Chính phủ đã ban hành Nghị định số 176/2026/NĐ-CP ngày 19/5/2026 quy định chính sách ưu đãi đối với giảng viên, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh, cán bộ quản lý trong lĩnh vực điện hạt nhân (gọi tắt là Nghị định 176).
Theo đại diện một số cơ sở giáo dục đại học đang đào tạo trong lĩnh vực này, đây là một "cú hích" lớn không chỉ thu hút người học mà còn góp phần nâng cao chất lượng nhân lực trong tương lai, hiện thực hóa cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.
Giúp hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho chiến lược phát triển điện hạt nhân
Theo nghị định, sinh viên đại học, cao đẳng các chuyên ngành điện hạt nhân được miễn học phí, ký túc xá, đồng thời được cấp sinh hoạt phí hàng tháng bằng hai lần mức lương cơ sở, mỗi năm không quá 10 tháng.
Học viên cao học và nghiên cứu sinh cũng được miễn học phí, ký túc xá. Với sinh hoạt phí, mức hỗ trợ là 3,5 lần mức lương cơ sở với học viên cao học, 5 lần với nghiên cứu sinh.
Nhóm này còn được xem xét cấp kinh phí để tham dự hội thảo, đi thực tập ngắn hạn trong nước và quốc tế; được ưu tiên chủ trì nhiệm vụ khoa học và công nghệ; ưu tiên tuyển chọn vào cơ quan nhà nước, tổ chức trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, nhà máy điện hạt nhân.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Hải - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng cho rằng, phát triển điện hạt nhân là yêu cầu tất yếu đối với Việt Nam trong giai đoạn tới. Đây không chỉ là động lực phục vụ phát triển kinh tế – xã hội trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước, mà còn là giải pháp then chốt để hiện thực hóa cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.
Trước yêu cầu chiến lược đó, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện tiên quyết và có vai trò đặc biệt quan trọng. Từ đó, Việt Nam mới có thể từng bước làm chủ công nghệ một cách toàn diện, từ khâu thiết kế, xây dựng cho đến vận hành và xử lý các vấn đề kỹ thuật liên quan đến nhà máy điện hạt nhân.
Vì vậy, sự ra đời của Nghị định 176 là đòn bẩy chính sách quan trọng để thu hút người học trong bối cảnh lĩnh vực điện hạt nhân chưa nhận được quá nhiều sự quan tâm. Minh chứng rõ nét nhất cho thấy tác động mạnh mẽ của các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước đến xu hướng chọn ngành, chọn nghề của thí sinh chính là việc hỗ trợ sinh viên sư phạm thời gian qua, giúp thu hút được nhiều thí sinh giỏi theo học.
Từ thực tiễn này, có thể khẳng định rằng, khi có những cơ chế đồng hành và hỗ trợ thiết thực, số lượng thí sinh quan tâm đến các ngành điện hạt nhân sẽ tăng lên. Từ đó, tạo nền tảng để thu hút thêm nhiều người học tài năng tham gia học tập, nghiên cứu, tạo dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và bền vững cho tương lai.
Cùng bàn về nội dung này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thiện Thanh - Phó Trưởng khoa, Khoa Vật lý -Vật lý kỹ thuật, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, đây là chính sách hỗ trợ có ý nghĩa rất quan trọng, thể hiện rõ cam kết của Nhà nước trong việc đầu tư chiến lược toàn diện cho nguồn nhân lực điện hạt nhân.
Các chính sách miễn học phí, hỗ trợ ký túc xá, cấp sinh hoạt phí và học bổng khuyến khích học tập trong nghị định có ý nghĩa rất thiết thực đối với người học. Trước đây, một trong những rào cản lớn của các ngành khoa học - kỹ thuật nền tảng nói chung và điện hạt nhân nói riêng là yêu cầu học thuật cao, áp lực lớn nhưng hỗ trợ tài chính còn hạn chế. Điều này khiến nhiều học sinh giỏi có xu hướng chuyển sang các ngành có thu nhập hấp dẫn hơn trong ngắn hạn.
Khi được bảo đảm về điều kiện học tập và sinh hoạt, người học sẽ có điều kiện tập trung cho nghiên cứu chuyên môn, phát triển kỹ năng nghiên cứu khoa học, nâng cao trình độ ngoại ngữ. Đặc biệt, việc hỗ trợ kinh phí tham dự hội thảo, thực tập trong và ngoài nước là rất cần thiết vì điện hạt nhân là lĩnh vực có tính quốc tế hóa rất cao, giúp cho người học tiếp cận môi trường học thuật quốc tế.
Về lâu dài, chính sách này sẽ giúp mở rộng quy mô tuyển sinh và thu hút được nhiều người học có năng lực tốt tham gia vào lĩnh vực điện hạt nhân. Quan trọng hơn, nó góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua việc tạo ra môi trường đào tạo chuyên sâu, ổn định và có định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Đây là yếu tố then chốt để hình thành đội ngũ nhân lực tham gia thiết kế, vận hành, quản lý và đảm bảo an toàn cho các chương trình điện hạt nhân.
Nếu triển khai đồng bộ, đây sẽ là nền tảng để hình thành đội ngũ nhân lực hiện tại và kế cận có chất lượng đối với chiến lược phát triển điện hạt nhân trong tương lai.
Đáng chú ý, Nghị định nêu rõ nếu học ở nước ngoài, nhà nước sẽ hỗ trợ vé máy bay, chi phí đi lại, bảo hiểm y tế, cấp sinh hoạt phí hàng tháng bằng 1,5-2 lần mức cao nhất đang cấp cho du học sinh theo các đề án của Chính phủ.
Đánh giá về mức hỗ trợ này, thầy Thanh khẳng định, đây là chính sách có sức cạnh tranh đáng kể trong việc thu hút học sinh, sinh viên giỏi, đặc biệt là học sinh trường chuyên, học sinh đạt giải quốc gia hoặc những em có định hướng theo đuổi khoa học - công nghệ chuyên sâu.
Trước đây, nhiều em có năng lực nổi bật thường lựa chọn du học tự túc hoặc tìm kiếm học bổng quốc tế vì nhìn thấy môi trường đào tạo, nghiên cứu tốt và cơ hội nghề nghiệp rộng mở. Tuy nhiên, với cơ chế hỗ trợ toàn diện từ học phí, sinh hoạt phí cho đến bảo hiểm, chi phí đi lại và thực tập quốc tế, Nghị định 176 đã tạo ra một lộ trình đào tạo, nghiên cứu và phát triển chuyên môn nghề nghiệp có tính hấp dẫn, cạnh tranh hơn ở trong nước, giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho gia đình và người học.
Một điểm quan trọng nữa là chính sách này không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn gắn với cơ hội nghề nghiệp rõ ràng sau đào tạo. Nếu người học nhìn thấy rằng sau khi tốt nghiệp họ có cơ hội tham gia các chương trình quốc gia, viện nghiên cứu, cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ hoặc nhà máy điện hạt nhân trong tương lai với môi trường làm việc chuyên nghiệp, đạt chuẩn quốc tế, họ sẽ có thêm động lực để lựa chọn theo đuổi lĩnh vực này thay vì chỉ tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài.
Cùng chia sẻ về Nghị định 176, Tiến sĩ Nguyễn Đăng Toản - Trưởng khoa, Khoa Năng lượng mới, Trường Đại học Điện lực đánh giá, đây là một chính sách ưu đãi đặc thù và vượt trội phục vụ đào tạo nhân lực điện hạt nhân. Cụ thể, việc miễn học phí, cấp sinh hoạt phí của nghị định với chế độ đãi ngộ vượt trội, giúp lĩnh vực này trở nên hấp dẫn hơn trong mắt các học sinh giỏi đang phân vân lựa chọn ngành học.
Ngoài ra, việc xem xét hỗ trợ kinh phí đi thực tập quốc tế và tham gia hội thảo là của nghị định là rất thiết thực. Bởi, điện hạt nhân đòi hỏi sự giao thoa tri thức toàn cầu, việc được đi nước ngoài giúp người học tiếp cận được với những công nghệ thực tế, hiện đại tại một số quốc gia tiên tiến như Nga, Nhật Bản, Pháp,...
Tiến sĩ Nguyễn Đăng Toản - Trưởng khoa, Khoa Năng lượng mới, Trường Đại học Điện lực. Ảnh website nhà trường
Theo thầy Toản, việc ban hành nghị định đã tạo ra một cú hích mang tính bước ngoặt cả về lượng lẫn về chất cho nguồn nhân lực các ngành điện hạt nhân. Về số lượng, chính sách đãi ngộ vượt trội từ nghị định được kỳ vọng sẽ tạo ra một làn sóng thu hút nhân tài mạnh mẽ, đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với các lĩnh vực đang "làm mưa làm gió" hiện nay như trí tuệ nhân tạo (AI) hay bán dẫn. Đây là bệ đỡ vững chắc giúp Việt Nam nhanh chóng kiện toàn bộ máy, đảm bảo đủ nhân lực để vận hành và quản lý trơn tru các dự án điện hạt nhân trong tương lai gần.
Không dừng lại ở đó, chất lượng nhân sự cũng sẽ có bước nhảy vọt nhờ các cơ chế đặc thù như tài trợ thực tập quốc tế và ưu tiên giao chủ trì các nhiệm vụ khoa học. Những bước đi chiến lược này sẽ tạo nên một thế hệ nhân sự giàu tính "thực chiến", không chỉ dừng lại ở việc vận hành máy móc thuần túy, mà còn đủ năng lực làm chủ công nghệ tiên tiến và đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn quốc tế.
Trường Đại học Điện lực mời chuyên gia quốc tế Franck Lignini tham gia giảng dạy khóa học chuyên sâu “Công nghệ lò phản ứng hạt nhân PWR”. Ảnh: website nhà trường.
Làm thế nào để chính sách được triển khai hiệu quả trong thực tế?
Song song với mức hỗ trợ của nghị định, bài toán triển khai hiệu quả trong thực tế chính là nội dung trọng tâm được đại diện các trường đại học đào tạo điện hạt nhân quan tâm.
Theo thầy Trần Thiện Thanh, đối với người học, sự ổn định và đúng hạn của sinh hoạt phí là yếu tố rất quan trọng vì đây thường là nguồn hỗ trợ chính trong quá trình học tập và nghiên cứu. Vì vậy, cần xây dựng cơ chế cấp phát ngân sách theo hướng tập trung, minh bạch và có tính tự động cao. Nghị định đã nêu nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước và từ chủ đầu tư nhà máy điện hạt nhân, đồng thời giao trách nhiệm cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính, các bộ ngành, chủ đầu tư và cơ sở đào tạo. Vấn đề quan trọng tiếp theo là phải cụ thể hóa bằng hướng dẫn tài chính, quy trình dự toán, phân bổ và chi trả đúng, cụ thể để các cơ sở đào tạo thực hiện thống nhất.
Trước hết, nên giao đầu mối quản lý và cấp kinh phí trực tiếp cho các cơ sở đào tạo để hạn chế tình trạng chậm trễ do phụ thuộc nhiều tầng trung gian.
Thứ hai, cần có kế hoạch phân bổ ngân sách theo năm học và chuyển kinh phí định kỳ theo học kỳ đến cơ sở đào tạo, thay vì chờ giải ngân từng đợt.
Thứ ba, cần xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu tập trung về người học điện hạt nhân để theo dõi, giám sát công khai và minh bạch, có cơ chế phản hồi nhanh về việc cấp phát kinh phí cho người học.
Thứ tư, nên có cơ chế tạm ứng hoặc quỹ dự phòng tại cơ sở đào tạo trong trường hợp kinh phí ngân sách chuyển về chậm. Với phần kinh phí do chủ đầu tư nhà máy điện hạt nhân chi trả, cần có thỏa thuận rõ giữa chủ đầu tư, cơ sở đào tạo và người học, quy định thời hạn chuyển kinh phí, trách nhiệm chi trả, cơ chế kiểm tra và xử lý khi chậm trễ.
Tóm lại, để chính sách đi vào thực tế, khâu tổ chức thực hiện phải được chuẩn hóa ngay từ đầu. Sự đúng hạn, minh bạch và nhất quán trong chi trả sẽ quyết định rất lớn đến niềm tin của người học đối với chính sách.
Còn theo Tiến sĩ Nguyễn Đăng Toản, cần đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng một môi trường làm việc chuẩn quốc tế. Bởi tài chính chỉ là điều kiện cần, còn hạ tầng công nghệ hiện đại mới là điều kiện đủ để các chuyên gia trong lĩnh vực điện hạt nhân phát huy năng lực.
Trước hết, Nhà nước cần đầu tư đồng bộ vào các phòng thí nghiệm trọng điểm, hệ thống mô phỏng tiên tiến và duy trì mạng lưới trao đổi khoa học với các tổ chức điện hạt nhân lớn trên thế giới, đảm bảo người học không bị tụt hậu và có đủ công cụ để cống hiến.
Bên cạnh đó, cần thiết lập một cơ chế đãi ngộ và hậu phương đặc thù để người học/chuyên gia/kỹ sư điện hạt nhân yên tâm gắn bó trọn đời. Việc bổ sung cơ chế bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp và bảo vệ pháp lý đặc biệt sẽ giúp đội ngũ chuyên gia an tâm ra quyết định trong các tình huống kỹ thuật phức tạp, tạo tâm thế tự tin để làm chủ công nghệ điện hạt nhân quốc gia.
Ảnh minh họa: Website Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng.
Trong khi đó, theo thầy Nguyễn Hồng Hải để chính sách này thực sự phát huy hiệu quả, ngoài việc hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, các cơ sở đào tạo cũng cần có chính sách tốt để thu hút người học.
Ngoài ra, vấn đề việc làm và chế độ của người học sau khi tốt nghiệp cũng là yếu tố cần quan tâm, bởi đây là lĩnh vực nghề nghề tương đối đặc thù. Tóm lại, với sự hỗ trợ của nhà nước, sự quan tâm của các cơ sở đào tạo và sự hỗ trợ từ doanh nghiệp, nhà trường sẽ có cơ hội thu hút nhiều thí sinh tài năng học tập, nghiên cứu ở lĩnh vực này và sẽ là nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai.
