Quyết định số 749/QĐ-TTg 03/06/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 nêu, tầm nhìn đến năm 2030 Việt Nam trở thành quốc gia số, ổn định và thịnh vượng, tiên phong thử nghiệm các công nghệ và mô hình mới; đổi mới căn bản, toàn diện hoạt động quản lý, điều hành của Chính phủ, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, phương thức sống, làm việc của người dân, phát triển môi trường số an toàn, nhân văn, rộng khắp.
Đến Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng nhấn mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới.
Nhân dịp Xuân Bính Ngọ 2026, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm nhằm nhìn lại một cách toàn diện những kết quả, dấu ấn nổi bật trong công tác chuyển đổi số của ngành Tài chính thời gian qua cũng như những định hướng, giải pháp mang tính chiến lược cho giai đoạn tiếp theo. Đồng thời làm rõ vai trò và những đóng góp quan trọng của ngành Tài chính trong việc đưa các chủ trương, chính sách của Nghị quyết số 57 vào thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội.
Phóng viên: Thưa Thứ trưởng, năm 2025 được xem là năm tăng tốc thực hiện hàng loạt cải cách lớn trong lĩnh vực chuyển đổi số. Theo ông, đâu là dấu ấn chuyển đổi số quan trọng nhất của ngành Tài chính trong năm qua?
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm: Có thể khẳng định dấu ấn chuyển đổi số quan trọng nhất của ngành Tài chính là sự hình thành và vận hành thực tế của hệ sinh thái dữ liệu số tài chính thống nhất. Dấu ấn này không nằm ở một phần mềm đơn lẻ, mà là một bước nhảy vọt về tư duy quản trị từ phân tán sang tập trung, được thể hiện qua 3 trụ cột chính:
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế, khung pháp lý và cơ chế chính sách về chuyển đổi số, dữ liệu.
Bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, năm 2025, Bộ Tài chính đã ban hành hàng loạt văn bản mang tính định hướng dài hạn như: Chiến lược dữ liệu của Bộ Tài chính đến năm 2030; Chiến lược chuyển đổi số Bộ Tài chính đến năm 2030; Khung kiến trúc số Bộ Tài chính; Kiến trúc Cơ sở dữ liệu quốc gia về Tài chính, phiên bản 2.0; Danh mục dữ liệu mở của Bộ Tài chính. Đây là “bản thiết kế tổng thể” giúp Bộ Tài chính trên tất cả các lĩnh vực quản lý nhà nước (thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, doanh nghiệp, đấu thầu, bảo hiểm, thống kê, đầu tư, ngân sách,…) có bước chuyển quan trọng từ mô hình “ứng dụng công nghệ thông tin” sang “quản trị số dựa trên dữ liệu”, đảm bảo dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung” và được kết nối, chia sẻ, không còn tình trạng “ốc đảo thông tin”.
Các văn bản này tạo nền tảng để đến năm 2030, Việt Nam có một nền Tài chính số tinh gọn, thông minh và minh bạch, đồng thời cắt giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
Thứ hai, dấu ấn này được minh chứng bằng những con số và hành động cụ thể có tác động trực tiếp đến xã hội:
Năm 2025 thực sự là năm bứt phá, ghi dấu ấn của Bộ Tài chính trong chuyển đổi số với tinh thần “Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm”.
Bộ Tài chính đã đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình trong các lĩnh vực như: thuế, kho bạc, hải quan, bảo hiểm xã hội, đăng ký doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hợp tác xã,…; cho phép xác thực người dùng bằng tài khoản định danh điện tử trên ứng dụng VNeID, giảm yêu cầu nộp, xuất trình giấy tờ.
Bộ Tài chính đã tích hợp dịch vụ tra cứu thông tin thuế, nghĩa vụ thuế, trạng thái hồ sơ trên VNeID, ghi nhận hơn 25 triệu lượt đăng nhập cá nhân và 59 nghìn lượt đăng nhập của tổ chức, doanh nghiệp, góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ. Hệ thống hóa đơn điện tử của Cục Thuế đã xử lý lưu lượng cực lớn từ 30-50 triệu hóa đơn/ngày, đảm bảo mạch máu kinh tế không ngừng nghỉ dù chỉ 05 phút, góp phần chống thất thu ngân sách và tạo môi trường kinh doanh minh bạch.
Việc chính thức triển khai thủ tục hải quan điện tử gắn liền với định danh doanh nghiệp và người khai hải quan đã trở thành “đòn bẩy” quan trọng, giúp rút ngắn tối đa thời gian thông quan và nâng tầm vị thế của ngành Hải quan trên bản đồ số hóa toàn cầu.
Bằng việc đẩy mạnh kiểm soát chi qua hệ thống điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt, Kho bạc Nhà nước đang tạo ra một bước đột phá trong việc minh bạch hóa dòng vốn ngân sách, đồng thời loại bỏ các rào cản hành chính rườm rà.
Với việc hoàn tất cung cấp 100% dịch vụ công trực tuyến toàn trình trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và tích hợp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ngành Bảo hiểm đã tạo ra một bước tiến dài trong việc hiện đại hóa các thủ tục an sinh xã hội.
Thứ ba, Bộ Tài chính từng bước hiện thực hóa tầm nhìn về một nền tài chính thông minh bằng việc triển khai cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính (cơ sở dữ liệu tổng hợp về tài chính giai đoạn 2) và Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh ngành Tài chính phiên bản 1.0, dựa trên dữ liệu của cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính, cơ sở dữ liệu dùng chung và các hệ thống khác của ngành Tài chính. Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính là một trong 12 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành trọng yếu ưu tiên hoàn thành trong năm 2025 theo Kế hoạch số 02/KH-BCĐTW ngày 19/6/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số về thúc đẩy chuyển đổi số liên thông, đồng bộ, nhanh, hiệu quả đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.
Cơ sở dữ liệu này đã hình thành nền tảng tập trung xuyên suốt, đã kết nối với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Tài chính và là nguồn dữ liệu tập trung, thống nhất của Bộ Tài chính trong việc kết nối, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu với Trung tâm Dữ liệu quốc gia, phục vụ chỉ đạo điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
Cơ sở dữ liệu được coi là “bộ não số” tập trung, nơi AI và Big Data không còn là khái niệm xa vời mà đã trở thành công cụ quản trị trực tiếp. AI đã được Bộ Tài chính triển khai mạnh mẽ để bảo vệ quyền lợi người dân và doanh nghiệp như: Triển khai chatbot AI hỗ trợ 24/7, giúp doanh nghiệp và cá nhân giải đáp các thủ tục phức tạp về quyết toán thuế thu nhập cá nhân và hóa đơn điện tử. AI quét hàng tỷ hóa đơn điện tử để tìm ra các chuỗi doanh nghiệp “ma” hoặc các hành vi gian lận hoàn thuế dựa trên thuật toán học máy...
Phóng viên: Thứ trưởng có thể chia sẻ những bước đi tiếp theo trong chiến lược chuyển đổi số của ngành Tài chính, đặc biệt là ứng dụng công nghệ mới trong quản lý thuế và hải quan để giảm thủ tục, tăng minh bạch và nâng cao năng suất phục vụ người dân, doanh nghiệp?
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm: Tôi cho rằng, năm 2025 của Bộ Tài chính được đánh giá là “Thực chất - Hiệu quả - Đột phá”. Bộ Tài chính không chỉ số hóa để quản lý mà đã thực sự tạo ra một hệ sinh thái tài chính số phục vụ đắc lực cho tăng trưởng kinh tế và minh bạch hóa ngân sách quốc gia.
Tháng 10/2025, Bộ Tài chính đã ban hành Chiến lược chuyển đổi số Bộ Tài chính đến năm 2030. Chiến lược bám sát, cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về chuyển đổi số để hoàn thiện thể chế; phát huy tối đa các nguồn lực, triển khai đồng bộ các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số; phù hợp với định hướng, mục tiêu của các chiến lược, chương trình chuyển đổi số quốc gia; phù hợp với Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số.
Qua đó, xây dựng ngành Tài chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả và thích ứng cao dựa trên nền tảng công nghệ số, dữ liệu số, đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính công và phát triển nền kinh tế số, xã hội số. Xác định, chuyển đổi số trong lĩnh vực Tài chính là đột phá quan trọng, là động lực chính để phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa ngành Tài chính vươn lên, phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới.
Bộ Tài chính đặt mục tiêu đến năm 2030:
Một là, 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Tài chính được tạo lập, cập nhật, khai thác, kết nối, chia sẻ, đảm bảo “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” và tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về Tài chính.
Hai là, 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện và có phát sinh hồ sơ trong 03 năm gần nhất được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, khả dụng trên nhiều phương tiện truy cập, bao gồm cả thiết bị di động.
Ba là, 100% dịch vụ công trực tuyến toàn trình, các hệ thống thông tin được ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data).
Bốn là, 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa; 100% người dân và doanh nghiệp sử dụng dịch vụ công trực tuyến được định danh và xác thực thông suốt, hợp nhất giữa các nền tảng, hệ thống cung cấp dịch vụ công trực tuyến, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính thông qua định danh điện tử VNeID.
Năm là, 100% các cơ sở dữ liệu đạt cấp độ 4 và 90% đạt cấp độ 5 mức độ trưởng thành về quản trị dữ liệu.
Sáu là, 100% nhiệm vụ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng giao được theo dõi, giám sát, đánh giá bằng dữ liệu số.
Bảy là, 100% hệ thống thông tin được vận hành thống nhất và kết nối, chia sẻ dữ liệu qua dịch vụ chia sẻ dữ liệu.
Tám là, 100% hồ sơ công việc được xử lý trên môi trường mạng (trừ hồ sơ công việc thuộc phạm vi bí mật nhà nước)...
Chiến lược chuyển đổi số của ngành Thuế và Hải quan đến năm 2030 là một phần cốt lõi trong chiến lược tổng thể “Tài chính số” của Chính phủ. Mục tiêu là xây dựng hệ thống quản lý thông minh, không giấy tờ và gần như không cần sự can thiệp thủ công của con người.
Ngành Thuế sẽ xây dựng Trung tâm dữ liệu lớn (Big Data Center), tích hợp toàn bộ dữ liệu hóa đơn điện tử, kê khai, báo cáo tài chính, dữ liệu liên ngành… Ứng dụng AI và Machine Learning sẽ giúp phân tích chuỗi giao dịch, phát hiện gian lận thuế, gán điểm rủi ro và hỗ trợ ra quyết định cho cơ quan quản lý.
Cùng với đó, Cục Thuế sẽ đổi mới chiến lược tuân thủ như: cung cấp tờ khai điền sẵn cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ; xây dựng hồ sơ rủi ro cho các mô hình kinh doanh mới; tích hợp AI trong dự báo rủi ro và triển khai ứng dụng “chặn hóa đơn rủi ro cao” từ năm 2026, đồng thời phát triển hệ thống CRM thông minh nhằm phân nhóm người nộp thuế, đưa ra biện pháp hỗ trợ phù hợp và truyền thông minh bạch, dễ hiểu.
Ngành Hải quan dự kiến đến năm 2030 hoàn thiện Hải quan thông minh, ứng dụng các công nghệ mới như AI, Big Data, và IoT để tự động hóa tối đa việc kiểm tra, giám sát. 100% thủ tục được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số. 100% các lô hàng luồng xanh được thông quan tự động mà không cần can thiệp của con người. 100% các khu vực cảng, kho bãi trọng điểm được giám sát bằng hệ thống camera thông minh và thiết bị quét hiện đại. Nhằm rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí lưu kho bãi và chi phí đi lại. Hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa công chức hải quan và doanh nghiệp, giảm thiểu phiền hà, tiêu cực. Thông quan 24/7, mọi lúc, mọi nơi, trên mọi thiết bị.
Phóng viên: Thưa Thứ trưởng, năm 2025, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị đã đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của công cuộc chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới, sáng tạo. Ngành Tài chính đã đóng góp vào công cuộc này như thế nào?
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm: Nghị quyết số 57 xác định khoa học công nghệ và chuyển đổi số là “động lực chính”. Việc triển khai Nghị quyết số 57 tại Bộ Tài chính không chỉ dừng lại ở các văn bản hành chính mà đã tạo ra một cuộc cách mạng thực sự, chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động, đưa dữ liệu trở thành “hệ điều hành” mới trong quản lý tài chính quốc gia.
Bộ Tài chính rà soát, sửa đổi các quy định về quản lý ngân sách cho khoa học công nghệ. Điểm đột phá là chuyển từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, cho phép quyết toán kinh phí nghiên cứu một lần khi kết thúc hợp đồng để giảm bớt gánh nặng thủ tục cho các nhà khoa học. Đề xuất và thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các doanh nghiệp công nghệ cao, startup và các hoạt động R&D (nghiên cứu và phát triển).
Xác định công nghệ và dữ liệu là nền tảng cốt lõi, Bộ Tài chính đã nhanh chóng hoàn thiện hệ thống thể chế số đồng bộ. Việc ban hành Chiến lược chuyển đổi số và Chiến lược Dữ liệu đến năm 2030 được xem là những bước đi chiến lược, định hình tầm nhìn dài hạn.
Đặc biệt, sự ra đời của Khung kiến trúc số Bộ Tài chính cùng Kiến trúc Cơ sở dữ liệu quốc gia về Tài chính phiên bản 2.0 đã tạo ra một “bản thiết kế” hoàn chỉnh. Đây chính là nền tảng để chuyển đổi từ mô hình quản lý thủ công sang quản lý tài chính dựa trên dữ liệu hiện đại, đảm bảo tính kết nối và thống nhất trên toàn quốc.
Một trong những thành tựu nổi bật nhất là việc triển khai đảm bảo tiến độ và chất lượng các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Tài chính, đáp ứng các yêu cầu tại Nghị quyết số 71/NQ-CP ngày 01 tháng 4 năm 2025 của Chính phủ. Theo đó Bộ Tài chính đã hoàn thành và vận hành hiệu quả 14/16 cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và đã hoàn thành kết nối kỹ thuật với Trung tâm dữ liệu quốc gia để phục vụ chia sẻ, đồng bộ dữ liệu theo yêu cầu tại Nghị quyết số 71/NQ-CP. Các cơ sở dữ liệu này tiếp tục thực hiện rà soát, nâng cấp, hoàn thiện thường xuyên để đảm bảo tính đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung, đáp ứng yêu cầu theo đúng tinh thần chỉ đạo của Đảng, Chính phủ.
Việc triển khai các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Tài chính góp phần hình thành hệ sinh thái dữ liệu toàn diện phục vụ người dân và doanh nghiệp, tập trung khai thác và phát huy giá trị dữ liệu, trong đó cắt giảm thành phần hồ sơ, đơn giản hóa thủ tục hành chính, áp dụng mô hình phân tích dữ liệu để phục vụ chỉ đạo, điều hành và phát triển kinh tế-xã hội, quốc phòng-an ninh. Nhờ đó, chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp được nâng cao rõ rệt: Tỷ lệ cung cấp dịch vụ công toàn trình tăng trưởng đột phá; hồ sơ điện tử đạt tỷ lệ ấn tượng trên 99%, đánh dấu sự chuyển đổi căn bản, từ bỏ thói quen làm việc trên giấy tờ sang môi trường số hoàn toàn.
Không dừng lại ở việc số hóa dữ liệu, Bộ Tài chính còn tiên phong đưa Trí tuệ nhân tạo vào hệ thống quản lý văn bản. Đây là bước đột phá trong tự động hóa xử lý công việc, giúp công tác chỉ đạo điều hành trở nên linh hoạt, chính xác và kịp thời hơn bao giờ hết.
Sự đóng góp của ngành Tài chính được xem là “mạch máu” giúp các chính sách tại Nghị quyết số 57 đi vào thực tiễn nhanh chóng, đặc biệt là việc hiện thực hóa các mục tiêu và thúc đẩy Việt Nam vươn lên trong kỷ nguyên số.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng.
