Cơ sở giáo dục đại học thay đổi cách nhìn về năng lực người học trong "thời đại AI" ra sao?

Ngày 27/6/2025, Quốc hội chính thức thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, số 93/2025/QH15. Với hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2025 (trừ một số điều có hiệu lực sớm hơn, từ ngày 01/7/2025), Luật được kỳ vọng sẽ tạo ra một hành lang pháp lý mạnh mẽ, thúc đẩy đột phá cho sự phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Theo quy định của Luật này, ngày 18/5 hằng năm được chọn là Ngày Khoa học và công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam.

Cơ sở giáo dục đại học đang thay đổi cách nhìn về năng lực người học

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và các công nghệ mới đang tạo ra những biến chuyển sâu rộng trong giáo dục cũng như thị trường lao động toàn cầu. Nhiều ngành nghề mới liên tục xuất hiện, trong khi không ít công việc truyền thống cũng đứng trước yêu cầu phải thay đổi để thích nghi với bối cảnh công nghệ số. Điều này kéo theo sự thay đổi đáng kể về yêu cầu năng lực đối với người học trong thời đại mới.

Nếu như trước đây, việc đánh giá học sinh phần lớn dựa trên khả năng ghi nhớ kiến thức, thì hiện nay các yếu tố như tư duy công nghệ, kỹ năng số, khả năng ứng dụng thực tiễn, tư duy sáng tạo và năng lực thích nghi ngày càng được coi trọng. Trong bối cảnh AI có thể hỗ trợ con người tiếp cận thông tin nhanh chóng, khoảng cách giữa các cá nhân không còn nằm ở việc "biết nhiều hơn", mà nằm ở khả năng học hỏi nhanh, sử dụng công nghệ hiệu quả và thích ứng với những thay đổi liên tục của xã hội.

Với định hướng đào tạo gắn thực tiễn, tăng cường kỹ năng ứng dụng và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động, Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị (UTM) chú trọng phát triển các ngành thuộc lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật và quản lý theo xu thế chuyển đổi số.

Nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5 phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Phạm Kim Thư - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị (UTM) về câu chuyện đổi mới giáo dục đại học tiếp tục nhận được nhiều sự quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh AI đang tác động sâu rộng tới cách học, cách làm việc và cách con người tiếp cận tri thức.

Tiến sĩ Phạm Kim Thư cho rằng, giáo dục đại học hiện nay không thể chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức chuyên môn mà cần hướng tới việc hình thành cho sinh viên năng lực thích nghi, khả năng tự học và học tập suốt đời.

"Theo tôi, trong thời đại AI, người có lợi thế sẽ không phải là người biết nhiều nhất, mà là người biết học nhanh, thích nghi nhanh và sử dụng công nghệ một cách hiệu quả", Tiến sĩ Phạm Kim Thư chia sẻ.

UTM đào tạo "gắn chặt với yêu cầu thực tiễn của thị trường lao động" trong thời đại AI

Theo đại diện UTM, làn sóng chuyển đổi số hiện nay đang khiến nhiều cơ sở giáo dục đại học thay đổi cách tiếp cận trong đào tạo cũng như tuyển sinh nhằm phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn của thị trường lao động. Năm 2026, Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị tiếp tục triển khai các phương thức xét tuyển gồm: xét điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, xét học bạ và xét kết quả đánh giá năng lực.

Đáng chú ý, nhà trường đã bổ sung một số tổ hợp có môn Tin học và Công nghệ đối với một số ngành đào tạo. Theo Tiến sĩ Phạm Kim Thư, đây không đơn thuần là sự điều chỉnh về kỹ thuật trong tuyển sinh, mà phản ánh xu hướng dịch chuyển trong tư duy giáo dục hiện đại - từ việc đánh giá kiểm tra khả năng ghi nhớ sang chú trọng nhiều hơn về tư duy công nghệ, năng lực ứng dụng và khả năng giải quyết vấn đề của người học. Bởi trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, việc học sinh có nền tảng về Tin học, Công nghệ sẽ giúp các em thích nghi tốt hơn với môi trường học tập và làm việc trong tương lai.

Hiện nay, UTM đang tập trung phát triển các ngành thuộc khối công nghệ - kỹ thuật theo định hướng ứng dụng, tăng cường thực hành, trải nghiệm doanh nghiệp và cập nhật công nghệ mới. Trong đó, ngành Công nghệ thông tin và Kỹ thuật phần mềm được xây dựng theo hướng giúp sinh viên tiếp cận sớm với lập trình, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), phát triển phần mềm và các kỹ năng công nghệ số đang có nhu cầu nhân lực lớn trên thị trường.

Đối với ngành Công nghệ kỹ thuật ô tô, chương trình đào tạo cũng được cập nhật theo xu hướng công nghệ ô tô hiện đại, tích hợp điện - điện tử, tự động hóa và công nghệ số trong vận hành, bảo dưỡng cũng như quản lý hệ thống ô tô.

Theo Tiến sĩ Phạm Kim Thư, năng lực công nghệ hiện nay không còn là lợi thế riêng của sinh viên ngành công nghệ thông tin mà đang dần trở thành năng lực nền tảng ở nhiều lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau.

Bên cạnh kiến thức chuyên môn, nhiều chuyên gia giáo dục cũng cho rằng học sinh hiện nay cần chủ động trang bị thêm ngoại ngữ, kỹ năng số, khả năng tự học, tư duy sáng tạo và tinh thần trải nghiệm thực tế để thích nghi với thị trường lao động đang thay đổi rất nhanh dưới tác động của AI và chuyển đổi số.

Theo đại diện UTM, trong bối cảnh hiện nay, trường đại học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà cần trở thành môi trường giúp sinh viên được trải nghiệm thực tế, tiếp cận doanh nghiệp, rèn luyện kỹ năng và nâng cao khả năng thích nghi ngay từ sớm.

"Khoa học và công nghệ không chỉ tạo ra những công cụ mới, mà quan trọng hơn là góp phần hình thành nên những con người có khả năng sáng tạo, thích nghi và tạo ra giá trị tích cực cho xã hội", Tiến sĩ Phạm Kim Thư nhấn mạnh thêm.