Quyết định số 1255/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục các loại hình, tiêu chí quy mô, tiêu chuẩn của các cơ sở thực hiện xã hội hóa trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo với nhiều quy định chặt chẽ về cơ sở vật chất, trang thiết bị, diện tích đất sử dụng tối thiểu, điều kiện để được ưu đãi, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên.
Theo đánh giá của nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp, nhà trường sẽ có nhiều thuận lợi về việc thuê và xây dựng cơ sở vật chất, cơ sở hạ tầng; thuê đất, huy động vốn, chính sách ưu đãi về tín dụng, …
Người học là đối tượng được hưởng nhiều lợi ích nhất
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thạc sĩ Trần Hữu Châu Giang – Quyền Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Huế bày tỏ, Quyết định số 1255/QĐ-TTg là một chủ trương rất kịp thời và có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của hệ thống giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn mới. Đây không chỉ là cơ sở pháp lý để thúc đẩy xã hội hóa giáo dục nghề nghiệp mà còn tạo động lực để các cơ sở đào tạo đổi mới mô hình quản trị, nâng cao chất lượng và từng bước thực hiện tự chủ một cách bền vững.
Theo thầy Giang, trong bối cảnh các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập đang từng bước giảm sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, việc Chính phủ ban hành các tiêu chí rõ ràng về quy mô, cơ sở vật chất, đội ngũ và điều kiện hoạt động sẽ tạo ra một "khung chuẩn" để thu hút nguồn lực xã hội đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp. Điều này giúp các trường có thêm điều kiện huy động nguồn lực ngoài ngân sách, phát triển cơ sở vật chất, hiện đại hóa trang thiết bị đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, việc làm này sẽ mang lại ít nhất năm cơ hội lớn.
Thứ nhất, tạo điều kiện thu hút các nhà đầu tư và doanh nghiệp đồng hành với nhà trường trong việc xây dựng xưởng thực hành, phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu ứng dụng, trung tâm đổi mới sáng tạo và các cơ sở đào tạo hiện đại. Khi các chính sách ưu đãi về đất đai, cơ sở hạ tầng, đầu tư được quy định rõ ràng, nhà trường có điều kiện thuận lợi hơn để hợp tác với doanh nghiệp, nhà đầu tư trong việc xây dựng các trung tâm thực hành, xưởng công nghệ, phòng thí nghiệm, trung tâm đổi mới sáng tạo và các cơ sở đào tạo chất lượng cao. Đây là điều mà trước đây nhiều trường mong muốn nhưng còn gặp nhiều rào cản về cơ chế.
Thứ hai, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác quỹ đất và tài sản hiện có. Thực tế, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang sở hữu quỹ đất, nhà xưởng, phòng học và hệ thống trang thiết bị nhưng chưa được khai thác hết công suất. Nếu được triển khai đúng quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công, việc liên doanh, liên kết, cho thuê hoặc hợp tác đầu tư sẽ tạo thêm nguồn thu hợp pháp để các trường tái đầu tư cho hoạt động đào tạo, đồng thời hạn chế tình trạng lãng phí nguồn lực. Bên cạnh đó, khi có cơ chế rõ ràng về thuê đất, sử dụng đất và đầu tư cơ sở hạ tầng, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ có thêm điều kiện mở rộng quy mô đào tạo, phát triển ngành, nghề mới phù hợp với nhu cầu nhân lực của thị trường lao động.
Thứ ba, đa dạng hóa nguồn lực đầu tư, giảm áp lực phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Đây là yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang từng bước thực hiện tự chủ;
Thứ tư, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình đào tạo. Khi được tạo điều kiện đầu tư cơ sở vật chất và đồng hành cùng các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp sẽ góp phần xây dựng chương trình đào tạo sát với yêu cầu thực tiễn, hiện đại hóa hệ thống thiết bị thực hành và nâng cao chất lượng đào tạo. Nhờ đó, người học có cơ hội tiếp cận môi trường sản xuất, kinh doanh ngay trong quá trình học, tích lũy kỹ năng nghề nghiệp và gia tăng cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp. Đây cũng là mô hình đào tạo đang được nhiều quốc gia có nền giáo dục nghề nghiệp phát triển triển khai hiệu quả.
Thứ năm, tăng tính cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở đào tạo, từ đó tạo động lực để các trường không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo, đổi mới quản trị và cải thiện dịch vụ giáo dục.
Và quan trọng hơn cả, người học sẽ là đối tượng được hưởng lợi nhiều nhất. Các em sẽ được học trong môi trường hiện đại hơn, với hệ thống phòng học, phòng thực hành, thiết bị đào tạo được đầu tư đồng bộ và cập nhật công nghệ mới. Chương trình đào tạo sẽ gắn chặt hơn với nhu cầu của doanh nghiệp, giúp sinh viên được thực hành nhiều hơn, nâng cao kỹ năng nghề và khả năng thích ứng với thị trường lao động.
Đồng thời, khi doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo, sinh viên còn có thêm nhiều cơ hội thực tập, trải nghiệm thực tế, được doanh nghiệp tuyển dụng ngay sau khi tốt nghiệp hoặc thậm chí ngay từ khi còn đang học. Điều đó không chỉ nâng cao tỷ lệ có việc làm mà còn góp phần nâng cao thu nhập và năng lực cạnh tranh của người học trong bối cảnh hội nhập.
“Việc Chính phủ ban hành các tiêu chí cụ thể để thực hiện chính sách xã hội hóa có ý nghĩa rất quan trọng để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động xây dựng chiến lược phát triển dài hạn”, thầy Giang nói.
Cùng bàn về vấn đề trên, Thạc sĩ Nguyễn Quang Khải – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Tiền Giang cho hay, Quyết định 1255/QĐ-TTg đã tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn để thúc đẩy xã hội hóa trong giáo dục nghề nghiệp. Đây là cơ hội để các trường cao đẳng và trung cấp huy động nguồn lực từ doanh nghiệp và nhà đầu tư nhằm xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất, xưởng thực hành, phòng thí nghiệm và trang thiết bị đào tạo hiện đại.
Đồng thời, quy định này cũng khuyến khích mở rộng các mô hình hợp tác công – tư, liên doanh, liên kết trong đào tạo và khai thác hiệu quả cơ sở hạ tầng, góp phần giảm áp lực đầu tư từ ngân sách nhà nước.
Tất nhiên, việc cho thuê đất, cho thuê hoặc liên doanh khai thác tài sản công vẫn phải tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về đất đai và quản lý tài sản công.
Chính vì vậy, nếu thực hiện đúng quy định, quy định này sẽ giúp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tăng nguồn lực đầu tư, nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng tốt hơn nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp và thị trường lao động.
Động lực để các trường nghề đổi mới mô hình quản trị, chủ động huy động các nguồn lực xã hội
Cũng theo thầy Giang, những quy định này là cần thiết và hoàn toàn phù hợp với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, bởi muốn đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao thì trước hết phải có điều kiện đảm bảo chất lượng. Vì vậy, việc quy định các tiêu chuẩn tối thiểu về diện tích đất, cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý sẽ giúp tạo mặt bằng chất lượng chung cho toàn hệ thống, đồng thời bảo đảm quyền lợi của người học.
Tuy nhiên, nhìn từ thực tiễn, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng sẽ gặp không ít khó khăn trong quá trình đáp ứng các tiêu chí này.
Khó khăn đầu tiên là nguồn lực đầu tư. Việc xây dựng cơ sở vật chất, đầu tư thiết bị công nghệ cao hay mở rộng quỹ đất đều đòi hỏi nguồn kinh phí rất lớn, trong khi nhiều trường công lập đang trong quá trình thực hiện tự chủ và nguồn ngân sách ngày càng thu hẹp.
Khó khăn thứ hai là quỹ đất. Không phải địa phương nào cũng còn quỹ đất phù hợp để mở rộng trường, đặc biệt tại các đô thị hoặc khu vực trung tâm.
Khó khăn thứ ba là đầu tư trang thiết bị. Công nghệ trong sản xuất thay đổi rất nhanh. Nếu không có cơ chế hỗ trợ hoặc hợp tác với doanh nghiệp thì nhiều trường khó có thể cập nhật thiết bị mới thường xuyên.
Khó khăn thứ tư là đội ngũ nhà giáo. Hiện nay, việc thu hút giáo viên có trình độ cao, có kinh nghiệm thực tiễn từ doanh nghiệp về giảng dạy vẫn còn nhiều hạn chế do chế độ đãi ngộ chưa thật sự cạnh tranh.
Tuy nhiên, những khó khăn này không nên được nhìn nhận như một rào cản mà nên xem là động lực để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đổi mới mô hình quản trị, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và chủ động huy động các nguồn lực xã hội. Những trường có chiến lược phát triển rõ ràng, quản trị hiệu quả và biết tận dụng cơ hội từ quy định trên sẽ có nhiều lợi thế trong giai đoạn tới.
Thầy Giang cho rằng, để Quyết định số 1255/QĐ-TTg thực sự đi vào cuộc sống và tạo động lực phát triển cho giáo dục nghề nghiệp, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Chính phủ, các bộ, ngành, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo.
Trước hết, cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện một cách thống nhất, cụ thể và dễ áp dụng, đặc biệt đối với các nội dung liên quan đến sử dụng đất, quản lý tài sản công, liên doanh, liên kết và các chính sách ưu đãi đầu tư.
Hơn nữa, các địa phương cần quan tâm bố trí quỹ đất phù hợp để phát triển giáo dục nghề nghiệp, đồng thời rút ngắn thời gian giải quyết các thủ tục hành chính về đầu tư, xây dựng và thuê đất nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở đào tạo và các nhà đầu tư.
Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp thông qua các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, hoặc hỗ trợ chi phí đào tạo khi doanh nghiệp tham gia đầu tư, đào tạo và tuyển dụng người học.
Nhà nước cần tiếp tục có các chương trình hỗ trợ nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo, đầu tư chuyển đổi số, hiện đại hóa thiết bị đào tạo và phát triển các ngành nghề trọng điểm đáp ứng yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Ngoài ra, cần tăng cường cơ chế giám sát, đánh giá việc thực hiện chính sách xã hội hóa để bảo đảm đúng mục tiêu, công khai, minh bạch, tránh tình trạng lợi dụng chính sách hoặc chạy theo lợi ích kinh tế mà ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo.
Riêng đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng cần chủ động thay đổi tư duy quản trị. Xã hội hóa không đơn thuần là huy động thêm nguồn vốn mà quan trọng hơn là xây dựng mô hình quản trị hiện đại, minh bạch, lấy chất lượng đào tạo và người học làm trung tâm, đồng thời tăng cường gắn kết với doanh nghiệp và thị trường lao động.
“Tôi tin rằng, nếu được triển khai đồng bộ và hiệu quả, Quyết định số 1255/QĐ-TTg sẽ trở thành một động lực quan trọng để giáo dục nghề nghiệp Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế, đồng thời tạo điều kiện để các trường như Trường Cao đẳng Công nghiệp Huế thực hiện thành công mục tiêu tự chủ, phát triển bền vững và đào tạo nguồn nhân lực cho khu vực miền Trung và cả nước”, thầy Giang khẳng định.
Những cơ sở giáo dục nghề nghiệp quy mô nhỏ, tuyển sinh chưa ổn định dễ gặp phải áp lực lớn
Còn theo thầy Khải, thách thức lớn nhất đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp khi muốn được thực hiện xã hội hóa là phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu cao về quỹ đất, cơ sở vật chất, thiết bị, đội ngũ và quy mô đào tạo.
Không những vậy, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp nhỏ, tuyển sinh chưa ổn định có thể dễ gặp phải áp lực lớn về vốn đầu tư và nhân lực. Bên cạnh đó, việc thực hiện còn liên quan đến thủ tục đất đai, xây dựng, tài sản công và công khai tài chính khá phức tạp.
Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng phải sử dụng đất và tài sản đúng mục đích, bảo đảm hiệu quả lâu dài. Do đó, nếu thiếu hướng dẫn thống nhất và cơ chế hỗ trợ phù hợp, các trường sẽ khó tiếp cận đầy đủ các ưu đãi của chính sách xã hội hóa.
Trước những thách thức và để quy định được thực sự đi vào thực tiễn, thầy Khải đề xuất, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần có hướng dẫn thống nhất, rõ ràng và đơn giản hóa thủ tục về đất đai, xây dựng, tài sản công và đầu tư xã hội hóa để các trường thực hiện; Có lộ trình áp dụng phù hợp với quy mô, điều kiện của từng cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tránh yêu cầu đồng loạt quá cao; Cần mở rộng cho các trường cơ chế vay ưu đãi, miễn giảm thuế và hỗ trợ tiếp cận quỹ đất sạch.
Về phía các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cần chủ động xây dựng đề án xã hội hóa minh bạch, xác định rõ nhu cầu đầu tư và hiệu quả khai thác. Việc hợp tác của các trường với doanh nghiệp cần gắn với đào tạo, thực hành và nhu cầu nhân lực thực tế.
Hơn nữa, các trường cũng cần tăng cường năng lực quản trị, tài chính và pháp lý cho đội ngũ cán bộ nhà trường. Cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền nên có cơ chế giám sát, tư vấn và tháo gỡ vướng mắc kịp thời cho các trường trong quá trình thực hiện.