nhiệm xã hội. Giáo dục là lĩnh vực đặc thù, nên tiêu chí "chất lượng và hiệu quả xã hội" cần được đặt ngang với hiệu quả tài chính.
Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ chế kiểm soát và giám sát dự án PPP theo hướng công khai, minh bạch từ khâu đấu thầu, triển khai đến vận hành. Bên cạnh đó, quy định rõ trách nhiệm của các bên, cơ chế kiểm định chất lượng độc lập, đánh giá định kỳ hiệu quả đầu tư và mức độ đáp ứng các cam kết đào tạo. Đồng thời, cần có cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước và nhà đầu tư để tạo sự yên tâm cho doanh nghiệp tham gia lâu dài.
Ngoài ra, theo Phó Giáo sư Hoàn, nên có chính sách ưu đãi đủ mạnh về đất đai, tín dụng, thuế và thủ tục hành chính để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực giáo dục có nhu cầu lớn nhưng khả năng thu hồi vốn chậm như nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo hay đào tạo nhân lực chất lượng cao.
"Quan trọng hơn, cần trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục trong việc đề xuất, triển khai và hợp tác PPP, từ đó tạo động lực đổi mới quản trị và nâng cao chất lượng giáo dục một cách bền vững", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Hoàn bày tỏ.