Hoạt động giáo dục trẻ sống đẹp - sống xanh tại Trường Mầm non Đạ Nhim, tỉnh Lâm Đồng

Xã Lạc Dương là địa phương thuộc vùng sâu, vùng xa của tỉnh Lâm Đồng, vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Nơi đây có Vườn Quốc gia Bidoup Núi Bà, khí hậu mát mẻ, thảm thực vật phong phú và văn hóa bản địa độc đáo là lợi thế để chúng tôi xây dựng một "Hành trình xanh bền vững" của các lớp trong Tổ khối Lá ở Trường Mầm non Đạ Nhim, xã Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng.

Để bảo vệ vẻ đẹp của vùng đất Lạc Dương này, cần phải gieo những hạt mầm trách nhiệm ngay cho trẻ từ lứa tuổi mầm non. Chính vì thế, rất cần sự kết hợp hài hòa giữa "sống đẹp" nhằm phát triển nhân cách, trí tuệ cảm xúc cho trẻ và "sống xanh" nhằm phát triển ý thức và hành động bảo vệ môi trường bền vững.

Dạy trẻ lễ phép và biết ơn chính là biểu hiện của "Sống đẹp"

"Sống đẹp" được xem là nền tảng cốt lõi, để giáo viên tập trung vào việc dạy trẻ các kỹ năng xã hội, kiểm soát cảm xúc và hình thành các giá trị đạo đức, làm tiền đề cho mọi hành động trách nhiệm về sau.

Với trẻ 5 tuổi thì giáo viên của Tổ khối Lá ở trường xác định việc giáo dục cho trẻ biết lễ phép và biết ơn là cực kỳ quan trọng. Các bé được thực hành lễ phép thông qua lời chào, thể hiện sự kính trọng và lòng biết ơn thông qua việc giao tiếp hàng ngày.

Giáo viên còn rèn cho trẻ kỹ năng giao tiếp xã hội, thông qua giờ chơi và hoạt động ở các góc để trẻ trải nghiệm. Ví dụ, ở góc phân vai, cô giáo cùng chơi với trẻ, gợi ý cho trẻ mời chào khách: "Mời ông bà/cô giáo dùng trà". Hay ở góc thư viện, trẻ cùng chia sẻ sách truyện, cùng đọc sách truyện hay đóng vai các nhân vật qua hoạt động kể chuyện. Qua những hoạt động này giáo viên khuyến khích trẻ sử dụng ngữ điệu phù hợp với nhân vật, với vai trò của mình trong các nhóm chơi.

Ngoài ra, giáo viên còn hướng dẫn trẻ vẽ, kể hoặc dán hình ảnh về một điều tốt đẹp mà trẻ nhận được trong ngày vào cuốn nhật ký hàng ngày của lớp. Hoạt động này giúp trẻ tập trung vào những điều tích cực và nuôi dưỡng lòng biết ơn.

Đối với trẻ mầm non, việc rèn cho trẻ kỹ năng chia sẻ cùng bạn cũng là điều quan trọng nhằm rèn cho trẻ kỹ năng hợp tác và giải quyết xung đột hàng ngày.

Dạy trẻ "sống đẹp" là biết đặt lợi ích tập thể lên trên, trẻ học cách chia sẻ, thỏa thuận và giúp đỡ bạn bè, xây dựng lớp học thành một tập thể vui vẻ, đoàn kết, nơi mọi xung đột đều được giải quyết bằng lời nói tích cực.

Vì vậy trong quá trình tổ chức hoạt động chơi, giáo viên của Tổ khối Lá đã cố ý sắp xếp số lượng đồ chơi thiếu hụt một chút, nhưng đặt mục tiêu nhóm cao hơn, buộc trẻ phải tự động thỏa thuận, chia sẻ với nhau để cùng chơi và hoàn thành nhiệm vụ (ví dụ: có 2 bạn chơi tưới cây ở vườn cây của lớp và trẻ đều thích được tưới cây, thì giáo viên đã gợi hỏi trẻ cách giải quyết để trẻ cùng phân công bạn đi lấy nước, bạn tưới cây và luân phiên thay nhau).

Quá trình chơi hằng ngày của trẻ mầm non không thể tránh khỏi xung đột giữa trẻ với trẻ. Vì vậy việc thực hành giải quyết xung đột là cách để hình thành cho trẻ kỹ năng chia sẻ, hợp tác: Khi có tranh giành, cô giáo không can thiệp ngay mà hướng dẫn trẻ thỏa thuận với nhau để giải quyết vấn đề.

Giáo viên luôn xây dựng văn hóa kết nối giữa các thành viên trong lớp, thông qua việc sử dụng âm nhạc và các điệu múa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Lạc Dương để tạo ra sự kết nối và đồng điệu về tinh thần tập thể cũng như thể hiện nét đẹp của văn hóa địa phương, tổ chức các hoạt động giáo dục, hay tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, như: Tìm hiểu lễ hội cồng chiêng Tây Nguyên, lễ hội Tết mùa xuân...

Giáo dục trẻ bảo vệ môi trường, hướng tới "sống xanh" bền vững

Bên cạnh đó, đối với trẻ 5 tuổi, việc hình thành ý thức trách nhiệm đối với môi trường sống, các hoạt động tự phục vụ cá nhân như dọn dẹp, sắp xếp đồ dùng đồ chơi và chăm sóc cây xanh ở trường lớp, vệ sinh sân trường cũng rất cần thiết.

Vì vậy giáo viên đã tập trung giáo dục cho trẻ ý thức trách nhiệm: Thay vì chỉ phân công chung chung, chúng tôi tạo các "thẻ vai trò" có dán hình bé và nhiệm vụ cụ thể (Ví dụ: "Ha Dan Ny góc xây dựng", "Eliza làm nhóm trưởng góc phân vai"). Vai trò này được xoay vòng mỗi ngày, đảm bảo mọi trẻ đều được thực hành trách nhiệm.

Giáo viên đã tổ chức các hoạt động thực hành như lau góc kệ của lớp, tưới cây và hướng dẫn trẻ tưới cây theo lịch trình.

Chúng tôi xác định việc xây dựng cho trẻ lối "sống xanh" không chỉ là bảo vệ môi trường, mà còn là rèn luyện tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề và sử dụng tài nguyên thông minh nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

Giáo viên dạy trẻ học cách giảm thiểu rác thải, tái chế thông qua việc biến vật liệu bỏ đi thành sản phẩm có giá trị, khuyến khích trẻ sử dụng nguyên vật liệu đơn giản, gần gũi.

Giáo viên tận dụng tối đa nguyên vật liệu thiên nhiên gần gũi với cuộc sống vào hoạt động giáo dục trẻ như: Hoạt động tạo hình “làm thiệp”, “làm tàu thuyền”… từ lá cây, bẹ chuối, hoa, hột hạt, hay tận dụng giấy bìa carton làm khung tranh cho trẻ tạo hình, tận dụng giấy báo, hột hạt để tạo sản phẩm… Nhờ đó, trẻ có cơ hội khám phá thêm màu sắc của thảm thực vật địa phương, thêm trân trọng sự đa dạng sinh học của xã Lạc Dương nơi mình sinh sống.

Bên cạnh đó, giáo viên cũng dạy trẻ mỗi giọt nước, mỗi kilowatt điện đều là tài nguyên quý giá cần được bảo vệ. Trẻ được học cách trở thành người sử dụng tài nguyên thông minh. Theo đó, giáo viên tận dụng ánh sáng thiên nhiên cho lớp, không sử dụng điện khi đủ ánh sáng. Thông qua hoạt động chơi, giáo viên tạo ra các thẻ vai trò luân phiên như "Chiến sĩ tiết kiệm nước" và "Cảnh sát điện" có huy hiệu riêng. Các bé này có nhiệm vụ kiểm tra và nhắc nhở bạn bè/cô giáo theo quy tắc.

Ngoài ra, giáo viên còn dạy trẻ về tầm quan trọng của việc tận dụng ánh sáng tự nhiên và không khí trong lành mà thiên nhiên ban tặng cho xã Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng, nơi có vườn Quốc gia Bidoup Núi Bà với vẻ đẹp đơn sơ nhưng trong lành, mát mẻ. Giáo viên hướng dẫn trẻ điều chỉnh rèm cửa theo thời tiết: mở cửa tối đa khi trời mát và đóng bớt khi trời nắng gắt để giữ nhiệt, từ đó giảm sử dụng quạt.

Các trò chơi trực quan được áp dụng để trẻ dễ dàng tiếp thu hơn như trò chơi "Tính toán chi phí": Dùng hình ảnh đơn giản để giải thích cho trẻ rằng, nếu ta để nước chảy lãng phí, ta sẽ phải trả tiền, hay cùng với trẻ thu gom vỏ hộp sữa, chai nhựa để bán lấy tiền mua sữa cho bạn có hoàn cảnh khó khăn.

Giáo viên cũng hướng dẫn trẻ việc phân loại rác là bước đầu tiên để giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tạo ra nguồn vật liệu tái chế. Từ đó, trẻ học cách sống có trách nhiệm với sản phẩm mình tiêu thụ.

Chúng tôi tổ chức hoạt động giáo dục trẻ thông qua việc cùng với trẻ thiết kế thùng rác của lớp: Lớp học sử dụng hệ thống thùng rác hai màu (xanh: hữu cơ; vàng: tái chế) được dán các biểu tượng khuôn mặt ngộ nghĩnh. (Thùng xanh dán hình ảnh vỏ trái cây, thùng vàng dán hình ảnh hộp sữa).

Hoạt động này vừa giúp trẻ rèn luyện thói quen vệ sinh, vừa có thể dùng rác sau khi phân hủy để bón phân cho cây xanh của lớp. Đồng thời giáo viên cùng với trẻ kiểm tra rác hằng ngày xem rác có bị bỏ nhầm không và hướng dẫn trẻ phân loại rác đúng theo yêu cầu.

Gắn kết gia đình, nhà trường và cộng đồng, hướng tới phát triển bền vững

Để hoạt động giáo dục "sống đẹp – sống xanh" bền vững, Trường Mầm non Đạ Nhim đặc biệt chú trọng đến việc kết nối môi trường giáo dục giữa nhà trường – gia đình – cộng đồng. Nhà trường xác định dạy trẻ không chỉ dừng lại ở việc giáo viên tổ chức các hoạt động giảng dạy ở lớp, mà còn thông qua hoạt động trải nghiệm thực tế.

Giáo viên triển khai dự án "Đại sứ xanh tại gia đình": Mỗi bé khối Lá được giao một "Sổ tay sứ giả xanh" để ghi chép (dán hình, vẽ) những việc tốt về sống xanh mà bé đã thực hiện ở nhà (Ví dụ: Nhắc nhở bố mẹ tắt đèn khi không sử dụng, phân loại rác cùng ông bà, quét nhà...).

Gặp gỡ phụ huynh "Gia đình xanh": Tổ chức hoạt động giáo dục trẻ bảo vệ môi trường, để chia sẻ kinh nghiệm và hướng dẫn phụ huynh cùng trẻ cách làm đồ chơi tái chế đơn giản tại nhà bằng vật liệu tự nhiên, đồng thời cam kết sử dụng ngôn ngữ lễ phép với trẻ.

Giáo viên các lớp trong khối Lá tổ chức các chuyến "dã ngoại" nhỏ quanh trường để các bé cùng cô giáo nhặt rác trong khu vực, giúp trẻ nhận thức về trách nhiệm công dân và tác động trực tiếp từ hành động của mình đối với môi trường xung quanh và cùng nhau xây dựng xã Lạc Dương ngày càng xanh - sạch - đẹp.

Trải qua hành trình tổ chức những hoạt động này, các bé khối Lá tại Trường Mầm non Đạ Nhim không chỉ học được kỹ năng mà còn hình thành được ý thức “sống đẹp – sống xanh”, chung tay bảo vệ môi trường.

Đội ngũ giáo viên của trường luôn tin rằng những giá trị về lối “sống đẹp” và tái chế, tiết kiệm năng lượng hướng tới "sống xanh" khi được gieo mầm sẽ là nền tảng vững chắc để các bé lớn lên trở thành những công dân có trách nhiệm và có ý thức bảo vệ môi trường, góp phần xây dựng xã Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng trở thành một vùng đất văn minh, xanh - sạch - đẹp - bền vững.