Chính phủ đã ban hành Nghị định số 176/2026/NĐ-CP ngày 19/5/2026 quy định chính sách ưu đãi đối với giảng viên, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh, cán bộ quản lý trong lĩnh vực điện hạt nhân (gọi tắt là Nghị định 176).
Theo đó, sinh viên đại học, cao đẳng các chuyên ngành trong lĩnh vực điện hạt nhân được miễn học phí, ký túc xá, đồng thời được cấp sinh hoạt phí hàng tháng bằng hai lần mức lương cơ sở, mỗi năm không quá 10 tháng.
Học viên cao học và nghiên cứu sinh cũng được miễn học phí, ký túc xá. Với sinh hoạt phí, mức hỗ trợ là 3,5 lần mức lương cơ sở với học viên cao học, 5 lần với nghiên cứu sinh.
Nhóm này còn được xem xét cấp kinh phí để tham dự hội thảo, đi thực tập ngắn hạn trong nước và quốc tế; được ưu tiên chủ trì nhiệm vụ khoa học và công nghệ; ưu tiên tuyển chọn vào cơ quan nhà nước, tổ chức trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, nhà máy điện hạt nhân.
Theo ghi nhận của phóng viên, chính sách này đang thu hút sự quan tâm đặc biệt từ giới học thuật và các cơ sở đào tạo lĩnh vực điện hạt nhân, trong đó có đại diện các cơ sở được giao đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035.
Giúp hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho chiến lược phát triển điện hạt nhân quốc gia
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Thế Nghĩa - Trưởng Bộ môn Vật lý Hạt nhân, Khoa Vật lý, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) - một trong những cơ sở được giao đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035 bày tỏ, để hiện thực hóa một hạ tầng công nghệ phức tạp và đòi hỏi tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt như điện hạt nhân, việc sở hữu một đội ngũ chuyên gia, kỹ sư và nhà quản lý trình độ cao là điều kiện tiên quyết. Nếu không có sự chuẩn bị bài bản về con người, mọi kế hoạch xây dựng hay vận hành đều không thể đảm bảo.
Do đó, sự ra đời của Nghị định 176 chính là hành lang pháp lý vững chắc, tháo gỡ các nút thắt lớn trong công tác thu hút và phát triển nhân lực cho ngành này. Từ đó, tạo đòn bẩy tài chính vượt trội, nâng cao vị thế và động lực giảng dạy, nghiên cứu cho đội ngũ giảng viên.
Đánh giá về mức hỗ trợ cho người học điện hạt nhân, thầy Nghĩa cho rằng, chính sách đãi ngộ này tác động trực tiếp và sâu sắc đến cả số lượng lẫn chất lượng nguồn nhân lực điện hạt nhân tại Việt Nam trong tương lai.
Thứ nhất, giúp người học xóa bỏ hoàn toàn gánh nặng tài chính, mở rộng cơ hội phát triển học thuật toàn cầu. Việc được đài thọ kinh phí tham dự hội thảo khoa học và đi thực tập ngắn hạn ở cả trong lẫn ngoài nước là cơ hội vàng để người học tiếp cận với các công nghệ tiên tiến, phòng thí nghiệm hiện đại và mạng lưới chuyên gia quốc tế.
Thứ hai, tác động đến số lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Bởi, các ngành điện hạt nhân vốn là ngành học có độ khó cao đi kèm với những lo ngại cảm tính về an toàn. Chính sách mới này sẽ tạo ra bước ngoặt về số lượng, giúp kích cầu tuyển sinh đại học mạnh mẽ. Các mức hỗ trợ tài chính vượt trội cho thạc sĩ và nghiên cứu sinh giúp việc đào tạo sau đại học của lĩnh vực điện hạt nhân trở thành một trong những lĩnh vực có học bổng nội địa hấp dẫn nhất, thu hút số lượng lớn người học tài năng.
Thứ ba, mức hỗ trợ trong chính sách này giúp giữ chân nguồn lực trình độ cao ở lại làm nghiên cứu chuyên sâu. Việc nâng mức sinh hoạt phí cho bậc sau đại học lên cao giúp giảm thiểu tình trạng chảy máu chất xám, khuyến khích các kỹ sư, cử nhân giỏi tiếp tục học lên thạc sĩ, tiến sĩ trong nước thay vì rẽ hướng sang làm kinh tế hoặc đi nước ngoài rồi ở lại luôn.
Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cũng là một trong 11 cơ sở giáo dục được giao nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035. Theo Tiến sĩ Nguyễn Quang Nam - Trưởng khoa, Khoa Điện - Điện tử của trường đánh giá, Nghị định 176 đánh dấu một bước ngoặt lớn, thể hiện chiến lược bài bản và quyết tâm tái khởi động cũng như phát triển mạnh mẽ ngành năng lượng hạt nhân của Việt Nam.
Chính sách ưu đãi đặc biệt này đã giải quyết được bài toán lớn nhất của một người học theo đuổi con đường học thuật và công nghệ cao. Cụ thể, việc cấp kinh phí tham gia hội thảo, thực tập ngắn hạn trong và ngoài nước là cơ hội vàng cho sự cọ xát, tiếp cận với các phòng thí nghiệm hay lò phản ứng tiên tiến trên thế giới.
Bên cạnh đó, điểm cộng lớn nhất của nghị định chính là cơ chế “ưu tiên tuyển chọn” vào các cơ quan nhà nước, tổ chức năng lượng nguyên tử và nhà máy điện hạt nhân. Điều này đập tan tâm lý lo ngại về việc “học ngành hiếm, ra trường làm gì” của cả người học lẫn phụ huynh.
Tóm lại, Nghị định 176 không đơn thuần là một gói hỗ trợ tài chính, mà là một chiến lược đầu tư quốc gia vào con người. Chính sách này biến điện hạt nhân từ một ngành học “rủi ro, kén người” thành một lộ trình sự nghiệp “danh giá, vững chắc”, dọn đường cho việc hiện thực hóa mục tiêu an ninh năng lượng và phát triển bền vững của đất nước.
Cùng chia sẻ về Nghị định 176 dưới góc nhìn của cơ sở giáo dục được giao nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035, Tiến sĩ Trần Hữu Duy - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Đà Lạt cho hay, hoạt động đào tạo nguồn nhân lực điện hạt nhân bị tác động bởi hai yếu tố gồm nhu cầu của xã hội và chính sách vĩ mô của nhà nước.
Trên thực tế triển khai về chính sách hỗ trợ người học, bài học từ Nghị định số 116/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định về chính sách hỗ trợ tiền đóng học phí, chi phí sinh hoạt đối với sinh viên sư phạm (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 60/2025/NĐ-CP) cho thấy, sau khi có chính sách hỗ trợ, sức hút người học vào học các ngành sư phạm đã gia tăng mạnh mẽ. Điều này kéo theo chất lượng tuyển sinh đầu vào tăng cao và luôn thuộc nhóm ngành có điểm chuẩn rất cao.
Nghị định 176 với chính sách ưu đãi vượt trội hơn so với chính sách cho sinh viên sư phạm, không chỉ dành cho người học các trình độ, mà còn dành cho cả đội ngũ giảng viên, các nhà khoa học, chắc chắn sẽ tác động mạnh mẽ đến việc thu hút số lượng người học và chất lượng tuyển sinh đầu vào, đồng thời tạo động lực thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của đội ngũ giảng viên, các nhà khoa học.
Đối với Trường Đại học Đà Lạt, nếu như trước năm 2025, việc tuyển sinh của ngành Kỹ thuật hạt nhân hết sức khó khăn và chất lượng tuyển sinh đầu vào thấp, thì sau khi Quốc hội thông qua chủ trương tái khởi động hai nhà máy điện hạt nhân, ngay trong năm 2025 đã tạo ra hiệu ứng mạnh mẽ với số lượng tuyển sinh và chất lượng tuyển sinh ngành Kỹ thuật hạt nhân vượt trội so với nhiều năm về trước. Chắc chắn, với Nghị định 176, sẽ còn tạo ra sức thu hút người học mạnh mẽ hơn nữa vào lĩnh vực này.
Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị trong việc chi trả hỗ trợ cho người học điện hạt nhân
Bên cạnh mức hỗ trợ của nghị định đối với người học điện hạt nhân, đại diện một số cơ sở giáo dục đại học cũng đưa ra những góp ý để chính sách hỗ trợ này được triển khai kịp thời, hiệu quả.
Theo Tiến sĩ Trần Hữu Duy, đối với Nghị định 176, ngân sách ưu đãi đến từ hai nguồn chính gồm: ngân sách nhà nước chi trả theo dự toán hằng năm (đối với phần miễn học phí, miễn ký túc xá và cấp sinh hoạt phí) và kinh phí từ các chủ đầu tư dự án (học bổng khuyến khích). Do đó, về cơ bản, người học sẽ không lo ngại việc chi trả sinh hoạt phí chậm vì những đơn vị được lựa chọn giao nhiệm vụ đào tạo là các cơ sở giáo dục không thuộc sự quản lý của địa phương.
Thay vào đó, điều cần lưu tâm có lẽ là việc chi trả học bổng của chủ đầu tư dự án dành cho người học cần phải có sự thống nhất giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo và chủ đầu tư cũng như các đơn vị đào tạo mà người học được thụ hưởng chính sách này.
Cùng chung ý kiến, Tiến sĩ Nguyễn Thế Nghĩa cho rằng, ngành điện hạt nhân là ngành công nghệ cao, đặc thù và có quy mô đào tạo tập trung. Để đảm bảo sinh hoạt phí đến tay sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh đúng hạn hàng tháng, quy trình cấp phát ngân sách cần được thiết kế theo hướng tập trung hóa, số hóa và chủ động.
Trước hết, toàn bộ nguồn ngân sách nhà nước dành cho ưu đãi (từ sinh hoạt phí, học bổng đến kinh phí thực tập) nên được giao trực tiếp về một đầu mối duy nhất là Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc Bộ Khoa học và Công nghệ.
Từ đó, cơ quan chủ quản sẽ phân bổ trực tiếp gói ngân sách năm về cho các cơ sở đào tạo được chỉ định (các trường đại học, viện nghiên cứu). Việc giảm bớt các tầng nấc trung gian sẽ giúp dòng tiền đi nhanh và trực tiếp hơn.
Bên cạnh đó, nên áp dụng cơ chế "quỹ tạm ứng trước" cho các cơ sở đào tạo. Bởi, thủ tục quyết toán ngân sách nhà nước thường có độ trễ vào đầu năm học hoặc đầu năm tài chính, dẫn đến việc sinh viên bị "treo" tiền sinh hoạt phí vài tháng.
Thông qua quỹ tạm ứng trước, có thể cho phép các trường đại học, viện nghiên cứu được tạm ứng trước từ 30-50% dự toán ngân sách của cả năm học ngay từ cuối năm tài chính trước đó.
Mặt khác, cần số hóa quy trình quản lý thông qua hệ thống dữ liệu tập trung. Cụ thể, nên xây dựng một phân hệ quản lý người học các ngành điện hạt nhân trên hệ thống cơ sở dữ liệu số của Bộ Giáo dục và Đào tạo và cơ sở đào tạo. Mọi thông tin về chuyên cần, kết quả học tập, trạng thái cam kết của người học được cập nhật tự động. Đến kỳ chi trả, hệ thống tự động xuất danh sách đủ điều kiện, ký số duyệt chi và chuyển lệnh sang ngân hàng liên kết để chuyển khoản hàng loạt trực tiếp vào tài khoản của người thụ hưởng, giảm thiểu tối đa sự can thiệp thủ công của con người.
Thầy Nghĩa cũng nhấn mạnh, việc giải quyết bài toán tài chính mới chỉ là điều kiện cần đối với người học các ngành điện hạt nhân. Để tạo ra một hệ sinh thái bền vững, giúp người học hoàn toàn yên tâm gắn bó trọn đời với ngành này cần đặc biệt chú trọng một số lưu ý cốt lõi và bổ sung các cơ chế đặc thù đồng bộ.
Cụ thể, chương trình đào tạo điện hạt nhân cần được thiết kế mang tính liên thông đa ngành. Các kỹ sư hạt nhân cũng đồng thời là những chuyên gia xuất sắc về điều khiển tự động hóa, kỹ thuật nhiệt - thủy lực, vật liệu tiên tiến hoặc quản lý năng lượng hệ thống. Nhà nước cần công nhận các chứng chỉ năng lượng nguyên tử này tương đương với các bằng cấp kỹ thuật cao cấp khác, cho phép họ dễ dàng luân chuyển công tác sang các viện nghiên cứu, tập đoàn năng lượng tái tạo lớn, hoặc các ngành công nghiệp nặng của quốc gia nếu có nhu cầu, đảm bảo tương lai nghề nghiệp luôn rộng mở.
Trong khi đó, theo Tiến sĩ Nguyễn Quang Nam, từ góc nhìn thực tế, để các chính sách ưu đãi dành cho người học trong Nghị định 176 không chỉ nằm trên giấy mà thực sự tạo được sức hút mạnh mẽ, cần lưu ý những điểm mấu chốt và bổ sung thêm các cơ chế đặc thù.
Trước hết, nên có cam kết đầu ra rõ ràng và hấp dẫn. Người học điện hạt nhân không chỉ cần “học không mất tiền” mà còn quan tâm tới việc “học xong làm ở đâu, thu nhập thế nào?”. Nếu không có một cơ chế tuyển dụng đặc cách, bố trí việc làm ngay tại các dự án, viện nghiên cứu hoặc cơ quan quản lý nhà nước, với mức lương tương xứng có thể dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực sau đào tạo.
Người học điện hạt nhân được miễn học phí, sinh hoạt phí: CSGD đề xuất phương án triển khai hiệu quả
Hơn nữa, điện hạt nhân là lĩnh vực đòi hỏi tính an toàn và thực tiễn tuyệt đối. Chính sách ưu đãi phải gắn liền với việc đầu tư cho các phòng thí nghiệm, hệ thống mô phỏng hiện đại và chương trình hợp tác quốc tế.
Bên cạnh những hỗ trợ cơ bản về học phí và sinh hoạt phí mà nghị định đã nêu, để người học thực sự dấn thân và gắn bó lâu dài với một ngành đặc thù, có rủi ro và áp lực cao như điện hạt nhân, cần có cơ chế cho phép 100% sinh viên khá/giỏi và nghiên cứu sinh được đi thực tập, làm việc ngắn hạn tại các lò phản ứng nghiên cứu hoặc nhà máy điện hạt nhân ở nước ngoài (ví dụ: Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, ...) thông qua ngân sách nhà nước hoặc quỹ phát triển khoa học công nghệ. Từ đó, giúp người học được tiếp cận với các công nghệ đỉnh cao của thế giới về điện hạt nhân.