Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam thành lập ngày 26/11/1956, tiền thân là Trường Âm nhạc Việt Nam. Trải qua 70 năm xây dựng và phát triển, nhà trường đã đào tạo, bồi dưỡng nhiều thế hệ nghệ sĩ, nhà giáo, nhà nghiên cứu, góp phần xây dựng và phát triển nền âm nhạc chuyên nghiệp Việt Nam, đồng thời gìn giữ và phát huy những giá trị âm nhạc truyền thống của dân tộc.
Nhân dịp này, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có cuộc trò chuyện với Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương - Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, về hành trình 70 năm xây dựng và phát triển, những giá trị được kế thừa và định hướng của Học viện trong giai đoạn tới.
Phóng viên: Thưa thầy, nhìn lại chặng đường xây dựng và phát triển đâu là dấu ấn có ý nghĩa đặc biệt đối với Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam trong quá trình khẳng định vị thế của nhà trường, nhất là trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực âm nhạc cho đất nước?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương: Theo tôi, dấu ấn có ý nghĩa sâu sắc nhất trong chặng đường 70 năm là Học viện đã góp phần xây dựng hệ thống đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp có tính kế thừa, cung cấp nguồn nhân lực cho đời sống âm nhạc đất nước. Từ Trường Âm nhạc Việt Nam thành lập năm 1956, đến Nhạc viện Hà Nội năm 1981 và Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam năm 2008, nhà trường từng bước mở rộng trình độ đào tạo, đội ngũ và hoạt động, kết hợp đào tạo với nghiên cứu khoa học và biểu diễn.
Một đóng góp quan trọng là mô hình phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu từ sớm và đào tạo chuyên sâu, liên tục từ trung cấp đến đại học, sau đại học. Với đặc thù âm nhạc, quá trình này đòi hỏi sự hướng dẫn trực tiếp của người thầy, kỷ luật luyện tập và trải nghiệm sân khấu. Mô hình đào tạo cá thể hóa giúp giảng viên theo sát năng lực, sự tiến bộ và đặc điểm nghệ thuật của từng người học, qua đó vừa bồi dưỡng tài năng, vừa cung cấp nhân lực cho các dàn nhạc, nhà hát, cơ sở giáo dục và tổ chức âm nhạc trên cả nước.
Bản sắc của nhà trường còn được hình thành từ sự kết hợp giữa tinh hoa âm nhạc thế giới với việc gìn giữ, phát triển âm nhạc Việt Nam. Từ những năm đầu, dân ca, tác phẩm của các nhạc sĩ Việt Nam và nhạc cụ dân tộc đã được đưa vào đào tạo, biểu diễn. Định hướng kết hợp chất liệu dân tộc với âm nhạc mới, đồng thời phát triển âm nhạc cổ truyền trong môi trường chuyên nghiệp, ngày càng được chú trọng từ những năm 1962. Qua đó, Học viện xây dựng hướng đào tạo vừa chú trọng nền tảng học thuật, kỹ thuật, vừa đề cao bản sắc văn hóa Việt Nam.
Nền tảng đó tiếp tục được duy trì bởi đội ngũ nhà giáo, nghệ sĩ và nhà khoa học hiện tại. Hiện, Học viện có 206 viên chức, trong đó 154 giảng viên cơ hữu, gồm 6 phó giáo sư, 24 tiến sĩ, 111 thạc sĩ, 5 nghệ sĩ nhân dân và 22 nghệ sĩ ưu tú. Nhiều giảng viên được đào tạo, tu nghiệp ở nước ngoài, kết hợp năng lực sư phạm, trình độ học thuật với kinh nghiệm sáng tạo và biểu diễn.
Sự tiếp nối giữa các thế hệ người học và đội ngũ nhà giáo là nền tảng để Học viện duy trì vị thế của một cơ sở đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp tại Việt Nam và tiếp tục thực hiện trách nhiệm đối với nền âm nhạc quốc gia.
Phóng viên: Trong bối cảnh hoạt động âm nhạc đang có nhiều thay đổi dưới tác động của công nghệ, nền tảng số và những hình thức sáng tạo mới, Học viện đã điều chỉnh chương trình đào tạo và cách thức đào tạo như thế nào để sinh viên không chỉ giỏi chuyên môn mà còn thích ứng với thị trường âm nhạc hiện nay, thưa thầy?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương: Chúng tôi xác định trong đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp, nền tảng chuyên môn vững chắc phải đi cùng khả năng thực hành và thích ứng với môi trường nghề nghiệp. Vì vậy, Học viên đã tăng cường gắn đào tạo với thực hành nghề nghiệp ngay từ sớm cho học sinh, sinh viên. Ngoài giờ học trên lớp, các em có cơ hội tham gia các dàn nhạc và hoạt động biểu diễn khác như: Dàn nhạc Giao hưởng Trẻ, Dàn nhạc Giao hưởng Hà Nội cùng nhiều hình thức hòa tấu thính phòng, biểu diễn nhạc Jazz... Các em cũng có cơ hội biểu diễn cùng giảng viên, nghệ sĩ chuyên nghiệp, tham gia các lớp chuyên đề với chuyên gia quốc tế, giao lưu và dự thi trong nước, quốc tế.
Quá trình thực hành thường xuyên giúp người học sớm hình thành khả năng làm việc trong một tập thể nghệ thuật, phối hợp với nhạc trưởng và đồng nghiệp, xử lý tình huống trên sân khấu... Quan trọng hơn, các em hình thành được bản lĩnh nghề nghiệp và kinh nghiệm biểu diễn thực tế ngay trong quá trình học. Đây là sự chuẩn bị cần thiết để sau khi tốt nghiệp các em có thể nhanh chóng tham gia thị trường lao động, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và đa dạng của đời sống âm nhạc.
Song song với đó, Học viện đang chủ động đổi mới chương trình đào tạo. Giai đoạn 2021-2026, nhà trường đã rà soát, chỉnh sửa toàn bộ chương trình trung cấp và bước đầu chuyển đào tạo đại học sang hệ thống tín chỉ để thí điểm với sinh viên năm nhất, hướng tới chương trình linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu đặc thù của đào tạo âm nhạc.
Không chỉ vậy, nhà trường đang từng bước ứng dụng công nghệ trong quản lý và đào tạo, triển khai hệ thống quản lý đào tạo e-VNAM, đồng thời thúc đẩy số hóa học liệu, thư viện và tư liệu âm nhạc. Giai đoạn 2026-2031, nhà trường sẽ tiếp tục cập nhật chương trình về công nghệ, sản xuất, thu âm, nội dung số và ứng dụng AI trong âm nhạc. Nhà trường mong muốn trang bị cho người học năng lực sử dụng công nghệ như một công cụ phục vụ học tập, sáng tạo và hoạt động nghề nghiệp.
Phóng viên: Bên cạnh công tác đào tạo, Học viện cũng có nhiều đóng góp trong nghiên cứu khoa học, bảo tồn và phát huy các giá trị âm nhạc dân tộc. Thời gian tới, Học viện định hướng phát triển hoạt động nghiên cứu khoa học như thế nào để tiếp tục đóng góp cho nền âm nhạc nước nhà và nâng cao vị thế của Học viện trong khu vực, quốc tế, thưa thầy?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương: Học viện xác định nghiên cứu khoa học là một trong những trụ cột quan trọng, gắn trực tiếp với đào tạo, thực tiễn sáng tạo nghệ thuật và nhiệm vụ bảo tồn, phát huy các giá trị âm nhạc Việt Nam. Trong những năm qua, Học viện và Viện Âm nhạc đã có những đóng góp quan trọng trong nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và phát huy các giá trị âm nhạc Việt Nam. Nhiều nhiệm vụ khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ và các công trình nghiên cứu chuyên sâu đã được triển khai trong các lĩnh vực âm nhạc truyền thống, lý luận và lịch sử âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, giáo dục và đào tạo âm nhạc. Kết quả nghiên cứu không chỉ phục vụ trực tiếp cho đào tạo mà còn góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn di sản và sự phát triển của đời sống âm nhạc nước nhà.
Một dấu ấn nổi bật là quá trình điều tra, điền dã, sưu tầm và tư liệu hóa âm nhạc của các dân tộc Việt Nam được thực hiện trong nhiều thập niên, qua đó hình thành một nguồn tư liệu có giá trị đặc biệt về âm nhạc truyền thống. Học viện và Viện Âm nhạc cũng có những đóng góp quan trọng trong nghiên cứu, xây dựng hồ sơ các di sản âm nhạc trình UNESCO, qua đó góp phần thiết thực vào việc bảo vệ và phát huy di sản văn hóa của quốc gia.
Ở lĩnh vực đào tạo, Học viện được giao thực hiện chủ trì xây dựng Chuẩn chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học thuộc nhóm ngành âm nhạc. Điều đó cho thấy hoạt động nghiên cứu không tách rời đào tạo mà trực tiếp góp phần xây dựng những chuẩn mực chuyên môn và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực âm nhạc.
Trong thời gian tới, Học viện sẽ phát triển nghiên cứu theo chiều sâu, tập trung vào những lĩnh vực thế mạnh và có khả năng tạo ra giá trị riêng. Công tác sưu tầm, nghiên cứu di sản cần tiếp tục được gắn với số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu, nghiên cứu phương pháp truyền dạy và chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành giáo trình, học liệu, chương trình biểu diễn cũng như các sản phẩm có khả năng phục vụ cộng đồng.
Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học là một hướng Học viện đặc biệt quan tâm. Thời gian tới, nhà trường sẽ thúc đẩy các nhóm nghiên cứu chung, dự án quốc tế, trao đổi giảng viên, đồng tổ chức hội thảo và đồng xuất bản, qua đó nâng cao chất lượng công bố khoa học. Đồng thời, Học viện phát huy thế mạnh về âm nhạc truyền thống và di sản của 54 dân tộc, đưa tri thức, kết quả nghiên cứu về âm nhạc Việt Nam tham gia sâu hơn vào đời sống học thuật quốc tế.
Phóng viên: Có thể thấy, 70 năm là một chặng đường vun đắp truyền thống quý báu. Nhân dịp này, thầy muốn nhắn nhủ điều gì tới các thế hệ giảng viên, sinh viên, học viên hôm nay và mai sau để tiếp bước, gìn giữ và phát huy thương hiệu của trường?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương: 70 năm là một chặng đường đủ dài để nhìn thấy giá trị của sự tiếp nối tại Học viện. Điều tôi muốn gửi tới thế hệ hôm nay là lòng biết ơn đối với những người đi trước và ý thức về trách nhiệm tiếp tục bồi đắp nền tảng ấy. Trân trọng truyền thống không có nghĩa là đi lại con đường cũ, mà là kế thừa những giá trị tốt đẹp, đồng thời chủ động tiếp cận tri thức, công nghệ và chuẩn mực mới của thế giới, nhưng không quên bản sắc của mình.
Với các thầy cô, điều quan trọng là giữ tình yêu nghề, sự nghiêm túc về chuyên môn và trách nhiệm với người học. Đào tạo âm nhạc không chỉ truyền đạt kỹ thuật mà còn hình thành cách cảm thụ, thái độ với nghệ thuật, chuẩn mực nghề nghiệp và bản lĩnh để mỗi người tìm được tiếng nói riêng.
Với học sinh, sinh viên, tài năng chỉ thực sự có giá trị khi đi cùng lao động, kỷ luật và bền bỉ. Các em có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức và thế giới hơn các thế hệ trước, hãy tận dụng những điều đó để học hỏi, sáng tạo và tìm con đường riêng, đồng thời học chắc, làm nghề nghiêm túc và tìm hiểu sâu hơn về âm nhạc, văn hóa dân tộc bởi vì hội nhập càng sâu, bản sắc càng quan trọng.
70 năm là dấu mốc để tri ân và tự hào, nhưng không phải điểm dừng. Các thế hệ đi trước đã trao lại một ngôi trường có truyền thống và vị trí đặc biệt trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Trách nhiệm của thế hệ tiếp theo là tiếp tục bồi đắp những giá trị ấy và tạo thêm những giá trị mới cho tương lai. Tôi tin rằng, với tình yêu âm nhạc, sự tử tế với nghề, lòng biết ơn cùng khát vọng vươn lên, ngọn lửa được trao truyền suốt 70 năm qua sẽ luôn được thắp sáng trong những chặng đường tiếp theo.
Phóng viên: Bước vào chặng đường phát triển mới, thầy vui lòng chia sẻ về những mục tiêu trọng tâm và định hướng phát triển của nhà trường để tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những cơ sở đào tạo âm nhạc lớn mạnh của cả nước?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương: Trong chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2031, tầm nhìn đến năm 2035, Học viện xác định mục tiêu tiếp tục củng cố vị thế là trung tâm đào tạo, nghiên cứu, sáng tạo và biểu diễn âm nhạc của Việt Nam, có uy tín trong khu vực. Đến năm 2035, Học viện phấn đấu trở thành trung tâm có vị thế trong khu vực Đông Nam Á về đào tạo, nghiên cứu, sáng tạo và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực âm nhạc. Để thực hiện định hướng đó, giai đoạn tới cần tập trung vào năm ưu tiên chiến lược.
Thứ nhất, đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo, tập trung vào đào tạo tài năng và các chuyên ngành đặc thù. Học viện sẽ hoàn thiện đào tạo tín chỉ, rà soát chương trình, nhất là sau đại học; chuẩn hóa học liệu, phương thức đánh giá; đồng thời tăng cường phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng năng khiếu và tạo nguồn cho các chuyên ngành khó tuyển nhưng cần thiết với hệ thống âm nhạc chuyên nghiệp. Các chương trình mới, chương trình ứng dụng và đào tạo theo nhu cầu xã hội được phát triển có chọn lọc, gắn với điều kiện bảo đảm chất lượng.
Thứ hai, phát triển đội ngũ trình độ cao và nhân lực kế cận. Học viện tập trung nâng cao chuyên môn, năng lực nghiên cứu, ngoại ngữ và công nghệ cho giảng viên; đồng thời bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo, nghệ sĩ, nhà khoa học trẻ và thu hút chuyên gia giỏi. Cùng với đó là đổi mới cơ chế đánh giá, ghi nhận đóng góp phù hợp đặc thù nghệ thuật, bảo đảm sự kế thừa ở từng chuyên ngành.
Thứ ba, nâng cao năng lực nghiên cứu, sáng tạo, bảo tồn và phát huy di sản âm nhạc Việt Nam. Học viện định hướng phát huy lợi thế và hệ thống tư liệu, gắn nghiên cứu với đào tạo, xuất bản, sáng tạo và hợp tác quốc tế. Chất lượng công trình, khả năng khai thác tư liệu và giá trị sử dụng trong giáo dục, đời sống âm nhạc sẽ là những kết quả cần được chú trọng.
Thứ tư, phát triển hoạt động biểu diễn và thương hiệu Học viện. Nhà trường hướng tới nâng cao chất lượng các dàn nhạc, xây dựng mùa biểu diễn và các chương trình có dấu ấn, tăng cơ hội thực hành nghề nghiệp cho người học. Qua đó, tăng cường kết nối với công chúng, các đơn vị nghệ thuật và đối tác, đưa tác phẩm, tài năng và giá trị âm nhạc của Học viện đến gần hơn với xã hội.
Thứ năm, đổi mới quản trị, bảo đảm chất lượng và chuyển đổi số. Học viện đặt mục tiêu hoàn thành tự đánh giá trong năm 2026 đến đầu năm 2027, đánh giá ngoài và phấn đấu kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục trong năm học 2027-2028, từng bước kiểm định các chương trình đủ điều kiện. Đồng thời, xây dựng hệ thống bảo đảm chất lượng thường xuyên, quản lý dữ liệu tập trung và quy trình rõ trách nhiệm, làm cơ sở theo dõi, cải tiến chất lượng dựa trên minh chứng.
Tôi mong muốn những đổi mới sẽ được thể hiện trực tiếp ở điều kiện học tập tốt hơn, năng lực nghề nghiệp của người học và những sản phẩm học thuật, nghệ thuật có chất lượng. Đó là cách Học viện tiếp tục khẳng định vị thế và thực hiện trách nhiệm đối với sự phát triển của âm nhạc Việt Nam.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của thầy!