Thiếu hụt nhân lực điều dưỡng đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với hệ thống y tế Việt Nam. Với quy mô dân số hơn 100 triệu người, nước ta được dự báo cần khoảng 260.000 điều dưỡng để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, hiện nay số điều dưỡng đang làm việc trong hệ thống y tế mới đạt khoảng 140.000 người, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa nhu cầu và nguồn cung nhân lực.
Theo dự báo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các chuyên gia, nếu không có những giải pháp đủ mạnh về đào tạo, thu hút và giữ chân nhân lực, Việt Nam có thể thiếu từ 40.000 đến 50.000 điều dưỡng vào năm 2030. [1]
Thực tế đó đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các cơ sở đào tạo trong việc mở rộng quy mô tuyển sinh, nâng cao chất lượng đào tạo và tăng sức hấp dẫn của ngành Điều dưỡng, qua đó góp phần giải quyết bài toán nhân lực cho hệ thống y tế trong những năm tới.
Nhu cầu nhân lực lớn nhưng ngành Điều dưỡng vẫn khó thu hút thí sinh giỏi
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ, Điều dưỡng Hoàng Thị Xuân Hương - Trưởng khoa Điều dưỡng, Trường Y Dược - Đại học Phenikaa cho biết: Điều dưỡng là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống y tế. Lực lượng này không chỉ đảm nhiệm công tác chăm sóc người bệnh tại các cơ sở khám, chữa bệnh, mà còn tham gia vào nhiều lĩnh vực như đào tạo, nghiên cứu khoa học, quản lý, lãnh đạo và tham mưu chính sách y tế.
Theo cô Hương, trong bối cảnh già hóa dân số, gia tăng các bệnh mạn tính và nhu cầu chăm sóc dài hạn ngày càng lớn, vai trò của điều dưỡng càng được khẳng định. Trên thực tế, chất lượng chăm sóc sức khỏe không chỉ phụ thuộc vào đội ngũ bác sĩ mà còn gắn chặt với năng lực chuyên môn, số lượng và chất lượng của lực lượng điều dưỡng. Do đó, một hệ thống y tế muốn vận hành hiệu quả và bền vững không thể thiếu đội ngũ điều dưỡng được đào tạo bài bản, đủ về số lượng và vững về chuyên môn.
Hiện nay, mặc dù cả nước có hàng chục cơ sở đào tạo ngành Điều dưỡng, song nguồn nhân lực trong lĩnh vực này vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của hệ thống y tế.
Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương năm 2017 đặt mục tiêu đến năm 2025 đạt khoảng 25 điều dưỡng trên một vạn dân và đến năm 2030 đạt 33 điều dưỡng trên một vạn dân. Tuy nhiên, đến nay, tỷ lệ này mới đạt khoảng 14-15 điều dưỡng trên một vạn dân, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu đề ra. Điều đó cho thấy áp lực lớn trong việc phát triển đội ngũ điều dưỡng cả về số lượng lẫn chất lượng nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng gia tăng của người dân.
Trước yêu cầu cấp thiết đó, Trường Y Dược - Đại học Phenikaa là một trong những cơ sở giáo dục đại học chú trọng đầu tư đào tạo ngành Điều dưỡng. Nhà trường hướng tới đào tạo đội ngũ điều dưỡng trình độ đại học và sau đại học đạt chuẩn quốc gia, từng bước tiệm cận trình độ khu vực và quốc tế, đáp ứng nhu cầu của hệ thống y tế trong nước cũng như xu thế hội nhập.
Tiến sĩ Hoàng Thị Xuân Hương cho biết, công tác tuyển sinh ngành Điều dưỡng của nhà trường thời gian gần đây ghi nhận những tín hiệu tích cực. Năm 2024, trường tuyển được hơn 100 sinh viên ngành Điều dưỡng. Đặc biệt, năm 2025, số lượng thí sinh trúng tuyển đã vượt mốc 300, cho thấy nhận thức của xã hội về vị trí, vai trò và cơ hội nghề nghiệp của ngành Điều dưỡng đang dần có những chuyển biến tích cực.
Không chỉ ghi nhận những tín hiệu tích cực trong tuyển sinh, hiệu quả đào tạo của ngành Điều dưỡng tại Đại học Phenikaa còn được thể hiện qua tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp. Theo Tiến sĩ Hoàng Thị Xuân Hương, hiện khoảng 89% sinh viên tốt nghiệp ngành Điều dưỡng của nhà trường có việc làm đúng chuyên ngành. Đây là con số cho thấy nhu cầu tuyển dụng điều dưỡng vẫn rất lớn, đồng thời phản ánh sự gắn kết giữa chương trình đào tạo với yêu cầu thực tiễn của các cơ sở y tế.
Đáng chú ý, phần lớn sinh viên sau khi tốt nghiệp đều lựa chọn tiếp tục theo đuổi nghề nghiệp đã được đào tạo và tìm được vị trí việc làm phù hợp. Điều này không chỉ khẳng định cơ hội nghề nghiệp rộng mở của ngành Điều dưỡng mà còn cho thấy chất lượng đào tạo và khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động của nhà trường.
Năm 2024, ngành Điều dưỡng của Đại học Phenikaa có điểm chuẩn theo phương thức xét kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông là 19 điểm. Sang năm 2025, mức điểm này giảm xuống còn 17 điểm.
Tiến sĩ Hoàng Thị Xuân Hương cho biết, mặc dù nhu cầu nhân lực điều dưỡng trên thị trường lao động rất lớn và cơ hội việc làm rộng mở, song ngành học này vẫn gặp không ít khó khăn trong công tác tuyển sinh. Trong khối ngành sức khỏe, đa số thí sinh vẫn có xu hướng ưu tiên các ngành như Y khoa, Răng Hàm Mặt hoặc Dược học. Đáng chú ý, số lượng học sinh có học lực khá, giỏi lựa chọn Điều dưỡng là nguyện vọng ưu tiên hàng đầu hiện vẫn còn tương đối hạn chế.
Lý giải thực trạng này, cô Hương cho rằng một trong những nguyên nhân quan trọng là nhận thức của xã hội về nghề điều dưỡng chưa thực sự đầy đủ. Nhiều người vẫn xem điều dưỡng là lực lượng hỗ trợ bác sĩ, trong khi trên thực tế đây là một nghề nghiệp độc lập với hệ thống năng lực chuyên môn riêng, giữ vai trò nòng cốt trong công tác chăm sóc, theo dõi và phục hồi sức khỏe người bệnh.
Bên cạnh đó, điều kiện làm việc của điều dưỡng tại nhiều cơ sở y tế còn nhiều áp lực. Đặc thù nghề nghiệp đòi hỏi làm việc theo ca, trực đêm, thường xuyên tiếp xúc với người bệnh nặng và đối mặt với nhiều nguy cơ nghề nghiệp. Không ít nhân viên y tế, trong đó có điều dưỡng, còn phải chịu áp lực từ người bệnh và người nhà người bệnh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Đặc biệt, thu nhập của điều dưỡng hiện nay vẫn chưa thực sự tương xứng với khối lượng công việc, trách nhiệm nghề nghiệp và yêu cầu chuyên môn. Đây cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến quyết định lựa chọn ngành học của học sinh và phụ huynh, nhất là đối với những thí sinh có năng lực học tập tốt.
Đào tạo gắn với thực tiễn, Đại học Phenikaa tăng sức hút cho ngành Điều dưỡng
Không chỉ có nhu cầu lớn trong nước, nhân lực điều dưỡng Việt Nam hiện cũng đang được nhiều quốc gia phát triển săn đón. Trong bối cảnh già hóa dân số và thiếu hụt nhân lực y tế, các nước như Nhật Bản, Đức liên tục triển khai các chương trình tuyển dụng điều dưỡng nước ngoài, trong đó có Việt Nam.
Với mức thu nhập cạnh tranh, chế độ đãi ngộ hấp dẫn cùng cơ hội phát triển nghề nghiệp trong môi trường quốc tế, điều dưỡng đang trở thành một trong những ngành nghề có nhiều triển vọng việc làm và cơ hội hội nhập toàn cầu.
Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Hoàng Thị Xuân Hương, xu hướng dịch chuyển lao động này cũng đặt ra không ít thách thức đối với hệ thống y tế trong nước. Khi ngày càng nhiều điều dưỡng có trình độ và kinh nghiệm lựa chọn làm việc ở nước ngoài, nguy cơ thiếu hụt nhân lực tại các cơ sở y tế trong nước sẽ trở nên rõ nét hơn nếu không có các giải pháp đủ mạnh để đào tạo, thu hút và giữ chân đội ngũ này.
Điều này càng đáng lưu tâm trong bối cảnh Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định mục tiêu xây dựng hệ thống y tế hiện đại, chất lượng, hiệu quả và đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, đội ngũ điều dưỡng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bởi đây là lực lượng trực tiếp tham gia chăm sóc, theo dõi và đồng hành cùng người bệnh trong suốt quá trình điều trị.
Theo cô Hương, nếu tình trạng thiếu hụt điều dưỡng tiếp tục kéo dài, Việt Nam có thể phải đối mặt với áp lực nhân lực nghiêm trọng trong vòng 5-10 năm tới. Khi đó, mỗi điều dưỡng sẽ phải đảm nhận số lượng người bệnh lớn hơn, làm gia tăng áp lực công việc và nguy cơ quá tải.
Không chỉ ảnh hưởng đến môi trường làm việc của nhân viên y tế, thực trạng này còn có thể tác động trực tiếp đến chất lượng chăm sóc người bệnh, đặc biệt tại các lĩnh vực đòi hỏi theo dõi liên tục và chuyên sâu như hồi sức tích cực, cấp cứu, lão khoa hay chăm sóc dài hạn.
Bên cạnh đó, sự thiếu hụt nhân lực điều dưỡng cũng có thể trở thành điểm nghẽn trong quá trình đổi mới hệ thống y tế. Nhiều mô hình chăm sóc hiện đại đang được ngành y tế thúc đẩy như chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm, chăm sóc tại nhà, chăm sóc cộng đồng hay chăm sóc người cao tuổi đều đòi hỏi lực lượng điều dưỡng đủ về số lượng, vững về chuyên môn và được đào tạo bài bản.
“Nếu không giải quyết được bài toán nhân lực, việc mở rộng và nâng cao chất lượng các mô hình này sẽ gặp không ít khó khăn trong thời gian tới”, cô Hương cho hay.
Từ thực trạng hiện nay, Tiến sĩ Hoàng Thị Xuân Hương cho rằng, để giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực điều dưỡng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ thay đổi nhận thức xã hội, nâng cao chất lượng đào tạo đến hoàn thiện cơ chế sử dụng và đãi ngộ nghề nghiệp.
Trước hết, cần thay đổi cách nhìn nhận của xã hội đối với nghề điều dưỡng. Học sinh và phụ huynh cần hiểu rằng điều dưỡng không đơn thuần là công việc hỗ trợ trong bệnh viện mà là một nghề nghiệp có tính chuyên môn cao, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống y tế, có nhu cầu nhân lực lớn và cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài.
Về phía các cơ sở đào tạo, cần tiếp tục đổi mới chương trình theo hướng tăng cường thực hành, nâng cao năng lực lâm sàng, ngoại ngữ và kỹ năng ứng dụng công nghệ số. Theo cô Hương, đây là những yêu cầu ngày càng quan trọng để người học có thể đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường lao động trong nước cũng như quốc tế.
Thực hiện định hướng này, Khoa Điều dưỡng, Trường Y Dược - Đại học Phenikaa đã không ngừng cập nhật và hoàn thiện chương trình đào tạo theo hướng gắn lý thuyết với thực tiễn. Với lợi thế sở hữu Bệnh viện Đại học Phenikaa cùng mạng lưới hợp tác với nhiều cơ sở y tế, nhà trường giúp sinh viên có cơ hội tiếp cận môi trường thực hành ngay từ sớm, qua đó nâng cao năng lực lâm sàng và khả năng thích ứng với công việc sau khi tốt nghiệp.
Bên cạnh đó, đơn vị cũng chú trọng đầu tư hệ thống cơ sở vật chất phục vụ đào tạo và thực hành. Sinh viên được học tập, rèn luyện kỹ năng tại các phòng thực hành chuyên biệt như Phòng thực hành kỹ thuật điều dưỡng, Phòng thực tập Vi sinh - Ký sinh, Phòng thực tập Dược - Dược liệu cùng nhiều không gian học tập hiện đại khác. Đây là nền tảng quan trọng giúp người học phát triển đồng đều kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và năng lực thực hành.
Đáng chú ý, chương trình đào tạo Cử nhân Điều dưỡng của Đại học Phenikaa đã đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục quốc gia. Kết quả này không chỉ khẳng định chất lượng đào tạo của chương trình mà còn phản ánh năng lực phát triển toàn diện của Khoa Điều dưỡng trên các phương diện đội ngũ giảng viên, chương trình giảng dạy, cơ sở vật chất và hệ thống hỗ trợ người học.
Đây cũng là cơ sở để nhà trường tiếp tục đào tạo nguồn nhân lực điều dưỡng chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của hệ thống y tế trong nước và hội nhập quốc tế.
Bên cạnh nỗ lực đổi mới đào tạo tại các cơ sở giáo dục đại học, theo Tiến sĩ Hoàng Thị Xuân Hương, yếu tố mang tính quyết định trong việc giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực điều dưỡng vẫn là chính sách sử dụng và đãi ngộ. Nếu thu nhập, môi trường làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp chưa tương xứng với trách nhiệm và áp lực công việc, sẽ rất khó để thu hút người học, đặc biệt là những học sinh có năng lực tốt lựa chọn theo đuổi ngành này.
"Thực tế, điều dưỡng không thiếu cơ hội việc làm. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi nhiều lĩnh vực nghề nghiệp, nhu cầu đối với nhân lực điều dưỡng được dự báo vẫn tiếp tục gia tăng bởi đây là công việc gắn liền với chăm sóc, tương tác và hỗ trợ con người - những yếu tố rất khó thay thế hoàn toàn bằng công nghệ. Vấn đề của ngành hiện nay không nằm ở cơ hội việc làm, mà ở việc sức hấp dẫn nghề nghiệp chưa đủ lớn để thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao", cô Hương chia sẻ.
Theo đó, để giải quyết tận gốc tình trạng thiếu hụt điều dưỡng, cần có các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao vị thế nghề nghiệp, bảo đảm người làm nghề được ghi nhận đúng với vai trò và giá trị đóng góp của mình. Cùng với đó là cơ chế đãi ngộ phù hợp, môi trường làm việc an toàn và lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng.
Đánh giá về chất lượng đào tạo ngành Điều dưỡng tại Đại học Phenikaa, chị Lê Quỳnh Trang - cựu sinh viên Khoa Điều dưỡng, Đại học Phenikaa (nay là trợ lý nhóm nghiên cứu tiềm năng NurFIL) cho biết: Trong suốt quá trình học tập, sinh viên không chỉ được trang bị kiến thức chuyên môn nền tảng mà còn được rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp thông qua hệ thống phòng thực hành hiện đại và các đợt thực tập tại nhiều bệnh viện tuyến đầu.
Theo chị Trang, bên cạnh đào tạo chuyên môn, nhà trường còn chú trọng phát triển các kỹ năng mềm như quản lý, giao tiếp, làm việc nhóm và tư duy nghiên cứu khoa học. Nhiều cuộc thi về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực y tế được tổ chức, tạo cơ hội để sinh viên tiếp cận tư duy liên ngành và nhận diện những xu hướng phát triển nghề nghiệp trong tương lai.
"Các chương trình hợp tác quốc tế và trao đổi sinh viên cũng giúp tôi cùng nhiều bạn trẻ có cơ hội mở rộng tầm nhìn, nâng cao năng lực hội nhập, từ đó tự tin hơn trên hành trình phát triển nghề nghiệp", chị Trang chia sẻ.
Từ trải nghiệm của bản thân, chị Trang cho rằng để thu hút người trẻ lựa chọn và gắn bó với ngành Điều dưỡng, cần có những thay đổi mang tính thực chất thay vì chỉ nhấn mạnh đến sự cống hiến hay y đức. Theo chị, thế hệ trẻ ngày nay quan tâm nhiều hơn đến giá trị nghề nghiệp, cơ hội phát triển bản thân và triển vọng tương lai.
Vì vậy, trước hết cần nhìn nhận đúng vị trí, vai trò của điều dưỡng trong hệ thống y tế hiện đại, đồng thời xây dựng cơ chế đãi ngộ tương xứng với trách nhiệm, áp lực công việc và những đóng góp của đội ngũ điều dưỡng. Thu nhập cần phản ánh đúng giá trị lao động, đi kèm với các chính sách phụ cấp, khen thưởng phù hợp nhằm khuyến khích những sáng kiến, cải tiến trong hoạt động chuyên môn.
Bên cạnh đó, việc bảo đảm môi trường làm việc an toàn, xây dựng chế độ phân ca hợp lý để người lao động có thể cân bằng giữa công việc và cuộc sống cũng là yếu tố quan trọng giúp giữ chân nhân lực. Theo chị Trang, ngành Điều dưỡng chỉ thực sự trở thành lựa chọn hấp dẫn khi người học nhìn thấy một lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng cùng cơ hội thăng tiến rộng mở.
Ngoài ra, việc mở rộng các chương trình học bổng, hỗ trợ học phí, tăng cường liên kết đào tạo và trao đổi quốc tế sẽ góp phần tạo sức hút đối với những người trẻ có khát vọng hội nhập. Đây cũng là cơ hội để sinh viên tiếp cận môi trường học tập tiên tiến, mở rộng cơ hội tu nghiệp và làm việc ở nước ngoài trong tương lai.
Tài liệu tham khảo:
[1]: https://hiephoidieuduong.org.vn/tap-chi-trong-nuoc-va-ngoai-nuoc/tap-chi-trong-nuoc/lam-sao-het-khat-dieu-duong