Thời gian qua, Phòng An ninh Chính trị nội bộ - Công an thành phố Hà Nội đã tăng cường kiểm tra, rà soát hoạt động của các trung tâm ngoại ngữ trên địa bàn. Qua đó, cơ quan chức năng đã phát hiện và làm rõ một số vấn đề liên quan đến công tác đào tạo, sử dụng lao động và bảo đảm các điều kiện về phòng cháy, chữa cháy tại Công ty cổ phần đào tạo AMES, chi nhánh Hà Nội.
Cùng với đó, qua khảo sát của phóng viên, cũng nổi lên một số vấn đề cần quan tâm như trung tâm ngoại ngữ tổ chức dạy học tại địa điểm chưa được cấp phép hoạt động như nêu trong bài viết: “Hà Nội: Sau phản ánh của Tạp chí, 1 cơ sở "chui" của Trung tâm ngoại ngữ Bee Plus bị dừng hoạt động”; hay có website nhưng trung tâm ngoại ngữ lại chỉ công khai tại bảng tin khiến việc tiếp cận, giám sát không thuận lợi: “Nhiều băn khoăn về công khai đảm bảo chất lượng dạy tiếng Anh, IEG phản hồi ra sao?”.
Từ đó cho thấy, yêu cầu cần tăng cường minh bạch thông tin tại các trung tâm ngoại ngữ, tin học. Thực tế, việc công khai theo quy định còn chưa đồng đều, chủ yếu dưới hình thức niêm yết tại trụ sở, khiến phụ huynh, học viên và xã hội khó tiếp cận, đồng thời gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc giám sát, đối chiếu với hoạt động thực tế của trung tâm.
Từ thực tế trên, nhiều chuyên gia giáo dục đề xuất sửa Thông tư 21/2018/TT-BGDĐT, bổ sung yêu cầu công khai thông tin trên website hoặc trang điện tử của trung tâm bên cạnh hình thức niêm yết tại trụ sở, nhằm tăng khả năng quản lý và giám sát.
Cần công điều kiện giảng dạy của giáo viên nước ngoài để phụ huynh có căn cứ đối chiếu
Khoản 8, Điều 3, Thông tư số 21/2018/TT-BGDĐT về nhiệm vụ và quyền hạn của trung tâm ngoại ngữ, tin học: Công khai các Điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Chuyên gia giáo dục toàn cầu Tô Thụy Diễm Quyên cho biết, trong thời đại công nghệ số, phụ huynh không lựa chọn trung tâm ngoại ngữ, tin học trước bảng tin giấy mà tìm hiểu thông tin trên nền tảng số. Việc các trung tâm ngoại ngữ, tin học chỉ niêm yết các thông tin công khai như đội ngũ giáo viên, học liệu, điều kiện đảm bảo chất lượng,... tại trụ sở chưa theo kịp cách thức người học tiếp cận thông tin hiện nay. Phụ huynh, học sinh muốn tìm hiểu phải trực tiếp đến trung tâm, trong khi không có điều kiện thuận lợi để so sánh thông tin giữa các đơn vị hoặc xác định dữ liệu được cập nhật từ thời điểm nào.
Đối với cơ quan quản lý, việc thiếu nguồn thông tin điện tử được cập nhật và lưu trữ ổn định cũng khiến quá trình kiểm tra, đối chiếu gặp khó khăn. Thông tin trung tâm công khai tại trụ sở có thể thay đổi theo thời gian, trong khi không phải lúc nào cơ quan chức năng cũng có cơ sở để xác định nội dung đã được công bố trước đó.
Do đó, cần tính đến việc chuyển từ “niêm yết” sang cơ chế công khai thông tin trên môi trường số. Website hoặc trang thông tin điện tử chính thức của trung tâm nên trở thành một kênh công khai bắt buộc, giúp người học có thể tiếp cận thông tin từ xa và cơ quan quản lý thuận tiện hơn trong giám sát.
Tuy nhiên, nếu chỉ yêu cầu đăng tải trên website mà không quy định cơ chế quản lý dữ liệu thì tính minh bạch vẫn chưa được bảo đảm đầy đủ. Bởi website do trung tâm quản trị, thông tin có thể được chỉnh sửa hoặc gỡ bỏ. Vì vậy, quy định cần hướng tới một cơ chế công khai có tính thống nhất và khả năng kiểm chứng. Các trung tâm có thể xây dựng mục “Công khai” theo mẫu thống nhất, đặt tại vị trí dễ nhận biết trên website và ghi rõ thời điểm cập nhật. Fanpage trên mạng xã hội chỉ nên là kênh cung cấp thông tin bổ trợ, không thay thế website chính thức.
Cùng với đó, cần quy định thời điểm và thời hạn cập nhật đối với những thông tin quan trọng. Các nội dung về địa điểm hoạt động, học phí, đội ngũ giáo viên... phải được công khai trước khi tuyển sinh và cập nhật trong một khoảng thời gian nhất định khi có thay đổi. Dữ liệu đã công khai cũng cần được lưu trữ đủ lâu để phục vụ công tác kiểm tra, đối chiếu khi cần thiết.
Bên cạnh yêu cầu minh bạch thông tin về hoạt động của trung tâm, cô Tô Thụy Diễm Quyên cho rằng, chất lượng đội ngũ giáo viên cũng là vấn đề cần được chú trọng.
“Năng lực sử dụng ngoại ngữ tốt không đồng nghĩa với khả năng giảng dạy hiệu quả, đặc biệt khi đối tượng học là trẻ em. Nếu không có đủ thông tin để kiểm chứng, phụ huynh dễ dựa vào những yếu tố bề nổi như giáo viên bản ngữ, mức học phí hay nội dung quảng cáo để đánh giá chất lượng đào tạo. Trong khi đó, những yếu tố cốt lõi như nghiệp vụ sư phạm, khả năng nắm bắt tâm lý lứa tuổi và phương pháp tổ chức hoạt động học tập lại khó nhận biết từ bên ngoài.
Vì vậy, việc công khai thông tin giáo viên tại các trung tâm ngoại ngữ, tin học cần được quy định cụ thể, áp dụng đối với toàn bộ đội ngũ giảng dạy, bao gồm cả giáo viên Việt Nam và giáo viên nước ngoài. Những thông tin cần thiết để phụ huynh kiểm chứng có thể bao gồm họ tên, quốc tịch, văn bằng, chứng chỉ giảng dạy, đơn vị cấp, năm cấp; riêng giáo viên nước ngoài cần có thêm thông tin về tình trạng giấy phép lao động.
Tuy nhiên, công khai thông tin mới chỉ là bước đầu; điều quan trọng hơn là bảo đảm tính xác thực của dữ liệu. Cần nghiên cứu xây dựng hệ thống quản lý hồ sơ giáo viên, thông tin chuyên môn được cơ quan có thẩm quyền xác nhận và trung tâm có trách nhiệm cập nhật kịp thời khi có thay đổi về nhân sự. Cơ chế này sẽ góp phần hạn chế tình trạng sử dụng hồ sơ của giáo viên đủ điều kiện để hoàn thiện thủ tục, nhưng thực tế lại bố trí người khác đứng lớp, đồng thời giúp phụ huynh có căn cứ rõ ràng hơn khi lựa chọn trung tâm.
Đặc biệt, với các lớp ngoại ngữ dành cho trẻ em, yêu cầu đối với giáo viên không nên chỉ dừng ở trình độ ngoại ngữ và chứng chỉ chuyên môn. Kiến thức về tâm lý lứa tuổi, phương pháp sư phạm phù hợp và kỹ năng bảo vệ trẻ em cũng cần được quan tâm, nhằm bảo đảm trẻ được học tập trong môi trường an toàn và phù hợp với đặc điểm phát triển”, chuyên gia Tô Thụy Diễm Quyên cho hay.
Đồng quan điểm, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, đối với thông tin về đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên nước ngoài, cần quy định cụ thể những nội dung trung tâm bắt buộc phải công khai, thay vì chỉ dừng ở những thông tin mang tính quảng bá như “100% giáo viên nước ngoài”.
Theo đó, phụ huynh cần được tiếp cận những thông tin cơ bản về trình độ chuyên môn, chứng chỉ giảng dạy và các điều kiện để giáo viên được tham gia giảng dạy tại trung tâm. Đặc biệt, các nội dung này cần được công khai trên website hoặc các kênh thông tin điện tử chính thức của đơn vị, tạo điều kiện để cơ quan chức năng thuận lợi trong quản lý; đồng thời giúp phụ huynh, học sinh chủ động tìm hiểu và đối chiếu trước khi lựa chọn trung tâm.
Đối với giáo viên nước ngoài, phạm vi thông tin công khai càng cần được làm rõ, trong đó có các điều kiện về nhập cảnh, giấy phép lao động và tư cách được phép giảng dạy. Việc một người nước ngoài nhập cảnh hợp pháp hoặc đang làm việc tại Việt Nam không đồng nghĩa với việc người đó đương nhiên đủ điều kiện đứng lớp tại một trung tâm ngoại ngữ.
Do đó, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh cho rằng, cần minh bạch các thông tin liên quan đến tư cách pháp lý và điều kiện giảng dạy của giáo viên nước ngoài để cơ quan quản lý có thể kiểm tra, trung tâm có trách nhiệm giải trình và phụ huynh có cơ sở đối chiếu. Khi thông tin được công khai đầy đủ, việc quản lý sẽ không chỉ dừng ở những lời giới thiệu chung chung của trung tâm mà có thể kiểm chứng trực tiếp với điều kiện thực tế của người đứng lớp.
Chuẩn hóa dữ liệu nhằm tăng khả năng giám sát hoạt động trung tâm ngoại ngữ
Từ những vấn đề trên, việc sửa đổi Thông tư 21/2018/TT-BGDĐT cần được thực hiện theo hướng hệ thống hóa các yêu cầu về công khai thông tin, thay vì để các nội dung phân tán ở nhiều điều khoản.
Theo Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh, vấn đề đặt ra không chỉ là trung tâm có công khai hay không, mà quan trọng hơn là công khai những nội dung gì, ở đâu và ai có trách nhiệm kiểm tra, đối sánh những thông tin đó.
Nếu việc công khai chỉ được thực hiện bằng hình thức niêm yết tại trụ sở, khả năng tiếp cận thông tin của phụ huynh, học sinh và hiệu quả giám sát của xã hội sẽ còn hạn chế. Vì vậy, cần làm rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương theo phân cấp, nhất là cấp xã, phường trong việc kiểm tra hoạt động của các trung tâm cũng như việc thực hiện các yêu cầu về công khai thông tin.
Theo đó, bên cạnh việc kiểm tra trực tiếp, cơ quan quản lý cần từng bước chuyển từ cách quản lý thủ công sang quản trị bằng dữ liệu, xây dựng hệ thống thông tin tập trung để cập nhật và đối chiếu các dữ liệu cơ bản của trung tâm, từ giấy phép hoạt động, địa điểm được cấp phép đến đội ngũ giáo viên và các điều kiện bảo đảm chất lượng. Khi dữ liệu được cập nhật thống nhất, cơ quan quản lý có thể nhanh chóng nhận diện những thông tin bất thường, từ đó xác định những trường hợp cần kiểm tra thực tế.
Tuy nhiên, dữ liệu chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế hoạt động thanh tra, kiểm tra. Khi phát hiện thông tin có dấu hiệu sai lệch hoặc không thống nhất với thực tế, cơ quan chức năng vẫn phải kiểm tra trực tiếp, xác định trách nhiệm và xử lý vi phạm theo quy định. Do đó, kiểm tra không nên chỉ được tiến hành khi đã xảy ra sự cố, mà cần trở thành một khâu thường xuyên trong quy trình quản lý, với dữ liệu là cơ sở để phát hiện sớm, kiểm tra đúng trọng tâm và xử lý kịp thời.
Còn theo chuyên gia Tô Thụy Diễm Quyên, cần một điều khoản riêng về việc công khai thông tin và phải xác định rõ danh mục thông tin, hình thức đăng tải, thời hạn cập nhật và thời gian lưu trữ, đồng thời quy định trách nhiệm của trung tâm và cơ quan quản lý đối với tính chính xác của dữ liệu.
Cùng với đó, cần thúc đẩy chuyển đổi từ báo cáo giấy sang báo cáo điện tử trên cơ sở dữ liệu dùng chung. Trung tâm chỉ cần kê khai một lần và cập nhật khi có thay đổi, hạn chế tình trạng phải cung cấp lặp lại cùng một thông tin cho nhiều đầu mối quản lý.
Các quy định về đào tạo trực tuyến và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cũng cần được bổ sung để phù hợp với thực tiễn. Trung tâm phải công khai việc sử dụng AI trong hoạt động dạy học; việc ứng dụng công nghệ không làm thay đổi trách nhiệm chuyên môn của giáo viên. Đối với kết quả đánh giá do AI hỗ trợ chấm, cần có cơ chế để giáo viên rà soát, kiểm tra trước khi sử dụng làm căn cứ đánh giá người học.
Đồng thời, quy định về công khai cần được liên kết với các điều kiện đầu tư và hoạt động trong lĩnh vực giáo dục theo Nghị định 125/2024/NĐ-CP và các quy định xử phạt có liên quan. Việc không công khai, chậm cập nhật hoặc công khai thông tin sai lệch cần được xác định rõ trách nhiệm và hướng xử lý tương ứng, bảo đảm quy định không chỉ dừng ở yêu cầu mang tính hình thức.
Theo chuyên gia Tô Thụy Diễm Quyên, để các yêu cầu này có thể triển khai trên thực tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần cân nhắc cung cấp công cụ công khai trên hệ thống dùng chung, đồng thời xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp với điều kiện của các trung tâm có quy mô nhỏ. Bên cạnh chế tài, có thể nghiên cứu cơ chế xác thực đối với những trung tâm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công khai, giúp phụ huynh dễ nhận biết và có thêm căn cứ lựa chọn.
Như vậy, mục tiêu sửa đổi Thông tư 21 không chỉ là yêu cầu các trung tâm đăng tải thêm thông tin, mà quan trọng hơn là hình thành cơ chế công khai có thể tra cứu, xác thực và đối chiếu. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật và liên thông, phụ huynh có thêm căn cứ lựa chọn nơi học; cơ quan quản lý có thể chuyển dần từ cách thức giám sát chủ yếu dựa vào kiểm tra trực tiếp sang quản lý chủ động, dựa trên dữ liệu và cảnh báo sớm.