Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực, các cơ sở giáo dục đại học được kỳ vọng đóng vai trò tiên phong trong việc kiến tạo tri thức và giải quyết những vấn đề thực tiễn của quốc gia.
Tại Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu Đại học Quốc gia Hà Nội phải đi đầu trong thực hiện các nghị quyết chiến lược của Đảng, đồng thời tham gia giải quyết những bài toán lớn của đất nước.
Trên thực tế, hiện thực hóa vai trò tiên phong của Đại học Quốc gia Hà Nội không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan điều hành mà còn phụ thuộc lớn vào năng lực và đóng góp của các trường thành viên - những đơn vị trực tiếp đào tạo nhân lực, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và giải quyết các vấn đề thực tiễn của quốc gia.
Hiện thực hóa các nghị quyết chiến lược từ thế mạnh của từng trường thành viên
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Trung Thành - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, giáo dục luôn là một bộ phận hữu cơ của tiến trình phát triển đất nước, không đứng ngoài mà trực tiếp góp phần tạo nên những chuyển biến của nền kinh tế - xã hội.
Theo đó, giáo dục vừa đáp ứng những yêu cầu cấp thiết của hiện tại, vừa tạo dựng nền tảng cho sự phát triển trong dài hạn. Vì vậy, đầu tư cho giáo dục chính là đầu tư cho năng lực phát triển quốc gia, qua đó tạo điều kiện để thực hiện thành công các mục tiêu đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Trung Thành cho biết, trong những năm gần đây, đặc biệt sau khi Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo được ban hành, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội đã đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu và tư vấn chính sách nhằm phục vụ công tác hoạch định chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước cũng như các bộ, ngành, địa phương.
Cụ thể, nhà trường chủ động xác định những vấn đề lớn của đất nước mà đơn vị có thế mạnh để tham gia nghiên cứu, tham mưu và tư vấn cho các cơ quan hoạch định chính sách. Đối với những nội dung đang được các cơ quan trung ương nghiên cứu, nhà trường cử các chuyên gia tham gia trực tiếp hoặc đóng góp các báo cáo nghiên cứu, ý kiến tư vấn nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho quá trình xây dựng chính sách.
Một trong những hoạt động trọng tâm được nhà trường duy trì thường niên là tổ chức diễn đàn, hội thảo công bố các báo cáo tư vấn chính sách. Đây không chỉ là kênh lan tỏa kết quả nghiên cứu mà còn là diễn đàn quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia và nhà hoạch định chính sách cùng trao đổi, phản biện và đề xuất giải pháp cho những vấn đề phát triển của đất nước.
Riêng giai đoạn 2025-2026, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội triển khai 11 báo cáo tư vấn chính sách tập trung vào nhiều lĩnh vực trọng yếu như tăng trưởng kinh tế hai con số, phát triển nguồn nhân lực số, quy hoạch phát triển và các mô hình tăng trưởng mới. Theo thầy Thành, các nghiên cứu này đều hướng tới những vấn đề cụ thể của quá trình phát triển quốc gia, đồng thời được chuyển giao tới các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, bộ, ngành và địa phương để tham khảo trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách.
Bên cạnh hoạt động nghiên cứu và tư vấn chính sách ở tầm vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng đẩy mạnh hợp tác, tư vấn trực tiếp cho các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong những lĩnh vực thuộc thế mạnh chuyên môn. Theo đó, nhà trường đã tham gia tư vấn cho Thành phố Hà Nội về các nội dung liên quan đến quản trị hiện đại, xây dựng và triển khai hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI), mục tiêu và kết quả then chốt (OKR).
Đồng thời, nhiều chương trình tư vấn, hỗ trợ cũng được triển khai tại các địa phương, bộ, ngành, tập đoàn và tổng công ty nhà nước thông qua mô hình hợp tác "ba nhà" gồm Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp.
Song song với đó, nhà trường phát huy vai trò của các nhóm nghiên cứu mạnh cấp Đại học Quốc gia Hà Nội thông qua việc tham gia các đề tài, chương trình nghiên cứu cấp quốc gia, cấp bộ và các dự án nghiên cứu theo đặt hàng của địa phương. Điểm nổi bật trong hoạt động nghiên cứu của trường là chú trọng tính ứng dụng, gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tiễn và các bài toán phát triển kinh tế - xã hội đặt ra từ các cơ quan quản lý.
Theo thầy Thành, các nhóm nghiên cứu không chỉ tập trung nhận diện những động lực mới cho tăng trưởng mà còn tham gia phân tích các điểm nghẽn trong quá trình phát triển của từng ngành, từng địa phương để đề xuất giải pháp phù hợp.
Lấy ví dụ về lĩnh vực nông nghiệp, thầy Thành cho rằng dư địa tăng trưởng của Việt Nam không chỉ nằm ở việc gia tăng sản lượng mà quan trọng hơn là nâng cao giá trị của từng ngành hàng. Bên cạnh những sản phẩm xuất khẩu chủ lực, nhiều loại nông sản địa phương hoàn toàn có thể trở thành mặt hàng xuất khẩu tỷ đô nếu được đầu tư đồng bộ từ công nghệ sản xuất đến chế biến, thương hiệu và thị trường.
Khi đó, với lợi thế đa ngành, các đơn vị thành viên của Đại học Quốc gia Hà Nội có thể cùng tham gia giải quyết bài toán này, trong đó Trường Đại học Kinh tế tập trung nghiên cứu các giải pháp phát triển chuỗi giá trị, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Tương tự, tại Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội, việc hiện thực hóa các chủ trương, nghị quyết lớn của Đảng đã được triển khai xuyên suốt trong chiến lược phát triển của nhà trường.
Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Đình Phi - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, ngay từ khi thành lập năm 1995, Trường Quản trị và Kinh doanh đã được xây dựng theo mô hình tự chủ hoàn toàn với định hướng phát triển tiên phong, hội nhập quốc tế và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Theo đó, các thế hệ nhà sáng lập đã xác định nhà trường phải học hỏi những mô hình giáo dục tiên tiến trên thế giới, xây dựng chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế, hướng tới đào tạo đội ngũ lãnh đạo, nhà quản trị và chuyên gia có năng lực làm việc trong cả khu vực công và khu vực tư.
Trên nền tảng đó, nhà trường từng bước xây dựng các chương trình đào tạo theo chuẩn châu Âu, thực hiện kiểm định quốc tế, đẩy mạnh quốc tế hóa môi trường học thuật và nâng cao chất lượng quản trị đại học.
Đến nay, Trường Quản trị và Kinh doanh là cơ sở giáo dục đại học công lập đầu tiên và duy nhất của Việt Nam đạt chuẩn xếp hạng quốc tế QS Stars 5 sao. Bên cạnh đó, nhà trường cũng sớm triển khai nhiều mô hình quản trị hiện đại, tăng cường sử dụng tiếng Anh trong đào tạo và điều hành, tạo nền tảng cho quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng.
Theo Giáo sư Hoàng Đình Phi, những kết quả đạt được trong hơn 30 năm phát triển của nhà trường cho thấy nhiều mục tiêu cốt lõi của Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã được đơn vị hiện thực hóa từ rất sớm.
Đối với Nghị quyết 57, thầy Phi cho rằng không thể có đột phá về khoa học công nghệ nếu thiếu các cơ sở giáo dục đại học đỉnh cao. Vì vậy, bên cạnh đào tạo, nhà trường tập trung phát triển các sản phẩm tri thức mới, mô hình quản trị mới, giải pháp công nghệ mới và chuyển giao cho doanh nghiệp, tổ chức nhằm góp phần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của nền kinh tế.
Hiện Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển dựa trên ba trụ cột chính gồm quản trị, công nghệ và an ninh. Từ định hướng này, nhà trường đã triển khai nhiều nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), các mô hình quản trị hiện đại và giải pháp chuyển đổi số phục vụ hoạt động của doanh nghiệp. Theo thầy Phi, đây cũng là những đóng góp thiết thực nhằm thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, thông qua việc hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, năng suất và sức cạnh tranh.
"Từ thực tiễn phát triển của nhà trường có thể thấy, một cơ sở giáo dục đại học không chỉ thực hiện một nghị quyết riêng lẻ mà hoàn toàn có thể đồng thời đóng góp vào việc hiện thực hóa nhiều chủ trương lớn của Đảng. Khi thấm nhuần trách nhiệm đối với đất nước, với người học và với sự phát triển của nền kinh tế, mỗi trường đại học đều có thể trở thành một chủ thể tích cực tham gia giải quyết các vấn đề phát triển quốc gia", Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Đình Phi nhấn mạnh.
Tháo gỡ điểm nghẽn để tri thức đại học trở thành động lực phát triển
Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia phụ thuộc ngày càng lớn vào chất lượng giáo dục đại học. Vì vậy, các trường đại học không chỉ là nơi sản sinh tri thức mà còn phải trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, trực tiếp tham gia giải quyết những thách thức và bài toán phát triển của đất nước.
Phân tích vai trò của các cơ sở giáo dục đại học trong quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Trung Thành cho rằng đại học chính là nơi tạo ra những động lực cốt lõi cho tăng trưởng trong giai đoạn mới.
Theo thầy, các trường đại học không chỉ cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao ở nhiều trình độ khác nhau, từ đội ngũ nghiên cứu, sáng tạo, dẫn dắt cho đến lực lượng trực tiếp triển khai, ứng dụng công nghệ trong thực tiễn, mà còn đảm nhận sứ mệnh nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và đề xuất các giải pháp phát triển cho đất nước.
"Việc xác định vai trò trung tâm của các trường đại học trong mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là hoàn toàn phù hợp. Kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy không thể tạo ra những đột phá về khoa học công nghệ nếu thiếu các đại học nghiên cứu mạnh. Chính vì vậy, các nước đều chú trọng đầu tư cho các trường đại học hàng đầu để tạo ra các công trình nghiên cứu, sáng chế và công nghệ mới phục vụ phát triển kinh tế - xã hội", thầy Thành nhận định.
Tuy nhiên, theo Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, để các trường đại học phát huy tốt hơn vai trò này vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần được tháo gỡ. Một trong số đó là việc triển khai mô hình hợp tác "ba nhà" gồm Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp dù đã được thúc đẩy trong thời gian qua nhưng hiệu quả thực tế vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng.
Trên thực tế, mặc dù mô hình này bước đầu mang lại những kết quả tích cực, song nhìn chung sự liên kết giữa các chủ thể vẫn còn hạn chế do mỗi bên có mục tiêu, cơ chế hoạt động và cách tiếp cận khác nhau. Trong khi đó, các chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào hoạt động nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo tại các trường đại học vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện.
Bên cạnh đó, hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Theo thầy Thành, phần lớn các nghiên cứu trong trường đại học hiện mới dừng ở giai đoạn tạo ra tri thức, công nghệ hoặc mô hình giải pháp ban đầu, chưa đủ điều kiện để trở thành sản phẩm thương mại ngay lập tức.
"Điểm nghẽn lớn hiện nay là thiếu các tổ chức trung gian có khả năng kết nối kết quả nghiên cứu với nhu cầu của thị trường. Nhiều công trình nghiên cứu, sáng chế có giá trị nhưng chưa được tiếp tục đầu tư ở giai đoạn nghiên cứu phát triển (R&D) để hoàn thiện sản phẩm, thử nghiệm và đưa vào ứng dụng thực tế. Nếu xây dựng được hệ sinh thái kết nối hiệu quả giữa trường đại học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức khoa học công nghệ theo hướng thị trường, các kết quả nghiên cứu sẽ có nhiều cơ hội được ứng dụng vào sản xuất, quản trị và kinh doanh, từ đó tạo ra giá trị kinh tế và đóng góp thiết thực hơn cho sự phát triển của đất nước", thầy Thành cho hay.
Trong khi đó, từ góc nhìn của Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Đình Phi, một trong những bài toán lớn mà giáo dục đại học Việt Nam cần giải quyết hiện nay là thúc đẩy sự kế thừa và phát triển các trường phái học thuật mang bản sắc Việt Nam.
Theo thầy Phi, sự phát triển của đất nước đòi hỏi sự tham gia của tất cả các lĩnh vực, trong đó giáo dục đại học có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo ra tri thức mới. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, quá trình tiếp nối giữa các thế hệ nhà khoa học và sự hình thành các trường phái nghiên cứu mới ở Việt Nam vẫn còn những hạn chế. Hoạt động đào tạo và nghiên cứu phần lớn vẫn dựa trên việc tiếp thu các lý thuyết, giáo trình và mô hình từ nước ngoài, trong khi việc xây dựng những hệ thống lý luận, trường phái học thuật mang dấu ấn của các nhà khoa học Việt Nam chưa thực sự phát triển tương xứng.
"Muốn giải quyết các bài toán lớn của quốc gia, các trường đại học không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ tri thức hay tiếp nhận thành tựu từ thế giới mà còn phải tạo ra tri thức mới, hình thành các trường phái học thuật mới và đóng góp những cách tiếp cận mới cho sự phát triển của đất nước", thầy Phi nhấn mạnh.
Từ định hướng đó, Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội đã phát triển một số hướng nghiên cứu mang tính liên ngành. Trong đó, nổi bật là trường phái Quản trị An ninh phi truyền thống và Quản trị Kinh doanh tích hợp, kết hợp 3 trụ cột học thuật là Quản trị, Công nghệ và An ninh.
Dựa trên các hoạt động nghiên cứu theo 2 trường phái này, nhà trường đã triển khai các chương trình đào tạo chính quy cập nhật các xu hướng học thuật toàn cầu, mang tính thực tiễn cao, đáp ứng yêu cầu của xã hội.
Sự đóng góp này chính là thước đo thực chất nhất cho năng lực sáng tạo tri thức của một đại học tinh hoa. Theo Giáo sư Hoàng Đình Phi, chính từ các trường phái học thuật mới, các trường đại học mới có thể tạo ra những nghiên cứu, công nghệ và giải pháp đủ khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước.
Thầy Phi cho rằng mỗi cơ sở giáo dục đại học cần xây dựng những thế mạnh học thuật riêng, từ đó hình thành mạng lưới hợp tác, bổ trợ lẫn nhau để tạo nên sức mạnh tổng hợp của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Trước yêu cầu mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra đối với Đại học Quốc gia Hà Nội, thầy Phi cho rằng vai trò "túi khôn” của Đại học Quốc gia Hà Nội được hiện thực hóa khi các trường đại học thành viên thực sự trở thành những trung tâm sản sinh tri thức mới và có năng lực tham vấn chính sách cho Đảng, Quốc hội, Chính phủ cũng như các cơ quan quản lý nhà nước.
Nhằm góp phần tư vấn, đề xuất các chính sách và giải pháp thiết thực – hiệu quả – bền vững, “túi khôn” MNS - THINK TANK (Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn Chiến lược An ninh phi truyền thống và Phát triển bền vững) được thành lập bởi Viện An ninh phi truyền thống, Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội đã và đang triển khai các dự án nghiên cứu và tư vấn quản trị chiến lược về bảo đảm an ninh phi truyền thống cho Đảng, Nhà nước, cũng như các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
Để Đại học Quốc gia Hà Nội thực sự trở thành trung tâm kết nối tri thức với phát triển đất nước, cần xây dựng một hệ thống đại học đổi mới sáng tạo mạnh, trong đó mỗi trường thành viên vừa phát huy thế mạnh riêng trong đào tạo và nghiên cứu, vừa tham gia vào các mạng lưới hợp tác chung của toàn hệ thống.
Trên thực tế, giá trị cốt lõi của mô hình Đại học Quốc gia Hà Nội nằm ở khả năng kết nối và phát huy sức mạnh tổng hợp của các đơn vị thành viên. Trên cơ sở đó, các nguồn lực nghiên cứu được liên kết để hình thành các phòng thí nghiệm trọng điểm, các nhóm nghiên cứu xuất sắc và mạng lưới nghiên cứu liên ngành, liên lĩnh vực, hướng tới tạo ra những sản phẩm khoa học, công nghệ và tư vấn chính sách có đóng góp thiết thực cho mô hình phát triển mới của đất nước.
“Mỗi trường thành viên không chỉ là một cơ sở đào tạo, nghiên cứu độc lập mà còn là một mắt xích trong mạng lưới tri thức chung của Đại học Quốc gia Hà Nội. Với vai trò điều phối và định hướng, Đại học Quốc gia Hà Nội kết nối các thế mạnh về khoa học cơ bản, công nghệ, quản trị và chính sách phát triển, qua đó phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp của toàn hệ thống trong việc giải quyết những vấn đề lớn của quốc gia”, thầy Phi cho hay.