Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của thí sinh và phụ huynh khi hàng loạt cơ sở giáo dục đại học công bố phương án tuyển sinh dự kiến với nhiều thay đổi đáng chú ý. Không còn là những điều chỉnh mang tính cục bộ, các phương án tuyển sinh mới cho thấy xu hướng dài hạn trong việc tái định vị các phương thức xét tuyển, theo hướng chuẩn hóa, minh bạch và đề cao tính công bằng.
Theo đó, cùng với việc thu hẹp vai trò của xét tuyển học bạ, nhiều trường đại học đã giảm hoặc loại bỏ các hình thức cộng điểm ưu tiên, đồng thời gia tăng tỷ trọng sử dụng điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông và kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực. Những điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng đầu vào, tạo mặt bằng cạnh tranh công bằng hơn cho thí sinh trên cả nước.
Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông ngày càng giữ vai trò trụ cột
Tại Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, theo phương án dự kiến, từ năm 2026, nhà trường sẽ không sử dụng học bạ trung học phổ thông như một phương thức xét tuyển độc lập mà chuyển sang hình thức xét tuyển tổng hợp, trong đó điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông và điểm các kỳ thi đánh giá năng lực giữ vai trò chủ đạo.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân - Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, điều chỉnh này xuất phát từ thực tiễn tuyển sinh năm 2025. Theo quy định mới, các phương thức xét tuyển phải được quy đổi tương đương, do đó với các phương thức độc lập, nhà trường không thể chủ động kiểm soát tỷ lệ trúng tuyển của từng phương thức.
“Vì vậy, thay vì để học bạ là một phương thức độc lập, chúng tôi dự kiến đưa học bạ vào trong phương thức xét tuyển tổng hợp với một trọng số nhất định. Tuy nhiên, cốt lõi vẫn là điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, bởi đây là kết quả quan trọng nhất, là kỳ thi mà thí sinh trên mọi vùng miền đều tham gia”, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân nhấn mạnh.
Đánh giá về xu hướng thu hẹp xét tuyển học bạ, giảm các hình thức cộng điểm ưu tiên và tăng cường vai trò kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân cho rằng đây là điều chỉnh hợp lý, hướng tới mục tiêu cuối cùng là bảo đảm quyền lợi và sự công bằng cho thí sinh.
Theo thầy Nhân, thực tế cho thấy điểm học bạ giữa các trường, các địa phương còn có độ chênh lệch đáng kể, gây khó khăn trong việc so sánh và đánh giá năng lực thí sinh. Vì vậy, việc hạn chế tỷ lệ học bạ trong tuyển sinh là cần thiết và phù hợp với xu thế chung.
Cùng với việc điều chỉnh phương thức xét tuyển, từ mùa tuyển sinh năm 2025, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã bỏ hình thức cộng điểm ưu tiên trực tiếp cho chứng chỉ ngoại ngữ. Thay vào đó, chứng chỉ được quy đổi sang điểm môn Ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân, việc ưu tiên quá nhiều cho chứng chỉ ngoại ngữ có thể dẫn đến sự mất cân đối trong đánh giá năng lực thí sinh. “Có những em rất giỏi ngoại ngữ nhưng các môn khác chưa đồng đều. Nếu ưu tiên quá mức, thí sinh có thể trúng tuyển vào những ngành không phù hợp với năng lực tổng thể, gây khó khăn trong quá trình học tập sau này”, thầy Nhân phân tích.
Từ thực tiễn tuyển sinh, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông hiện là kênh tham chiếu công bằng nhất. Đây là kỳ thi chung, có độ bao phủ rộng, giúp mọi học sinh trên cả nước có cơ hội tiếp cận và cạnh tranh bình đẳng. Đồng thời, kết quả kỳ thi cũng phản ánh tương đối toàn diện năng lực học tập của thí sinh ở các môn học cốt lõi.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông đang đảm nhận hai mục tiêu quan trọng: vừa đánh giá kết quả giáo dục phổ thông, vừa phục vụ tuyển sinh đại học. “Trong bối cảnh đó, việc tổ chức kỳ thi bảo đảm công bằng, khách quan, hạn chế tiêu cực là thách thức lớn đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tuy nhiên, nếu kỳ thi được tổ chức nghiêm túc, đây sẽ là kênh hỗ trợ quan trọng nhất cho các trường trong công tác tuyển sinh”, thầy Nhân nhận định.
Đồng quan điểm, lãnh đạo một trường đại học khu vực miền Trung cũng đánh giá, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông ngày càng thể hiện rõ vai trò là kỳ thi đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông, đồng thời góp phần giảm gánh nặng tuyển sinh cho các trường đại học. Khi giá trị thực chất của kỳ thi là đánh giá năng lực học sinh phổ thông được đề cao, niềm tin của các trường đại học vào kết quả kỳ thi này cũng ngày càng tăng.
Để tăng cường vai trò của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong tuyển sinh đại học, vị lãnh đạo cho rằng cần tiếp tục nâng cao tính phân hóa và khả năng đánh giá năng lực thực chất của đề thi. Việc đổi mới cấu trúc bài thi theo hướng gắn với thực tiễn, phát triển tư duy, hạn chế học thuộc lòng là yếu tố then chốt.
Bên cạnh đó, công tác tổ chức kỳ thi cần đảm bảo an toàn, minh bạch, nghiêm túc; quy chế thi tiếp tục được hoàn thiện để tạo niềm tin cho các cơ sở giáo dục đại học. Khi đó, kết quả kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông có thể trở thành công cụ tuyển sinh chủ đạo, thay thế dần các phương thức xét tuyển phức tạp, hướng tới sự công bằng và hiệu quả trong việc lựa chọn sinh viên.
“Cửa” học bạ hẹp dần, thí sinh cần thay đổi chiến lược ôn tập
Ở góc nhìn khác, một số ý kiến cho rằng bên cạnh kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kết quả học bạ vẫn là một kênh tuyển sinh quan trọng, nhất là đối với những cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm giữa và nhóm dưới.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Võ Ngọc Hà - Hiệu trưởng Trường Đại học Tiền Giang cho biết, năm 2025, nhà trường tuyển sinh theo bốn phương thức gồm: xét điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, xét học bạ trung học phổ thông (hai học kỳ lớp 12), xét điểm kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và kỳ thi V-SAT do Đại học Cần Thơ tổ chức, cùng với xét tuyển thẳng.
Dự kiến năm 2026, phương án tuyển sinh của Trường Đại học Tiền Giang sẽ không có nhiều thay đổi. Trong cơ cấu tuyển sinh hằng năm, thí sinh trúng tuyển chủ yếu đến từ hai phương thức là xét điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông (chiếm khoảng 50%) và xét học bạ.
Hiệu trưởng Trường Đại học Tiền Giang đánh giá cao kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông như một kênh tuyển sinh uy tín, đảm bảo công bằng. Tuy nhiên, vị lãnh đạo cũng cho rằng xét tuyển học bạ vẫn là một kênh phù hợp nếu được sử dụng hợp lý.
Ở góc độ đào tạo, thầy Hà nhấn mạnh rằng đầu vào chỉ là một yếu tố. Quan trọng hơn là quá trình đào tạo và kiểm soát chất lượng đầu ra. “Nhà trường phải bỏ nhiều công sức để bồi dưỡng, uốn nắn sinh viên trong quá trình học. Quan trọng là khi ra trường, các em đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động, được doanh nghiệp đánh giá cao”, vị hiệu trưởng nói.
Trước những điều chỉnh đang diễn ra, các chuyên gia tuyển sinh khuyến nghị thí sinh cần thay đổi cách tiếp cận trong quá trình chuẩn bị vào đại học. Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân cho rằng, trong bối cảnh “cửa” xét tuyển học bạ và ưu tiên chứng chỉ đang hẹp dần, thí sinh nên tập trung ôn tập đều các môn học, đặc biệt là các môn trong tổ hợp xét tuyển dự kiến.
“Thí sinh không nên chỉ chăm chút làm đẹp học bạ hay tập trung thi chứng chỉ để lấy ưu tiên mà bỏ bê kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Dù xét tuyển theo phương thức nào, các trường đều dựa trên tổ hợp môn, vì vậy cần tránh học lệch, hướng tới kết quả thi tốt nhất”, thầy Nhân nhấn mạnh.
Trong bức tranh tuyển sinh đại học năm 2026, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông đang dần trở lại vị trí trung tâm. Sự dịch chuyển này phản ánh nỗ lực của cả hệ thống chính trị trong việc tổ chức một kỳ thi vừa đáp ứng yêu cầu xét công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông, vừa phục vụ hiệu quả cho công tác tuyển sinh đại học. Qua đó, hướng tới mục tiêu xây dựng một môi trường tuyển sinh công bằng, minh bạch, tiết kiệm nguồn lực, bảo đảm mọi thí sinh đều có cơ hội tiếp cận bình đẳng và kết quả tuyển sinh phản ánh đúng năng lực thực chất.
