Dự thảo Nghị định quy định chế độ phụ cấp chức vụ đối với cán bộ quản lý cơ sở giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố đề xuất chuyển từ cách xác định phụ cấp gắn với hạng trường, phân loại cơ sở giáo dục sang xác định theo vị trí việc làm, chức vụ quản lý tương ứng với loại hình và tính chất hoạt động của cơ sở giáo dục.
Nhiều lãnh đạo nhà trường đánh giá đây là chủ trương phù hợp. Tuy nhiên, việc dự thảo quy định một mức phụ cấp cho các trường chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về quy mô và khối lượng quản lý tại nhiều trường phổ thông sau sáp nhập.
Quy mô trường càng lớn, khối lượng công việc của hiệu trưởng càng tăng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Hoàng Quang Cẩn - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở A Ngo (tỉnh Quảng Trị) đánh giá việc thay đổi quy định về chế độ phụ cấp chức vụ là bước đơn giản hóa cần thiết, nhất là trong bối cảnh hàng chục nghìn trường học vừa được sắp xếp, sáp nhập, hợp nhất.
Theo thầy Cẩn, cách xếp hạng trường trước đây đã bộc lộ nhiều hạn chế. Các hệ số phụ cấp được áp dụng từ năm 2005, với tiêu chí phức tạp và cách thực hiện chưa thống nhất giữa các địa phương. Sau sáp nhập, hợp nhất, nhiều trường có quy mô lớn hơn, gồm nhiều phân hiệu, khiến việc xếp hạng theo khung cũ không còn phù hợp.
Thứ hai, quy định mới giúp thủ tục được đơn giản hóa và minh bạch hơn. Theo đó, cùng chức danh, cùng cấp học sẽ áp dụng cùng một hệ số phụ cấp. Nhà trường không phải thực hiện hồ sơ xếp hạng, chờ thẩm định, qua đó hạn chế những thắc mắc do cách hiểu và áp dụng khác nhau.
Thứ ba, quyền lợi của cán bộ quản lý không bị ảnh hưởng, thậm chí có thể được cải thiện. Dự thảo lấy mức phụ cấp của hạng cao nhất làm mức chung. Theo số liệu trong báo cáo đánh giá tác động, trước đây khoảng 60% hiệu trưởng trường tiểu học và trung học cơ sở đang hưởng mức phụ cấp của hạng II, hạng III thì theo đề xuất mới sẽ được áp dụng mức cao nhất. Đối với trường liên cấp, mức phụ cấp được xác định theo cấp học cao nhất trong trường.
Tuy nhiên, theo thầy Cẩn, việc áp dụng một mức phụ cấp chung có thể giải quyết yêu cầu đơn giản hóa nhưng chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về quy mô và phạm vi quản lý giữa các trường, đặc biệt là những trường có hai cấp học. Đây là nội dung cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện.
“Cần nói cho chính xác, không ai bị giảm phụ cấp so với hiện nay. Song không giảm không có nghĩa là mức phụ cấp đã tương xứng với trách nhiệm quản lý” - thầy Cẩn cho hay.
Cùng bàn luận về chủ đề này, cô Quàng Thị Xuân - Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Mường Lạn (tỉnh Sơn La) chia sẻ: “Tôi cơ bản đồng tình với việc không tiếp tục phân loại, xếp hạng trường để xác định phụ cấp chức vụ. Cách quy định mới giúp chính sách đơn giản, minh bạch hơn, giảm thủ tục hành chính và khắc phục tình trạng cùng giữ một chức vụ, thực hiện trách nhiệm tương đương nhưng mức phụ cấp lại khác nhau do trường được xếp hạng khác nhau.
Dự thảo cũng đã có sự phân biệt theo cấp học và loại hình cơ sở giáo dục. Đối với trường phổ thông có nhiều cấp học, cán bộ quản lý được hưởng mức phụ cấp tương ứng với cấp học cao nhất. Riêng trường phổ thông dân tộc nội trú, phổ thông dân tộc bán trú và trường phổ thông nội trú được áp dụng mức phụ cấp của trường trung học phổ thông. Đây là điểm phù hợp, thể hiện sự ghi nhận đối với tính chất đặc thù của các cơ sở giáo dục nội trú”.
Tuy nhiên, cô cho rằng chỉ xác định phụ cấp theo chức danh và loại hình trường thì vẫn chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về quy mô, số điểm trường, số lượng học sinh, đội ngũ và mức độ phức tạp trong quản lý.
Sau sáp nhập, có những trường tăng rất lớn về số lớp, số học sinh, số cán bộ, giáo viên, nhân viên; đồng thời phải quản lý nhiều cấp học, nhiều điểm trường cách xa nhau. Đối với trường nội trú, cán bộ quản lý còn phải chịu trách nhiệm về nơi ăn, ở, sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an toàn cho học sinh ngoài giờ học, kể cả ban đêm, ngày nghỉ và ngày lễ.
Do đó, nếu tất cả hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trong cùng một loại hình trường đều hưởng một mức phụ cấp như nhau thì chỉ bảo đảm sự thống nhất về hình thức, nhưng chưa thật sự công bằng về khối lượng công việc và trách nhiệm thực tế.
Cô Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chương Dương (Hà Nội), cũng đồng tình với xây dựng lại chế độ phụ cấp chức vụ đối với cán bộ quản lý cơ sở giáo dục theo hướng đơn giản, thống nhất hơn.
Theo cô Hồng, nếu chuyển sang mức phụ cấp cố định, không phụ thuộc vào hạng trường hay phân loại cơ sở giáo dục, chính sách sẽ có ưu điểm là đơn giản, thống nhất và thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện. Nhà trường cũng không phải thực hiện các thủ tục liên quan đến việc xác định, xếp hạng, qua đó giảm bớt những khâu hành chính phát sinh.
“Tuy nhiên, tôi cho rằng cũng cần cân nhắc kỹ yếu tố quy mô và mức độ phức tạp trong công tác quản lý. Nếu cùng một chức danh được hưởng một mức phụ cấp như nhau thì cần tính đến sự khác biệt rất lớn về khối lượng công việc và phạm vi trách nhiệm giữa các cơ sở giáo dục” - cô bày tỏ.
Theo cô Hồng, trên thực tế, trách nhiệm của cán bộ quản lý tại một trường có vài trăm học sinh sẽ có những khác biệt nhất định so với trường có hàng nghìn học sinh, nhiều phân hiệu hoặc trường liên cấp. Đặc biệt, sau quá trình sắp xếp, sáp nhập, có những trường được mở rộng đáng kể về quy mô, số lượng cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh; đồng thời phải quản lý nhiều điểm trường, nhiều cấp học với những điều kiện hoạt động khác nhau.
Trong khi đó, hiệu trưởng vẫn phải chịu trách nhiệm toàn diện về hoạt động của nhà trường, từ tổ chức chuyên môn, quản lý đội ngũ, tài chính, cơ sở vật chất đến bảo đảm an toàn trường học, tổ chức bán trú và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành. Khi quy mô trường càng lớn, phạm vi quản lý càng rộng thì yêu cầu đối với người đứng đầu cũng gia tăng, cả về thời gian, khối lượng công việc và trách nhiệm.
“Tôi mong cơ quan xây dựng chính sách nghiên cứu thêm cơ chế tính đến quy mô, tính chất và mức độ phức tạp của từng cơ sở giáo dục. Như vậy sẽ vừa bảo đảm sự thống nhất, vừa sát hơn với trách nhiệm thực tế của người làm công tác quản lý” – cô Hồng cho hay.
Đề xuất xem xét phụ cấp tăng thêm theo quy mô trường
Từ thực tiễn quản lý, cô Xuân đề xuất phụ cấp chức vụ nên được cấu thành từ hai phần: mức phụ cấp cơ bản theo chức danh và khoản phụ cấp tăng thêm theo quy mô, tính chất phức tạp của đơn vị.
Các tiêu chí cần được quy định rõ, có thể gồm: số cấp học; số lớp, số học sinh; số lượng viên chức, người lao động; số điểm trường hoặc phân hiệu; khoảng cách giữa các điểm trường; nhiệm vụ quản lý học sinh nội trú, bán trú và điều kiện địa bàn đặc biệt khó khăn.
“Có thể nghiên cứu quy định các mức tăng thêm theo từng nhóm tiêu chí, có giới hạn tối đa và không tính trùng lặp. Cách làm này vừa giữ được sự thống nhất của chính sách, vừa bảo đảm công bằng, tương xứng với trách nhiệm của cán bộ quản lý tại các trường sau sáp nhập” – cô Xuân cho hay.
Ngoài ra, cô Xuân cho rằng đối với các trường liên cấp sau sáp nhập, mức phụ cấp từ 0,15 đến 0,20 đối với tổ trưởng, tổ phó chuyên môn còn tương đối thấp so với khối lượng và trách nhiệm được giao.
Hiện nay, tổ chuyên môn không chỉ tổ chức sinh hoạt chuyên môn mà còn phải xây dựng kế hoạch giáo dục, điều phối đội ngũ, kiểm tra hồ sơ, hỗ trợ giáo viên, tham gia đánh giá chất lượng, chuyển đổi số và triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Khi trường sáp nhập, phạm vi phụ trách có thể mở rộng sang nhiều khối lớp, nhiều điểm trường và thậm chí nhiều cấp học.
“Vì vậy, tôi đề nghị nghiên cứu nâng mức phụ cấp đối với tổ trưởng, tổ phó chuyên môn hoặc bổ sung hệ số trách nhiệm cho các tổ có quy mô lớn, phụ trách nhiều cấp học, nhiều điểm trường. Bên cạnh chế độ phụ cấp, cần giảm định mức tiết dạy phù hợp, quy định rõ quyền hạn và bố trí thời gian thực hiện nhiệm vụ. Có như vậy mới động viên được đội ngũ tổ trưởng, tổ phó chuyên môn và bảo đảm họ có đủ điều kiện hoàn thành tốt vai trò quản lý chuyên môn tại cơ sở” – cô bày tỏ.
Theo thầy Cẩn, có thể bổ sung hệ số phụ cấp theo quy mô trường, với các tiêu chí đơn giản, rõ ràng và có thể xác định cụ thể. Chẳng hạn, trường có từ 3 phân hiệu, điểm trường trở lên hoặc trường liên cấp có quy mô lớn có thể được cộng thêm từ 0,05 - 0,1 hệ số phụ cấp đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng; ngưỡng cụ thể có thể giao Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hướng dẫn.
“Dự thảo có quy định trường cao đẳng có từ 3 phân hiệu trở lên được hưởng mức phụ cấp cao hơn, khoa chủ trì từ 5 chương trình đào tạo trở lên được cộng thêm 0,1 hệ số. Do đó, khối trường phổ thông cũng có thể nghiên cứu cơ chế tương tự để mức phụ cấp phản ánh phù hợp hơn quy mô và phạm vi quản lý thực tế” – thầy cho biết.
Đối với tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, thầy Cẩn cho rằng mức phụ cấp hiện nay chưa tương xứng với khối lượng và trách nhiệm công việc. Với mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng, hệ số 0,15 tương đương khoảng 380.000 đồng/tháng, trong khi hệ số 0,2 là khoảng 506.000 đồng/tháng. Mức phụ cấp này gần như được giữ nguyên từ năm 2005, trong khi yêu cầu công việc đã có nhiều thay đổi.
Đặc biệt, sau khi các trường được sắp xếp, sáp nhập theo mô hình liên cấp, tổ trưởng chuyên môn phải điều phối giáo viên ở nhiều khối lớp, nhiều điểm trường; đồng thời đảm nhiệm việc xây dựng kế hoạch giáo dục, tổ chức sinh hoạt chuyên môn, dự giờ, đánh giá và nhiều nhiệm vụ khác. Theo thầy Cẩn, không chỉ khối lượng công việc tăng mà mức độ phức tạp trong công tác quản lý chuyên môn cũng cao hơn trước.
Thầy Cẩn đề xuất đối với các tổ chuyên môn liên cấp, tổ ghép nhiều môn hoặc tổ có đông giáo viên, nhiều điểm trường, có thể nghiên cứu cộng thêm khoảng 0,05 hệ số phụ cấp để phản ánh phù hợp hơn khối lượng công việc thực tế.
Nếu chưa thể điều chỉnh phụ cấp, nên có cơ chế giảm định mức giờ dạy tương xứng cho tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, đồng thời giảm bớt các công việc hành chính để giáo viên có thêm thời gian tập trung cho nhiệm vụ chuyên môn.
Thầy Cẩn cũng cho rằng nên tiếp tục rà soát chế độ phụ cấp đối với nhóm này trong quá trình cải cách tiền lương, bảo đảm mức phụ cấp có tương quan hợp lí với vị trí, trách nhiệm và khối lượng công việc thực tế.