Nhân dịp xuân Bính Ngọ 2026, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Thạc sĩ Bùi Nhân Sâm - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh nhằm nhìn lại những dấu ấn nổi bật của ngành giáo dục địa phương này trong năm qua và các định hướng, giải pháp cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
Nhìn lại những kết quả nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh trong bức tranh chung phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, thầy Sâm cho biết, trong năm qua, ngành đã chủ động tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh trình Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm bảo đảm các điều kiện cho phát triển giáo dục và đào tạo, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, kịp thời động viên, khích lệ đội ngũ cán bộ, giáo viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Cùng với đó, mạng lưới trường, lớp tiếp tục được rà soát, sắp xếp theo kế hoạch, lộ trình phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; hệ thống giáo dục ngoài công lập từng bước phát triển. Cơ sở vật chất, cảnh quan môi trường giáo dục được quan tâm đầu tư theo hướng hiện đại, đồng bộ. Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên từng bước được bổ sung, chuẩn hóa về trình độ đào tạo và năng lực thực tiễn; sớm đạt chuẩn quốc gia về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi; phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 3, phổ cập giáo dục cơ sở mức độ 3; duy trì bền vững kết quả xóa mù chữ mức độ 2. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có đủ khả năng tiếp nhận khoảng 30% học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở; tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề và đại học đạt khoảng 70%.
"Chất lượng giáo dục đại trà và giáo dục mũi nhọn tiếp tục được khẳng định. Hà Tĩnh được biết đến một trong những địa phương có thành tích cao tại các kỳ thi quốc gia, quốc tế. Tỉnh duy trì vị thế nhóm dẫn đầu cả nước về học sinh giỏi quốc gia; điểm trung bình kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông xếp thứ 2/34 tỉnh, thành. Riêng kỳ thi học sinh giỏi quốc gia năm học 2024-2025, Hà Tĩnh xếp thứ 3 toàn quốc về tỷ lệ đạt giải; đặc biệt, tiếp tục có học sinh đoạt Huy chương Vàng Olympic Toán học quốc tế, đánh dấu năm thứ tư liên tiếp giành huy chương ở đấu trường quốc tế.
Việc triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 được thực hiện hiệu quả; công tác xây mới, nâng cấp, sửa chữa phòng học, phòng bộ môn, khu rèn luyện thể chất, không gian hỗ trợ học tập và cảnh quan trường học được đẩy mạnh; ưu tiên mua sắm thiết bị dạy học tối thiểu. Công tác xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia được chú trọng, với tỷ lệ toàn tỉnh đạt 87,81% tính đến tháng 12/2025, trong đó, mầm non 87,60%; Tiểu học 88,2%; trung học cơ sở 92,6%; trung học phổ thông 76,3%.
Ngành cũng quyết liệt chỉ đạo đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học; khuyến khích, hướng dẫn các cơ sở giáo dục vận dụng linh hoạt, sáng tạo các mô hình, phương pháp giáo dục mới. Hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm, hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống ngày càng được quan tâm, chú trọng", Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh chia sẻ.
Bên cạnh đó, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tổ chức thực hiện hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các chính sách, pháp luật về giáo dục nghề nghiệp và việc làm được tổ chức thực hiện khá tốt; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong đào tạo nghề, tư vấn và hỗ trợ giới thiệu việc làm, qua đó giúp người lao động nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, tạo việc làm bền vững, thúc đẩy khởi nghiệp, ổn định thu nhập, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp, mở rộng sản xuất và từng bước chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp với cơ cấu kinh tế của tỉnh.
Đối với các trường học vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn, thầy Bùi Nhân Sâm cho biết, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh xác định bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng cho học sinh là nhiệm vụ xuyên suốt, cần được triển khai đồng bộ trên cả ba phương diện: cơ sở vật chất, đội ngũ và điều kiện học tập. Trên cơ sở các chủ trương, chính sách, Sở đã tổ chức thực hiện đầy đủ Nghị định số 66/2025/NĐ-CP của Chính phủ, qua đó hỗ trợ thiết thực cho học sinh và các cơ sở giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng đặc biệt khó khăn về điều kiện ăn ở, sinh hoạt và học tập.
Cùng với đó, việc triển khai Nghị định số 339/2025/NĐ-CP của Chính phủ về hỗ trợ bữa ăn trưa cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới đất liền đã góp phần cải thiện dinh dưỡng, duy trì sĩ số và giảm nguy cơ học sinh bỏ học, nhất là tại những địa bàn còn nhiều khó khăn.
"Tại Hà Tĩnh, bên cạnh việc thực hiện đầy đủ các chính sách nêu trên, tỉnh đang tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất giáo dục khu vực biên giới theo hướng căn cơ, bền vững. Trong năm 2025, tỉnh đã trình Bộ Giáo dục và Đào tạo danh mục xây dựng 7 trường phổ thông nội trú liên cấp tại 7 xã biên giới đất liền với tổng mức đầu tư trên 740 tỷ đồng, nhằm hình thành các cơ sở giáo dục tập trung, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu dạy học và sinh hoạt cho học sinh vùng biên giới. Hiện nay, các công trình trường nội trú liên cấp tại xã Sơn Kim 1 và xã Hương Khê đang được triển khai thi công, tạo nền tảng quan trọng để từng bước nâng cao chất lượng giáo dục khu vực này.
Song song với đầu tư hạ tầng, Sở đặc biệt quan tâm công tác bố trí, ổn định đội ngũ giáo viên cho các trường vùng cao; tăng cường bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ phù hợp với điều kiện thực tiễn; đồng thời cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt bán trú, nội trú cho học sinh. Mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm học sinh vùng biên giới, vùng đặc biệt khó khăn được học tập trong môi trường an toàn, đủ điều kiện tối thiểu, qua đó thực hiện công bằng trong tiếp cận giáo dục và góp phần phát triển nguồn nhân lực bền vững cho địa phương", Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh nhấn mạnh.
Theo thầy Bùi Nhân Sâm, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và triển khai Thông tư số 15/2025/TT-BGDĐT, nhiều chức năng, nhiệm vụ của Phòng Giáo dục và Đào tạo và Ủy ban nhân dân cấp huyện được chuyển về Sở Giáo dục và Đào tạo; đồng thời, Sở cũng được ủy quyền thực hiện một số nhiệm vụ của các cơ quan chuyên môn khác. Sự điều chỉnh này, bên cạnh những áp lực về tổ chức thực hiện, cũng đã tạo ra những thuận lợi rõ nét trong việc nâng cao tính thống nhất và hiệu lực, hiệu quả của công tác chỉ đạo, điều hành ngành giáo dục.
Theo Thông tư 15/2025/TT-BGDĐT, Sở Giáo dục và Đào tạo là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý nhà nước về: Giáo dục mầm non; giáo dục phổ thông; giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên; giáo dục đại học (nếu có) và thực hiện các chức năng khác theo phân công, phân cấp hoặc ủy quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh theo quy định của pháp luật.
Theo thầy Sâm, trên cơ sở hành lang pháp lý được xác lập rõ ràng, Sở có điều kiện tham mưu ủy ban nhân dân tỉnh xây dựng quy hoạch phát triển giáo dục một cách tổng thể, phân bổ nguồn lực hợp lý và triển khai đồng bộ các chương trình đổi mới từ giáo dục mầm non, phổ thông đến giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp. Công tác chỉ đạo chuyên môn được thực hiện xuyên suốt, thống nhất ở tất cả các cấp học và cơ sở giáo dục, hạn chế tình trạng chồng chéo, phân tán trong quản lý.
Thông tư 15 cũng mở ra điều kiện thuận lợi để đẩy mạnh phân cấp, gắn trách nhiệm với kết quả đầu ra, qua đó nâng cao chất lượng quản trị giáo dục ở địa phương. Nhờ đó, công tác tuyển dụng, sắp xếp và sử dụng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý được triển khai sát với nhu cầu thực tiễn hơn. Sở Giáo dục và Đào tạo có cơ sở tham mưu chính xác về nhu cầu biên chế theo môn học, cấp học, nhất là trong bối cảnh triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Đồng thời, việc điều động, bố trí và bồi dưỡng đội ngũ được đặt trong tổng thể quy hoạch nguồn nhân lực toàn tỉnh, góp phần từng bước khắc phục tình trạng thừa - thiếu cục bộ, nâng cao chất lượng và tính ổn định của đội ngũ nhà giáo.
Chia sẻ về tình hình thực tế đội ngũ, thầy Bùi Nhân Sâm bày tỏ, khó khăn lớn nhất là tình trạng việc thừa thiếu cục bộ giữa các bộ môn và giữa các đơn vị, địa phương. Trước thời điểm bỏ cấp huyện, tại nhiều trường, xã thuận lợi đã xuất hiện tình trạng thừa giáo viên, trong khi các trường, xã khó khăn lại thiếu hụt. Khi các xã thuận lợi sáp nhập với các xã lân cận, số giáo viên dôi dư càng tăng; ngược lại, các xã khó khăn sau sáp nhập lại càng thiếu giáo viên, gây mất cân đối về đội ngũ.
Trước đây, biên chế giáo viên được giao theo cấp huyện với quy mô tương đối lớn, tạo điều kiện để Uỷ ban nhân dân các huyện, thị xã, thành phố chủ động điều tiết trong nội bộ. Tuy nhiên, khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, biên chế được giao theo cấp xã với số lượng nhỏ hơn, khiến việc điều tiết, bố trí đội ngũ gặp nhiều khó khăn.
Thời gian qua, bên cạnh giải pháp biệt phái giáo viên, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh đã thực hiện tuyển dụng 271 giáo viên theo vị trí việc làm, tập trung vào các đơn vị, địa phương đang thiếu giáo viên. Thời gian tới, Sở sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành, địa phương liên quan triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
Theo đó, Sở tiếp tục tham mưu tuyển dụng bổ sung giáo viên còn thiếu so với biên chế được giao, bảo đảm đúng quy định và chỉ thực hiện tại các trường, địa phương thực sự thiếu giáo viên, nhằm tạo sự ổn định lâu dài. Đồng thời, chủ động rà soát, xây dựng kế hoạch và đề xuất tinh giản biên chế viên chức sự nghiệp giáo dục và đào tạo theo lộ trình hằng năm, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Ngành cũng định hướng tăng sĩ số học sinh/lớp ở những nơi đủ điều kiện về cơ sở vật chất và giao thông đi lại, bảo đảm đúng quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; thực hiện phân luồng tuyển sinh hợp lý, hạn chế tình trạng lớp học có sĩ số quá thấp. Song song với đó là việc rà soát, xây dựng phương án xử lý giáo viên dôi dư ở bậc mầm non và phổ thông, triển khai linh hoạt các giải pháp theo từng địa phương.
Đối với bậc mầm non, tại những địa bàn dôi dư giáo viên theo quy định, ngành sẽ nghiên cứu huy động tuyển sinh trẻ dưới 3 tuổi với quy mô phù hợp nhằm sử dụng hiệu quả số biên chế được giao. Cùng với đó, tiếp tục thực hiện điều chuyển biên chế, điều động, thuyên chuyển, biệt phái giáo viên hợp lý giữa các đơn vị, địa phương để khắc phục tình trạng thừa - thiếu. Trường hợp đặc biệt khó khăn, không thể điều chuyển, Sở sẽ xem xét tham mưu Hội đồng nhân dân tỉnh cho phép ký hợp đồng lao động theo Nghị định số 111/2022/NĐ-CP trong năm học 2025–2026 theo đúng quy định.
Ngoài ra, ngành khuyến khích giáo viên học văn bằng 2, tham gia bồi dưỡng dạy học tích hợp liên môn, giảng dạy các môn học có chuyên môn gần nhằm đáp ứng yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Công tác xã hội hóa giáo dục cũng được đẩy mạnh, nhất là trong lĩnh vực giáo dục mầm non, thông qua việc khuyến khích thành lập các cơ sở giáo dục tư thục.
Bên cạnh đó, việc rà soát, sắp xếp lại mạng lưới trường học theo hướng sáp nhập các trường có quy mô nhỏ, cùng cấp hoặc liên cấp trên địa bàn sẽ tiếp tục được nghiên cứu triển khai, tạo thuận lợi cho công tác điều tiết, bố trí đội ngũ giáo viên một cách hiệu quả hơn.
Năm 2025, Quốc hội đã thông qua 04 dự án luật lĩnh vực giáo dục và đào tạo, gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi); Luật Giáo dục đại học (sửa đổi); Luật Nhà giáo. Đây được xem là bước ngoặt lớn về thể chế, mở ra vận hội mới cho ngành giáo dục nước nhà.
Đối với Hà Tĩnh, thầy Bùi Nhân Sâm nhìn nhận: "Việc Quốc hội thông qua 04 luật lớn trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, đặc biệt Luật Nhà giáo là một “cú hích” quan trọng để Hà Tĩnh giải quyết căn cơ những bài toán khó, nhất là đội ngũ và cơ chế quản lý.
Với quy mô toàn tỉnh hiện có 669 trường học, hơn 24.000 cán bộ, giáo viên, nhân viên và trên 330.000 học sinh, ngành Giáo dục và Đào tạo quán triệt tinh thần triển khai quyết liệt nhưng chắc chắn, đổi mới mạnh mẽ nhưng không để ảnh hưởng, "đứt gãy" chất lượng.
Trên tinh thần đó, trọng tâm trước hết là tiếp tục nâng cao chất lượng công tác tham mưu và hoàn thiện hành lang pháp lý. Sở chủ động tham mưu Uỷ ban nhân dân tỉnh ban hành kịp thời các cơ chế, kế hoạch, phân công nhiệm vụ theo hướng rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn. Đồng thời phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành liên quan tháo gỡ những vướng mắc về quy hoạch mạng lưới trường lớp, đầu tư cơ sở vật chất, tuyển dụng và sử dụng giáo viên. Ngành cũng đã rà soát, xác định rõ hệ thống văn bản cần ban hành để triển khai đồng bộ các luật và nghị quyết mới, tạo nền tảng pháp lý và nguồn lực cho quá trình thực hiện.
Trọng tâm thứ hai là tập trung tháo gỡ các "điểm nghẽn", trước hết là tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ và cơ sở vật chất chưa đồng đều. Ngành tiếp tục rà soát, sắp xếp mạng lưới trường lớp theo lộ trình phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; ưu tiên đầu tư phòng học, phòng bộ môn, trang thiết bị dạy học tối thiểu; đẩy nhanh tiến độ trường đạt chuẩn quốc gia. Đến tháng 12/2025, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia toàn tỉnh đạt 87,81%.
Đối với đội ngũ, ngành tập trung đồng thời ba giải pháp: Tuyển đủ - điều tiết kịp - bồi dưỡng trúng trọng tâm. Từ đầu năm 2025 đến nay, toàn tỉnh đã tổ chức bồi dưỡng trên 40.000 lượt cán bộ, giáo viên; tuyển dụng 271 giáo viên; đồng thời thực hiện biệt phái 59 giáo viên trung học cơ sở và 44 giáo viên trung học phổ thông từ nơi thừa sang nơi thiếu, góp phần giảm áp lực thiếu hụt cục bộ.
Trọng tâm thứ ba là nâng cao chất lượng giáo dục thực chất, lấy kết quả học sinh làm thước đo. Hà Tĩnh kiên trì mục tiêu "kép": Vừa nâng cao chất lượng giáo dục đại trà, vừa giữ vững và phát triển giáo dục mũi nhọn.
Năm 2025, tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông của tỉnh đạt 99,82%, điểm trung bình xếp thứ 2/34 tỉnh, thành phố; giáo dục mũi nhọn tiếp tục khẳng định vị thế với Huy chương Vàng Olympic Toán học quốc tế năm 2025 và tại Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia năm 2026 địa phương này có 85/103 học sinh đoạt giải.
Trên nền tảng đó, ngành đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học; coi STEM/STEAM, ngoại ngữ và năng lực số là những "đòn bẩy" quan trọng, đồng thời tăng cường chuyển đổi số trong kiểm tra, đánh giá nhằm bảo đảm tính công bằng, khách quan.
Để triển khai nhanh và đồng bộ Nghị quyết 71-NQ/TW cùng các luật mới, ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh mong các cơ quan sớm ban hành đầy đủ các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành, đặc biệt là những nội dung có tác động trực tiếp đến đội ngũ nhà giáo như chế độ tiền lương, đãi ngộ, chuẩn nghề nghiệp và cơ chế quản lý theo Luật Nhà giáo.
Đối với cấp tỉnh, cần ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư có trọng tâm cho các hạng mục ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục như phòng học, phòng bộ môn, thiết bị tối thiểu, hạ tầng số. Song song chỉ đạo vận dụng linh hoạt cơ chế điều tiết đội ngũ giữa các địa bàn, gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Đồng thời ban hành, điều chỉnh các chính sách thu hút, hỗ trợ nhà giáo và học sinh vùng khó khăn, bảo đảm công bằng cơ hội học tập giữa miền núi và đồng bằng.
"Tinh thần chung là tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường nguồn lực để tạo đà nâng cao chất lượng giáo dục một cách bền vững. Những kết quả đã đạt được là nền tảng quan trọng; khi cơ chế ngày càng thông thoáng, đội ngũ được củng cố và cơ sở vật chất, thiết bị tiếp tục đồng bộ hóa, giáo dục Hà Tĩnh sẽ có điều kiện bứt phá mạnh mẽ và bền vững", Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh nhấn mạnh.
