Ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành Kế hoạch số 06-KH/TW thực hiện Kết luận Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Trong đó, Đảng ủy Chính phủ tập trung lãnh đạo, chỉ đạo sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục đại học công lập theo hướng chuyển các cơ sở đa ngành, đa lĩnh vực về Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc địa phương quản lý; sáp nhập, hợp nhất các cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn, trừ những cơ sở thuộc lĩnh vực đặc thù; giảm tối thiểu 20% số đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập, hoàn thành trước ngày 1/4/2027.
Theo Quyết định số 1723/QĐ-TTg ngày 12/8/2025 về danh sách đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ hiện quản lý 41 đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập, trong đó có 2 đại học quốc gia và 3 đại học vùng. Tuy nhiên, theo khảo sát của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam tại một số đại học cho thấy, giữa các trường đại học thành viên với các khoa, viện trực thuộc/thuộc đại học xuất hiện những khoa, ngành đào tạo trùng hoặc gần trùng nhau.
Thực tế trên đặt ra câu hỏi về hiệu quả tổ chức mô hình đa lĩnh vực, nhất là khi mục tiêu của việc sắp xếp mạng lưới giáo dục đại học lần này là tinh gọn đầu mối, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng hoạt động. Chính vì thế, một số chuyên gia cho rằng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần rà soát, sắp xếp bên trong đại học để tránh tình trạng trùng chéo trong đào tạo, tránh lãng phí nguồn lực đầu tư, tạo sức mạnh của toàn hệ thống đại học.
Rà soát tổng thể để xử lý trùng ngành, chồng chéo
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trọng Phúc - nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng, việc tổ chức các cơ sở giáo dục đại học theo mô hình đa lĩnh vực được kỳ vọng tạo ra một hệ thống có khả năng liên kết, điều phối và khai thác chung nguồn lực. Tuy nhiên, trong bối cảnh thực hiện sắp xếp, quá trình tái cấu trúc đối với đại học đa lĩnh vực cần xem xét đến cách một đại học đang vận hành bên trong như thế nào.
Trong một đại học hiện nay đồng thời tồn tại trường đại học thành viên, đơn vị thuộc hoặc trực thuộc. Mỗi trường đại học thành viên lại có các khoa, trong khi ở cấp đại học cũng có các khoa trực thuộc/thuộc đại học. Đáng nói là có tình trạng khoa, ngành đào tạo giữa các đơn vị trong đại học lại trùng nhau dẫn tới sự dài trải.
Do đó, trong quá trình sắp xếp, cần phân định lại chức năng giữa đại học, các trường đại học thành viên, khoa, viện; xác định rõ lĩnh vực, ngành đào tạo của từng đơn vị, đồng thời rà soát những ngành học trùng lặp,... để mô hình đại học đa lĩnh vực phát huy đúng vai trò.
“Việc rà soát cần đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển của từng đại học. Có thể nghiên cứu việc chuyển chức năng nhiệm vụ của các khoa, viện trực thuộc/thuộc đại học về các trường đại học thành viên có thế mạnh ở lĩnh vực tương ứng. Cấu trúc sau sắp xếp này góp phần tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng đào tạo và tạo điều kiện để các đại học thực hiện tốt nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, theo đúng tinh thần chung”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trọng Phúc chia sẻ.
Cùng chia sẻ, Giáo sư, Viện sĩ Đào Trọng Thi - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội (nay là Ủy ban Văn hóa và Xã hội), nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, việc trùng tên ngành, trùng khoa giữa các đơn vị đào tạo trong một đại học là điều đang xảy ra. Song, cần đánh giá mức độ trùng lặp thực chất giữa các ngành.
Trường hợp mức độ trùng nhau lớn, thậm chí gần như hoàn toàn, cần nghiên cứu phương án sắp xếp, tránh tổ chức dàn trải gây tốn kém.
Việc rà soát cần được thực hiện cụ thể đối với từng ngành để xác định đâu là sự khác biệt thực chất, đâu là phần giao thoa có thể dùng chung. Từ đó đưa ra phương án tổ chức phù hợp.
Giáo sư, Viện sĩ Đào Trọng Thi nhấn mạnh, đây cũng là nội dung cần được xem xét trong quá trình xây dựng đề án sắp xếp của từng cơ sở giáo dục đại học.
Trong khi đó, Tiến sĩ Lê Đông Phương - chuyên gia giáo dục đại học, nguyên cán bộ nghiên cứu của Viện Khoa học giáo dục Việt Nam cho rằng, một số đại học hiện tổ chức các đơn vị đào tạo quốc tế, hợp tác quốc tế dưới dạng khoa, viện trực thuộc/thuộc. Những đơn vị này còn thực hiện tuyển sinh và tổ chức đào tạo nên chức năng thực tế lại gần với một trường đại học thành viên. Điều này là một trong những nguyên nhân khiến cùng một ngành đào tạo có thể xuất hiện ở nhiều đơn vị trong đại học, trong khi đội ngũ giảng viên có khả năng được sử dụng chung.
Về mặt hành chính, việc chuyển các khoa, viện trực thuộc/thuộc đại học về các trường đại học thành viên không quá khó vì là thẩm quyền của đại học.
Tuy nhiên, trên thực tế, việc tiếp nhận cả tổ chức và đội ngũ nhân sự từ khoa, viện về trường đại học thành viên có thể vướng mắc. Bởi, các trường đại học thành viên đang phải nâng tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ, nên nếu tiếp nhận thêm khoa, viện với đội ngũ có trình độ chưa đồng đều, các chỉ số về đội ngũ của trường đại học thành viên có thể sẽ bị ảnh hưởng. Do đó, có thể nghiên cứu chuyển chức năng, nhiệm vụ và sinh viên của các khoa, viện trực thuộc/thuộc đại học về trường đại học thành viên, đồng thời có phương án phù hợp đối với tổ chức và đội ngũ.
"Việc sắp xếp các đầu mối cơ sở giáo dục đại học thuộc phạm vi của Bộ Giáo dục và Đào tạo, còn tổ chức lại các đơn vị đào tạo bên trong đại học cần do chính các đại học chủ trì. Do vậy, quá trình này nên được đánh giá từ đặc điểm tổ chức và cơ chế vận hành của từng đại học”, Tiến sĩ Lê Đông Phương chia sẻ.
Cần thay đổi cơ chế điều phối để dùng chung giảng viên
Liên quan đến đề xuất sử dụng chung đội ngũ giảng viên giữa các đơn vị đào tạo bên trong đại học, chuyên gia cho rằng, hiện nay còn vướng ở cơ chế quản lý nhân sự. Muốn dùng chung nguồn lực hiệu quả, trước hết phải giải quyết được cơ chế điều phối về nhân sự, học thuật và nguồn lực giữa các đơn vị.
Cụ thể, theo Tiến sĩ Lê Đông Phương, giảng viên là nhân sự cơ hữu của từng trường đại học thành viên nên đại học quốc gia, đại học vùng không thể tùy ý điều chuyển giảng viên từ trường này sang trường khác. Việc giảng dạy tại đơn vị khác chủ yếu dựa trên sự thỏa thuận giữa các trường hoặc giữa cá nhân với đơn vị tiếp nhận.
“Muốn tổ chức giảng dạy xuyên khoa, xuyên trường, cần có cơ chế để đại học điều tiết về nhân sự và học thuật”, Tiến sĩ Lê Đông Phương chia sẻ.
Cùng quan điểm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trọng Phúc cho rằng, đại học có thể giữ vai trò điều phối về con người, học thuật, còn các trường thành viên tập trung thực hiện chuyên môn đào tạo.
Với cách làm như vậy thì giảng viên có thể được bố trí giảng dạy ở nhiều khoa, nhiều trường theo nhu cầu chung của toàn đại học.