Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo định hướng xây dựng nền giáo dục mở, liên thông, đáp ứng nhu cầu xã hội và thúc đẩy học tập suốt đời. Trong lĩnh vực y tế, Nghị quyết 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân nhấn mạnh tính đặc thù của nghề y, yêu cầu đào tạo, sử dụng và đãi ngộ nhân lực y tế phù hợp.
Các định hướng này đặt ra yêu cầu việc sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới cơ sở đào tạo nhân lực y tế cần tính đến đặc thù của lĩnh vực sức khỏe và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Theo chuyên gia, nếu sáp nhập cơ học trường cao đẳng y vào trường đại học đa ngành, nguồn lực dành cho đào tạo khối ngành sức khỏe có nguy cơ bị phân tán. Trong khi đó, nếu các trường cao đẳng y dược sáp nhập vào trường đại học thuộc khối ngành sức khỏe nhằm tận dụng tối đa hệ thống đội ngũ giảng viên, bác sĩ và mạng lưới cơ sở thực hành sẵn có.
Đáng chú ý, Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15 đã cho phép một số cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo trình độ cao đẳng. Cụ thể, Điều 7 quy định cơ sở giáo dục đại học đào tạo ngành hoặc nhóm ngành đặc thù trong lĩnh vực nghệ thuật, thể thao có thể đào tạo cao đẳng, trung cấp cùng ngành hoặc nhóm ngành; cơ sở giáo dục đại học đào tạo giáo viên được đào tạo cao đẳng cùng nhóm ngành. Tuy nhiên, khối ngành sức khỏe hiện chưa thuộc nhóm được áp dụng cơ chế này.
Do đó, một số chuyên gia đề xuất nghiên cứu bổ sung quy định cho phép các cơ sở giáo dục đại học đào tạo khối ngành sức khỏe được đào tạo trình độ cao đẳng, với điều kiện đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chương trình đào tạo, đội ngũ, cơ sở vật chất, điều kiện thực hành lâm sàng và bảo đảm chất lượng giáo dục.
Trường đại học y có đủ năng lực đào tạo trình độ cao đẳng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thầy thuốc ưu tú, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Viết Nho - Hiệu trưởng Trường Y Dược, Đại học Đà Nẵng cho rằng, về nguyên tắc, các trường đại học y nếu đủ điều kiện thì hoàn toàn có khả năng đào tạo trình độ cao đẳng y.
Bởi, đội ngũ giảng viên tại các trường đại học y có trình độ chuyên môn cao, đồng thời có năng lực và kinh nghiệm thực hành lâm sàng. Do đó, nếu đào tạo những ngành, lĩnh vực yêu cầu người học có kỹ năng thực hành nghề nghiệp, ví dụ như khối ngành sức khỏe, thì trường đại học y bảo đảm điều kiện có thể đào tạo trình độ cao đẳng.
“Vấn đề hiện nay nằm ở quy định pháp luật, khi trường đại học không được đào tạo trình độ cao đẳng, ngoại trừ một số trường hợp đặc thù. Bởi chiếu theo quy định tại Luật Giáo dục nghề nghiệp, chỉ một số cơ sở giáo dục đại học được đào tạo trình độ cao đẳng đối với các ngành đặc thù”, thầy Nho phân tích.
Tuy nhiên, thầy Nho chia sẻ thêm, việc có nên giao nhiệm vụ đào tạo trình độ cao đẳng cho trường đại học y hay không cần căn cứ vào điều kiện cụ thể của từng cơ sở. Bởi hiện nay, sứ mệnh của cơ sở giáo dục đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng có những điểm khác nhau.
Cùng chia sẻ, Tiến sĩ, Bác sĩ Phạm Văn Tân - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội cho rằng, trường đại học y dược nên được phép đào tạo trình độ cao đẳng ở cùng khối ngành. Việc này sẽ giúp tận dụng cơ sở vật chất, đội ngũ và năng lực đào tạo sẵn có của cơ sở giáo dục đại học. Chỉ có điều, khi mở rộng nhiệm vụ đào tạo, cũng cần tính đến những thay đổi, điều chỉnh về chế độ đối với giảng viên và các quy chế liên quan để phù hợp với đặc điểm của từng trình độ đào tạo.
“Luật Giáo dục nghề nghiệp hiện đã quy định cơ sở giáo dục đại học được đào tạo trình độ cao đẳng đối với một số ngành đặc thù. Do vậy, muốn các trường đại học y được tuyển sinh và đào tạo trình độ cao đẳng một cách ổn định, lâu dài thì cần nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung quy định pháp luật có liên quan”, thầy Tân nhấn mạnh.
Trong khi đó, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, về pháp lý, Luật Giáo dục nghề nghiệp đã cho phép một số cơ sở giáo dục đại học đào tạo trình độ cao đẳng trong các lĩnh vực đặc thù như nghệ thuật, thể thao, đào tạo giáo viên, quốc phòng, an ninh, nhưng chưa bao gồm lĩnh vực sức khỏe.
Trong khi đó, khoản 4 Điều 45 Luật Giáo dục nghề nghiệp chỉ có tính chuyển tiếp: Cơ sở giáo dục đại học được nâng cấp từ trường cao đẳng hoặc đã tiếp nhận trường cao đẳng trước ngày 01/01/2026 được tiếp tục tuyển sinh cao đẳng đối với ngành đã đăng ký đến hết ngày 31/12/2028.
Do đó, nếu không sớm nghiên cứu phương án thể chế phù hợp, một số quyết định sắp xếp có thể dẫn đến gián đoạn tuyển sinh, lãng phí cơ sở vật chất, đội ngũ và mạng lưới thực hành đã được gây dựng nhiều năm.
“Có cơ sở để nghiên cứu bổ sung khối ngành sức khỏe vào phạm vi mà cơ sở giáo dục đại học được phép tổ chức đào tạo trình độ cao đẳng cùng ngành hoặc cùng nhóm ngành. Nhưng cần cơ chế có điều kiện, không áp dụng đại trà”, Đại biểu Nga chia sẻ.
Cụ thể, để trường đại học y đào tạo trình độ cao đẳng, trường đại học y phải đang đào tạo hợp pháp, ổn định ngành hoặc nhóm ngành sức khỏe tương ứng; chương trình đào tạo trình độ đại học liên quan và cơ sở đào tạo phải đáp ứng yêu cầu kiểm định chất lượng, chuẩn chương trình và chuẩn đầu ra.
Phải có khoa hoặc đơn vị chuyên môn đủ năng lực; đội ngũ giảng viên cơ hữu, người hướng dẫn thực hành có trình độ, kinh nghiệm và giấy phép hành nghề phù hợp; không sử dụng một đội ngũ danh nghĩa cho nhiều chương trình vượt quá năng lực thực tế.
Có phòng thí nghiệm, tiền lâm sàng, trang thiết bị và đặc biệt là bệnh viện, cơ sở thực hành đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Không nhất thiết mọi cơ sở thực hành đều thuộc sở hữu của trường, nhưng quan hệ hợp tác phải ổn định, có ràng buộc trách nhiệm, đủ số lượng ca bệnh, quy mô giường bệnh và tỷ lệ người hướng dẫn/người học.
“Khi sửa quy định phải đồng thời thiết kế điều khoản chuyển tiếp hợp lý để bảo vệ quyền lợi người học và duy trì nguồn cung nhân lực, nhưng tuyệt đối không dùng chuyển tiếp để kéo dài tình trạng không bảo đảm chất lượng”, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga chia sẻ.
Tăng hiệu quả sắp xếp mạng lưới cơ sở đào tạo y tế
Đề xuất cho phép các cơ sở giáo dục đại học đào tạo khối ngành sức khỏe đào tạo trình độ cao đẳng đang được chuyên gia đánh giá có thể giúp sắp xếp mạng lưới cơ sở đào tạo y tế theo hướng sử dụng hiệu quả nguồn lực, duy trì tính đặc thù của đào tạo nhân lực sức khỏe và tăng tính liên thông giữa các trình độ, phù hợp tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW và Nghị quyết 72-NQ/TW.
Hiệu trưởng Trường Y Dược - Đại học Đà Nẵng cho biết, thời gian qua, việc một số trường đại học y đã tiếp nhận trường cao đẳng y trong giai đoạn chuyển tiếp và vẫn tổ chức, vận hành đào tạo khi được phép,... là cơ sở thực tiễn cho thấy các trường đại học y hoàn toàn có khả năng đào tạo trình độ cao đẳng.
Nghị quyết 72-NQ/TW đặt ra yêu cầu về cơ cấu nhân lực y tế, trong đó hệ thống y tế cần đội ngũ nhân lực hỗ trợ, đặc biệt ở các lĩnh vực kỹ thuật, chăm sóc và những vị trí đòi hỏi kỹ năng nghề nghiệp. Do đó, nếu trường đại học y có đủ năng lực đào tạo thì vẫn cần giữ sứ mệnh, tầm nhìn ở trình độ cao hơn, đồng thời có thể đào tạo trình độ cao đẳng để tận dụng nguồn lực sẵn có và đáp ứng yêu cầu đào tạo kỹ năng, tay nghề cho người học.
Còn theo Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, nếu sáp nhập trường cao đẳng y vào cơ sở giáo dục đại học đa ngành nhưng nơi tiếp nhận không có nền tảng khoa học sức khỏe tương xứng, chất lượng thực hành có thể suy giảm. Với các ngành điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật y học, dược và các lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, sự thiếu hụt này tác động trực tiếp đến kỹ năng chuyên môn của người học.
“Một trường đa ngành không có đội ngũ đủ mạnh rất dễ phải dựa nhiều vào giảng viên thỉnh giảng, khó duy trì tổ bộ môn, nghiên cứu, cập nhật hướng dẫn chuyên môn và xây dựng văn hóa y đức. Các khoản đầu tư cho mô hình, hóa chất, lab, thiết bị mô phỏng và thực hành thường lớn, phải bảo trì thường xuyên.
Nếu phân bổ ngân sách theo quy mô người học, khối ngành sức khỏe có thể bị "lép vế" so với những ngành có chi phí đào tạo thấp hơn (cũng phụ thuộc vào người đứng đầu cơ sở giáo dục đào tạo đa ngành).
Ngay cả khi giữ nguyên tên khoa, chất lượng vẫn có thể giảm nếu quyền tự chủ chuyên môn, nhân sự và nguồn lực bị thu hẹp”, Đại biểu Nga chia sẻ.
Do vậy, theo Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, sáp nhập trường cao đẳng y vào trường đại học y hoặc cơ sở giáo dục đã có thế mạnh thực chất về khoa học sức khỏe có nhiều ưu thế hơn nhờ sự tương thích về sứ mạng và chuyên môn.
Trước hết, mô hình này cho phép dùng chung đội ngũ giảng viên, bác sĩ, dược sĩ, chuyên gia lâm sàng và hệ thống bộ môn. Sự liên thông giúp chuẩn hóa nội dung đào tạo, cập nhật hướng dẫn chuyên môn nhanh hơn, tăng cường giáo dục y đức, an toàn người bệnh và hình thành môi trường học thuật thống nhất từ cao đẳng đến đại học, sau đại học.
Thêm nữa, tăng khả năng khai thác hiệu quả hệ thống cơ sở vật chất chuyên dụng. Mô hình này đồng thời tạo thuận lợi cho liên thông và phát triển nghề nghiệp, giúp người học có lộ trình học tập rõ ràng, được công nhận kết quả học tập theo quy định và có thể tiếp tục nâng cao trình độ khi có nhu cầu, năng lực.
Còn thầy Tân cho hay, xét về phương án tổ chức, việc sáp nhập trường cao đẳng y tế vào trường đại học đa ngành là chưa thực sự hợp lý.
Các cơ sở đào tạo không có sự tương đồng về lĩnh vực chuyên môn, việc quản lý, tổ chức và định hướng phát triển sau sáp nhập sẽ gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, lĩnh vực y tế có tính đặc thù cao, nếu không được đặt đúng vị thế trong quá trình phân bổ nguồn lực và xây dựng chiến lược phát triển, có thể ảnh hưởng đến việc phát triển nguồn nhân lực y tế.
Trong khi đó, việc trường cao đẳng y tế sáp nhập vào trường đại học y, xét về logic tổ chức và năng lực đào tạo, các trường đại học y có thể đảm nhận việc đào tạo trình độ cao đẳng.
“Thực tế, cơ sở đào tạo ở trình độ cao có thể đào tạo ở trình độ thấp hơn. Mặc dù mỗi trình độ có mục tiêu, nội dung, phương thức, chuẩn đầu ra riêng. Song, trường đại học y hoàn toàn có thể tổ chức đào tạo trình độ cao đẳng y khi đáp ứng các điều kiện cần thiết”, thầy Tân chia sẻ.