Nhằm triển khai mô hình đào tạo song hành “Thực học - Thực nghiệm” với mục tiêu xây dựng nền móng nhân sự vững chắc cho ngành công nghiệp ô tô điện quốc gia, VinFast và 30 trường đại học, cao đẳng chuyên ngành kỹ thuật trên cả nước đã ký kết thỏa thuận hợp tác nhằm chuẩn hóa chương trình, giáo trình, tài liệu, học liệu, hướng tới phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong lĩnh vực sản xuất và sửa chữa ô tô điện.
Với thế mạnh đào tạo chuyên sâu và bề dày kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ kỹ thuật ô tô, Đại học Công nghiệp Hà Nội và Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp là hai trong những cơ sở đào tạo tham gia ký kết hợp tác, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong công tác nâng cao chất lượng giảng dạy, rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, đồng thời mở rộng cơ hội học tập, thực hành và việc làm cho sinh viên ngành ô tô điện.
Tạo ra chuỗi liên kết khép kín từ đào tạo, thực tập đến tuyển dụng
Theo số liệu ước tính của Bộ Công thương, Việt Nam hiện có 120.000 lao động trong ngành ô tô, nhưng chỉ 10-15% có khả năng đáp ứng yêu cầu công nghệ cao (điện - điện tử - phần mềm - pin - AI). Hầu hết nguồn nhân lực được đào tạo cho ô tô truyền thống (động cơ đốt trong). Dự kiến giai đoạn 2025-2030, mảng xe điện và linh kiện pin cần thêm 20.000-25.000 kỹ sư. Thực tế cho thấy, thị trường ô tô điện ở Việt Nam đang tăng trưởng nhanh chóng trong những năm gần đây khi doanh số xe điện bùng nổ, các hãng mở rộng sản xuất, gia tăng công nghiệp phụ trợ, mở mới hệ thống đại lý.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Thành Huân - Trưởng Khoa Cơ khí, Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp cho biết, đào tạo kỹ sư ô tô điện hiện nay không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực cho doanh nghiệp, mà còn gắn chặt với xu thế phát triển bền vững và chuyển dịch sang nền kinh tế xanh. Ô tô điện góp phần giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng và hướng tới một hệ thống giao thông thân thiện với môi trường. Vì vậy, đào tạo nguồn nhân lực cho lĩnh vực này giữ vai trò then chốt trong việc hình thành đội ngũ kỹ sư không chỉ vững chuyên môn, mà còn có ý thức trách nhiệm với môi trường và mục tiêu phát triển bền vững.
Về kiến thức, sinh viên theo học chương trình đào tạo ô tô điện được trang bị nền tảng vững chắc về năng lượng sạch, pin và lưu trữ năng lượng, động cơ điện, điện tử công suất, hệ thống điều khiển thông minh, cũng như các vấn đề liên quan đến tái chế, an toàn và môi trường. Về kỹ năng, chương trình đào tạo ô tô điện chú trọng nhiều hơn đến kỹ năng chẩn đoán, phân tích dữ liệu, sử dụng phần mềm chuyên dụng và làm việc với các hệ thống điều khiển thông minh. Sinh viên không chỉ “sửa chữa theo kinh nghiệm” mà có khả năng đọc - hiểu hệ thống, xác định nguyên nhân và đưa ra giải pháp kỹ thuật dựa trên dữ liệu và công nghệ.
Quan trọng hơn, về tư duy, đào tạo ô tô điện đòi hỏi sinh viên hình thành tư duy hệ thống, tư duy liên ngành và khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ. Một kỹ sư ô tô điện trong tương lai không chỉ giỏi chuyên môn, mà còn phải sẵn sàng học tập suốt đời, đổi mới sáng tạo và chủ động tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh của ngành công nghiệp ô tô, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành giao thông vận tải và nền kinh tế đất nước.
Theo đó, thầy Nguyễn Thành Huân đánh giá việc ký kết hợp tác giữa Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp và VinFast có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược đổi mới và chuẩn hóa chương trình đào tạo kỹ sư ô tô điện theo hướng gắn chặt với thực tiễn sản xuất và nhu cầu của doanh nghiệp. Không đơn thuần là một thỏa thuận mang tính hình thức, hợp tác này thể hiện sự đồng hành thực chất giữa nhà trường và VinFast trong toàn bộ quá trình xây dựng chương trình đào tạo.
Thông qua hợp tác sâu rộng, doanh nghiệp có thể tham gia trực tiếp vào việc góp ý, xây dựng và cập nhật chương trình đào tạo, đặc biệt ở các học phần chuyên sâu về công nghệ ô tô điện, hệ thống pin, động cơ điện, điện - điện tử ô tô, chẩn đoán kỹ thuật,... Nhờ đó, nội dung đào tạo được chuẩn hóa theo công nghệ và quy trình đang được áp dụng trong thực tế sản xuất, giúp chương trình học bám sát yêu cầu của thị trường lao động.
Bên cạnh đó, việc VinFast tài trợ xe ô tô điện và các thiết bị thực hành hiện đại sẽ tạo ra những thay đổi rất cụ thể trong chất lượng đào tạo. Sinh viên không chỉ nắm vững kiến thức nền tảng mà còn được trực tiếp thực hành, tháo lắp, đo kiểm, chẩn đoán và xử lý sự cố trên các hệ thống ô tô điện thực tế. Điều này giúp nâng cao rõ rệt năng lực thực hành, khả năng làm việc độc lập và tư duy giải quyết vấn đề kỹ thuật của sinh viên.
“Có thể nói, thông qua hợp tác với VinFast, sinh viên được học trong môi trường “gần doanh nghiệp”, được tiếp cận công nghệ mới ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Đây chính là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sản xuất, đồng thời giúp sinh viên tự tin hơn khi tham gia thị trường lao động sau khi tốt nghiệp.
Về mô hình hợp tác giữa đại học và doanh nghiệp, tôi cho rằng đây là hướng đi đúng đắn và có tính bền vững cao. Sự tham gia trực tiếp của các doanh nghiệp lớn như VinFast tạo ra chuỗi liên kết khép kín từ đào tạo, thực tập, tuyển dụng. Đây là mô hình hoàn toàn có thể phát triển lâu dài, trở thành nền tảng quan trọng trong đào tạo kỹ sư kỹ thuật tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi công nghệ và phát triển công nghiệp hiện nay.”
- Tiến sĩ Nguyễn Thành Huân bày tỏ.
Với đội ngũ giảng viên được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm giảng dạy và tham gia các hoạt động thực tế sản xuất, Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp có thế mạnh rõ nét trong đào tạo kỹ thuật theo định hướng ứng dụng, gắn kết chặt chẽ giữa kiến thức nền tảng, kỹ năng nghề nghiệp và yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Nhà trường từng bước trang bị hệ thống xưởng thực hành, phòng thí nghiệm được đầu tư hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực ô tô điện.'
Trong định hướng phát triển thời gian tới, nhà trường xác định đào tạo nhân lực cho ngành ô tô điện là một trong những trọng tâm chiến lược, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của doanh nghiệp trong các khâu sản xuất, lắp ráp, bảo dưỡng và sửa chữa ô tô điện. Chương trình đào tạo được xây dựng theo hướng mở và linh hoạt, chú trọng tăng thời lượng thực hành, thực tập tại doanh nghiệp, đồng thời cập nhật nhanh các công nghệ mới như hệ thống pin, động cơ điện, điện tử công suất, điều khiển và chẩn đoán thông minh.
Nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng xu hướng chuyển dịch năng lượng
Cùng chia sẻ về vấn đề này, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Khoa - Phó trưởng Khoa Công nghệ Ô tô, Trường Cơ khí - Ô tô, Đại học Công nghiệp Hà Nội nhấn mạnh, đào tạo kỹ sư ô tô điện gắn chặt với xu thế sống xanh và phát triển bền vững, bởi dòng xe điện là trọng tâm của chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch. Đây là một chiến lược phù hợp với định hướng phát triển quốc gia về môi trường và kinh tế.
Cụ thể, so với chương trình đào tạo sản xuất ô tô sử dụng động cơ đốt trong, ô tô điện có một số khác biệt cốt lõi. Thứ nhất, chương trình đào tạo ô tô điện yêu cầu sinh viên nắm vững kiến thức về hệ thống năng lượng điện và điện tử trên phương tiện, bao gồm pin/ắc quy công suất cao, hệ thống quản lý pin và quản lý năng lượng, cùng các nội dung về điện tử công suất và điều khiển, thay vì tập trung chủ yếu vào các quá trình nhiệt - cháy - cơ học của động cơ đốt trong như trong đào tạo ô tô truyền thống.
Thứ hai, sinh viên được trang bị và rèn luyện kỹ năng làm việc với các hệ thống điện và điện tử trên xe, bao gồm mạch điện (đặc biệt là hệ thống điện áp cao), phần mềm chẩn đoán và điều khiển ECU, cũng như kỹ năng bảo đảm an toàn điện, những nội dung trước đây chỉ chiếm tỷ trọng hạn chế trong đào tạo ô tô sử dụng động cơ xăng hoặc diesel.
Thứ ba, đào tạo kỹ sư ô tô điện hướng tới hình thành tư duy hệ thống và tư duy tích hợp, trong đó trọng tâm là thiết kế, vận hành và bảo dưỡng các hệ thống điện – điện tử phức tạp trên phương tiện, có sự kết hợp chặt chẽ giữa phần cứng và phần mềm điều khiển, thay vì chủ yếu tập trung vào các bài toán nhiệt học như trong ô tô sử dụng động cơ đốt trong.
Đặc biệt, Trường Cơ khí - Ô tô, Đại học Công nghiệp Hà Nội có lợi thế nằm trong mạng lưới đào tạo kỹ thuật – công nghệ được hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn, trải rộng trên nhiều lĩnh vực và cấp độ đào tạo, tạo nền tảng vững chắc cho việc đổi mới chương trình và cập nhật công nghệ. Cùng với đó là định hướng chiến lược đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn đào tạo với doanh nghiệp nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đáp ứng nhu cầu nhân lực của các ngành công nghiệp.
Trên cơ sở đó, mô hình hợp tác với các doanh nghiệp như VinFast có thể trở thành hướng đi lâu dài và bền vững, do phù hợp với xu hướng đại học định hướng đổi mới sáng tạo và giúp nhà trường thích ứng kịp thời với sự thay đổi công nghệ, đáp ứng yêu cầu nhân lực chất lượng cao của ngành công nghiệp điện khí hóa và công nghiệp 4.0. Sự hợp tác này góp phần tăng cường gắn kết giữa đào tạo và thực tiễn, giúp người học hình thành đồng thời kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Khoa, sự hợp tác với VinFast là hoạt động phù hợp với định hướng tăng cường gắn kết giữa nhà trường với doanh nghiệp và thị trường lao động. Thông qua việc doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, hỗ trợ trang thiết bị thực hành và phương tiện ô tô điện, hoạt động hợp tác này góp phần bổ sung các nội dung và mô-đun đào tạo liên quan đến ô tô điện theo hướng tiệm cận thực tiễn sản xuất, giúp sinh viên được tiếp cận sớm hơn với các công nghệ và quy trình kỹ thuật hiện đang được ứng dụng trong công nghiệp.
Từ đó nâng cao năng lực thực hành cho sinh viên và giảng viên, thông qua các hoạt động tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm và cập nhật công nghệ do doanh nghiệp phối hợp tổ chức; đồng thời mở rộng kênh kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp, tạo thêm cơ hội cho sinh viên tham gia thực tập, tham quan học tập và định hướng nghề nghiệp trong lĩnh vực sản xuất và dịch vụ ô tô điện.
