Hiện tại, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã công bố thông tin về phương án tuyển sinh năm 2026. Trong đó, không ít trường có sự thay đổi trong tổ hợp xét tuyển như bỏ một số tổ hợp truyền thống (C00, A00) hoặc giảm tỷ lệ xét tuyển học bạ độc lập.
Thông tin trên khiến nhiều thí sinh hoang mang, đặc biệt là những em đã theo học các tổ hợp này từ lớp 10. Theo một số cán bộ tuyển sinh của cơ sở giáo dục đại học, chuyên gia, nếu có sự thay đổi, các trường cần công bố sớm, ít nhất 1 năm để thí sinh không bị động.
Nếu điều chỉnh phương án tuyển sinh, trường đại học cần công bố sớm
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thạc sĩ Đàm Minh Anh - Phó Trưởng phòng, Phòng Đào tạo, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) cho rằng việc một số cơ sở đào tạo dự kiến bỏ các tổ hợp xét tuyển truyền thống như A00, C00 cần được nhìn nhận trong bối cảnh chung của đổi mới tuyển sinh và chương trình giáo dục phổ thông hiện nay.
Theo quy chế tuyển sinh áp dụng từ năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định tổ hợp xét tuyển phải gồm tối thiểu ba môn, trong đó bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn; đồng thời, các môn chung giữa các tổ hợp phải chiếm trọng số ít nhất 50%.
Quy định này đặt ra yêu cầu các trường đại học phải thiết kế tổ hợp xét tuyển theo hướng linh hoạt hơn, nhằm lựa chọn đúng những thí sinh có năng lực phù hợp với từng ngành đào tạo, thay vì tiếp tục duy trì các tổ hợp môn thi truyền thống như trước.
Trong bối cảnh Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 được triển khai, học sinh được quyền lựa chọn các môn học ngay từ lớp 10 theo năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp cá nhân. Thực tế cho thấy, từ đó đã hình thành nhiều tổ hợp môn học đa dạng, không còn trùng khớp hoàn toàn với các tổ hợp truyền thống như A00 hay C00.
Vì vậy, xét trên mặt bằng chung, việc điều chỉnh tổ hợp xét tuyển có thể không gây ra tác động quá lớn đối với đa số thí sinh, đặc biệt là những em đã học tập theo đúng tinh thần lựa chọn môn học của chương trình 2018.
“Tuy nhiên, sự thay đổi này vẫn có ảnh hưởng nhất định đến một bộ phận học sinh đã học theo kiểu “luyện thi” dàn trải suốt ba năm trung học phổ thông, với định hướng cố định vào các tổ hợp môn truyền thống.
Trong trường hợp môn học sở trường của thí sinh không trùng với môn chủ chốt trong tổ hợp xét tuyển mới mà các trường công bố, thí sinh sẽ gặp không ít khó khăn và có thể rơi vào trạng thái bị động.
Do đó, các cơ sở đào tạo cần sớm công bố thông tin về việc điều chỉnh tổ hợp xét tuyển, qua đó giúp học sinh và phụ huynh có đủ thời gian chủ động điều chỉnh kế hoạch học tập, giảm bớt tâm lý lo lắng và hạn chế những xáo trộn không cần thiết trong quá trình chuẩn bị cho kỳ tuyển sinh”, Phó Trưởng phòng, Phòng Đào tạo, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) bày tỏ.
Đồng quan điểm, một cán bộ phòng đào tạo tại một trường đại học khu vực miền Trung khẳng định việc một số trường đại học dự kiến bỏ các tổ hợp xét tuyển truyền thống như C00, A00 cần được cân nhắc thận trọng.
“Những tổ hợp truyền thống như C00 và A00 phù hợp với đặc thù của nhiều ngành đào tạo như khoa học xã hội, sư phạm, luật, kinh tế hay kỹ thuật nền tảng. Nếu loại bỏ đột ngột, nhiều học sinh đã theo đuổi lộ trình học tập suốt ba năm có thể rơi vào thế bị động, đồng thời các trường cũng đối mặt với nguy cơ thu hẹp nguồn tuyển.
Dẫu vậy, xu hướng tuyển sinh hiện nay đang hướng tới lựa chọn những thí sinh có năng lực toàn diện. Việc nhiều trường ưu tiên các tổ hợp có Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh là hợp lý, bởi đây là những môn học nền tảng, phản ánh tư duy, khả năng diễn đạt và năng lực hội nhập của người học.
Trên tinh thần đó, các trường có thể linh hoạt bổ sung hoặc điều chỉnh tổ hợp ở những ngành đào tạo đa dạng, liên ngành hoặc có yêu cầu đặc thù, thay vì áp dụng một cách cứng nhắc cho tất cả các ngành”, vị cán bộ phòng đào tạo này chia sẻ.
Giảm tuyển sinh bằng xét học bạ là xu hướng tất yếu, công tác hướng nghiệp cần chú trọng
Về việc nhiều cơ sở đào tạo điều chỉnh phương án tuyển sinh theo hướng giảm hoặc bỏ xét tuyển học bạ, Thạc sĩ Đàm Minh Anh nhận định điều này không đồng nghĩa với việc làm thu hẹp cơ hội trúng tuyển của thí sinh.
Theo thầy Minh Anh, thực tế đây là xu hướng tất yếu, phản ánh sự chuyển dịch từ việc dựa vào một tiêu chí đơn lẻ sang các phương thức xét tuyển mang tính kết hợp và toàn diện hơn.
Thay vì chỉ căn cứ vào kết quả học tập ở bậc trung học phổ thông, các trường ngày càng chú trọng kết hợp nhiều căn cứ khác nhau như điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực, chứng chỉ quốc tế, cùng những tiêu chí bổ trợ phù hợp với đặc thù từng ngành đào tạo.
Cách tiếp cận này giúp cơ sở giáo dục lựa chọn được thí sinh có năng lực thực chất, đồng thời tạo ra nhiều “cửa” xét tuyển khác nhau.
Trong khi đó, Tiến sĩ Lê Đông Phương - nguyên cán bộ Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng việc một số trường đại học dự kiến loại bỏ hoặc thu hẹp tỷ lệ xét tuyển bằng học bạ độc lập, chắc chắn sẽ tạo ra những tác động nhất định đối với học sinh cuối cấp.
Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc “bỏ hay giữ” phương thức xét tuyển học bạ, mà là cần điều chỉnh cách thức sử dụng sao cho bảo đảm công bằng và phản ánh thực chất năng lực người học.
Tuy nhiên, theo tôi, mức độ ảnh hưởng cũng không nên nhìn nhận quá nặng nề, bởi những trường loại bỏ tổ hợp truyền thống hay giảm xét tuyển học bạ độc lập thường đồng thời triển khai các phương thức thay thế như kỳ thi riêng hoặc mở rộng các tổ hợp xét tuyển khác, qua đó vẫn tạo thêm hướng đi mới cho thí sinh”, Tiến sĩ Lê Đông Phương nêu quan điểm.
Cũng theo Tiến sĩ Lê Đông Phương, cần nhìn nhận đây là câu chuyện hai chiều, giữa giáo dục phổ thông và giáo dục đại học.
Trong bối cảnh số lượng người học đại học ngày càng lớn, việc sàng lọc chỉ dựa trên tổ hợp ba môn truyền thống - một mô hình đã tồn tại lâu đời, đang dần bộc lộ nhiều hạn chế và không còn phù hợp với sự đa dạng của các ngành đào tạo hiện nay.
“Tôi cho rằng đã đến lúc cần cân nhắc mở rộng tổ hợp xét tuyển lên 4 môn, thậm chí nhiều hơn, kết hợp với các tiêu chí phụ để đánh giá toàn diện năng lực người học.
Tuy nhiên, song song với việc mở rộng, cần kiểm soát chặt số lượng tổ hợp xét tuyển cho mỗi ngành, tránh tình trạng lạm dụng khi có ngành sử dụng tới hàng chục tổ hợp khác nhau, gây phức tạp và thiếu định hướng rõ ràng cho người học.
Bên cạnh đó, vai trò điều phối của Bộ Giáo dục và Đào tạo là rất quan trọng trong việc sắp xếp lại hệ thống tổ hợp theo hướng tinh gọn, tập trung đúng vào năng lực cốt lõi mà ngành đào tạo yêu cầu.
Đối với học sinh phổ thông, đặc biệt là những em đã theo học các tổ hợp cố định trong suốt ba năm, vai trò của công tác tư vấn, hướng nghiệp mang tính cá nhân hóa tại các nhà trường là rất quan trọng.
Nhà trường cần hỗ trợ học sinh xác định rõ ngành học mong muốn, từ đó lựa chọn tổ hợp hoặc phương thức xét tuyển phù hợp nhất; đồng thời hướng dẫn các phương án thay thế như tham gia kỳ thi riêng của một số cơ sở giáo dục đại học lớn khi điều kiện cho phép.
Về lâu dài, các trường đại học và cơ quan quản lý cần cam kết công bố sớm, ổn định các phương án tuyển sinh. Mọi thay đổi quan trọng nên được thông báo trước ít nhất một năm - nhằm giúp học sinh, gia đình và nhà trường có đủ thời gian chuẩn bị, giảm thiểu tâm lý bị động và tạo sự ổn định cần thiết cho toàn bộ hệ thống”, Tiến sĩ Lê Đông Phương nhấn mạnh.