VinFast và 30 trường đại học, cao đẳng chuyên ngành kỹ thuật trên cả nước đã ký kết thỏa thuận hợp tác nhằm chuẩn hóa chương trình, giáo trình, tài liệu, học liệu, hướng tới mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong lĩnh vực sản xuất và sửa chữa ô tô điện.
Trong đó, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) và Trường Đại học Giao thông Vận tải là hai trong số các cơ sở đào tạo tham gia ký kết, với thế mạnh đào tạo lâu năm trong lĩnh vực Kỹ thuật ô tô, Điện - Điện tử.
Theo lãnh đạo hai đơn vị, hợp tác này không chỉ giúp các trường chủ động thích ứng với xu thế phát triển phương tiện xanh, mà còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, tăng cường gắn kết giữa đào tạo và thực tiễn, đồng thời mở rộng cơ hội học tập, thực hành và việc làm cho sinh viên trong lĩnh vực ô tô điện.
Đào tạo nhân lực không thể đứng ngoài xu thế phát triển phương tiện xanh
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Mai Thanh Phong - Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho hay, nhà trường với truyền thống đào tạo chuyên sâu các ngành như Kỹ thuật ô tô, Điện - Điện tử, là một trong những đơn vị tham gia ký kết hợp tác với VinFast.
Theo thỏa thuận, việc triển khai hợp tác này được chia thành nhiều giai đoạn. Ở giai đoạn đầu, VinFast tập trung hỗ trợ cơ sở đào tạo về điều kiện phục vụ giảng dạy và thực hành. Mức độ hỗ trợ có thể khác nhau giữa các trường, song trọng tâm là cung cấp các phương tiện, công cụ và thiết bị phục vụ đào tạo như xe ô tô điện, các thiết bị đo lường, thử nghiệm hoặc một số phần mềm hỗ trợ công tác giảng dạy và thực hành cho sinh viên.
Trong các giai đoạn tiếp theo, hai bên dự kiến hợp tác sâu rộng hơn có thể hướng tới các hoạt động nghiên cứu và phát triển. Mục tiêu của việc ký kết là tăng cường gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực xe điện, đặc biệt là ô tô điện, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của ngành trong bối cảnh mới.
Thầy Phong đánh giá: “Đây là sự hợp tác rất ý nghĩa trong bối cảnh xu hướng phát triển phương tiện giao thông đang có nhiều thay đổi. Nếu như ô tô truyền thống sử dụng động cơ đốt trong, chạy bằng xăng dầu, thì trong những năm gần đây, trên thế giới và tại Việt Nam đang dần dịch chuyển sang xe điện - dòng phương tiện được xem là thân thiện hơn với môi trường.
Thực tế cho thấy, xe buýt điện, xe máy điện, taxi điện đang dần thay thế phương tiện truyền thống. Số lượng ô tô con và xe buýt điện tăng trưởng mạnh mẽ, với hơn 183.000 ô tô điện và 974 xe buýt điện lưu hành tính đến hết năm 2025. [1]
Trong bối cảnh đó, cơ sở đào tạo chủ động thích ứng với sự chuyển dịch này là yêu cầu tất yếu. Nếu không thể đi trước, các trường cũng cần bắt kịp xu thế nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực của xã hội và sự phát triển của ngành trong thời gian tới. Nhu cầu này thể hiện rõ trong các lĩnh vực như bảo trì, bảo dưỡng, nghiên cứu, phát triển cũng như tham gia vào chuỗi công nghiệp chế tạo của ngành xe điện, bao gồm cả ô tô điện và xe máy điện”.
Khi quá trình dịch chuyển từ xe động cơ truyền thống sang xe điện đang diễn ra, kéo theo yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực phù hợp.
Nhu cầu nhân lực này thể hiện ở ba khía cạnh: thứ nhất, phục vụ các nhà máy sản xuất xe điện với đội ngũ kỹ sư chuyên môn; thứ hai, đáp ứng hệ thống dịch vụ bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa và nâng cấp khi xe điện được đưa vào vận hành; và xa hơn, hình thành lực lượng nhân lực nghiên cứu, phát triển để thúc đẩy ngành công nghiệp xe điện phát triển bền vững. Đây là hướng đi lâu dài, phù hợp với thực tế và xu thế chung.
Cùng chia sẻ về nội dung này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hoài Đức - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông Vận tải cho biết: “Hiện nay, xe điện đã trở thành xu thế chung trên toàn cầu, không chỉ riêng Việt Nam. Tuy nhiên, tại nhiều trường đại học, việc tiếp cận các trang thiết bị gắn với công nghệ và nguồn năng lượng của xe điện vẫn còn hạn chế.
Trên thực tế, thông qua đào tạo lý thuyết, giảng viên và sinh viên đã có những kiến thức nền tảng về xe điện. Sự đồng hành của VinFast cùng các hỗ trợ thiết thực sẽ giúp nhà trường nâng cao hiệu quả đào tạo, mở ra cơ hội để giảng viên và sinh viên được tiếp cận trực tiếp với những công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại”.
Thầy Đức cho rằng, sự hợp tác này thể hiện mối liên kết, đồng hành giữa “ba nhà” Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhà trường tin rằng sự tham gia của VinFast không chỉ mang ý nghĩa với riêng cơ sở giáo dục, mà còn góp phần giúp Việt Nam tiếp cận nhanh hơn với các nguồn năng lượng mới.
Đến thời điểm hiện tại, chưa thể khẳng định các nguồn động lực khác như động cơ đốt trong hay các loại nhiên liệu thay thế như hydro, amoniac (NH₃)… sẽ hoàn toàn bị thay thế, bởi những công nghệ này vẫn đang tiếp tục được duy trì. Do đó, công tác đào tạo hướng tới việc trang bị cho sinh viên kiến thức tổng thể về các nguồn năng lượng đang được sử dụng trên thế giới cũng như tại nước ta.
Tuy nhiên, cần phải nhấn mạnh, hiện nay, xe điện đang trở thành xu thế phát triển, phù hợp với các cam kết giảm phát thải, hướng tới mục tiêu Net Zero (phát thải ròng bằng 0). Việc sinh viên lựa chọn theo học và dịch chuyển sang lĩnh vực này là tất yếu, đồng thời đặt ra yêu cầu cho cơ sở giáo dục cần sớm đào tạo nguồn nhân lực phù hợp để đáp ứng nhu cầu của ngành trong thời gian tới.
Tăng cơ hội thực hành, việc làm cho sinh viên
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Mai Thanh Phong, đối với nhiều cơ sở đào tạo tại Việt Nam, trong đó có Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh), vốn có truyền thống đào tạo kỹ sư ô tô sử dụng động cơ đốt trong, chương trình đào tạo, đặc biệt là phần thực hành, thực nghiệm và phần mềm chuyên môn, trước đây chủ yếu phục vụ cho công nghệ động cơ truyền thống.
Mặc dù trong thời gian qua, nhà trường đã bắt đầu từng bước đầu tư, bổ sung công cụ, phương tiện thực hành phục vụ đào tạo trong lĩnh vực xe điện, song, số lượng vẫn còn hạn chế, mức độ đáp ứng vẫn chưa đạt được như kỳ vọng.
Chẳng hạn, nhà trường chỉ có 1 ô tô điện để sinh viên thực hành, trong khi số lượng sinh viên theo học đông, khiến cơ hội tiếp cận và thực hành thường xuyên còn hạn chế.
Do đó, việc hợp tác, phối hợp và nhận được sự hỗ trợ về công cụ, phần mềm và trang thiết bị từ doanh nghiệp góp phần nâng cao điều kiện đào tạo của nhà trường, tạo thuận lợi cho sinh viên trong quá trình thực hành trực tiếp, bổ sung kiến thức và kỹ năng liên quan đến lĩnh vực xe điện.
Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, lĩnh vực ô tô không chỉ xoay quanh động cơ mà còn tích hợp liên ngành như cơ khí, điện tử, tự động hóa. Với sự phát triển của các thế hệ phương tiện mới, không chỉ riêng xe điện mà các dòng xe thông minh, xe tự lái, mức độ tích hợp liên ngành ngày càng sâu rộng hơn.
Các lĩnh vực như tự động hóa, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo ngày càng giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc và vận hành của phương tiện. Xu thế xe điện hiện nay cũng gắn liền với xe thông minh, mở ra cơ hội tăng tính liên ngành giữa các lĩnh vực.
Bên cạnh đó, VinFast hỗ trợ cung cấp các vị trí thực tập/kiến tập cho sinh viên. Sự đồng hành này góp phần đáng kể trong việc mở rộng cơ hội việc làm cho sinh viên sau khi tốt nghiệp. Khi thị trường xe điện mở rộng, nhu cầu nhân lực của các doanh nghiệp sản xuất cũng gia tăng, từ khâu sản xuất, nghiên cứu, hoàn thiện sản phẩm đến bảo trì, bảo dưỡng, qua đó tạo thêm nhiều cơ hội nghề nghiệp cho người học.
Thầy Phong bày tỏ: “Trong 30 cơ sở đào tạo tham gia hợp tác với VinFast lần này, bao gồm cả trường đại học và cao đẳng, mỗi đơn vị sẽ đảm nhiệm một vai trò khác nhau. Có những cơ sở tập trung đào tạo nhân lực có tay nghề để phục vụ công tác bảo trì, bảo dưỡng.
Riêng với trường đại học, trách nhiệm không chỉ dừng lại ở đào tạo kỹ sư tham gia các khâu của nhà sản xuất, mà còn là chuẩn bị nguồn nhân lực cho hoạt động nghiên cứu, phát triển trong tương lai. Đây là kỳ vọng lớn của nhà trường.
Trong thời gian tới, nhà trường mong muốn có những hợp tác sâu rộng hơn với VinFast nói riêng và các doanh nghiệp trong lĩnh vực ô tô, xe điện nói chung, nhằm cùng nhau đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của ngành”.
Trong khi đó, theo Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông Vận tải, so với đào tạo ô tô sử dụng động cơ đốt trong, chương trình đào tạo ô tô điện có những khác biệt. Về bản chất, phương tiện giao thông vẫn dựa trên các nguyên lý chung, song điểm thay đổi căn bản nằm ở nguồn động lực: động cơ điện có nguyên lý hoạt động hoàn toàn khác so với động cơ đốt trong. Cùng với đó, hệ thống truyền lực và hệ thống liên quan trên xe điện cũng có nhiều điều chỉnh, thay đổi.
Trước đây, sinh viên ngành Kỹ thuật ô tô chủ yếu tập trung vào kiến thức cơ khí. Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, kiến thức về điện, điện tử và hệ thống điều khiển, truyền thông trên phương tiện ngày càng giữ vai trò quan trọng. Điều này đòi hỏi chương trình đào tạo và nền tảng kiến thức của sinh viên phải được điều chỉnh tương ứng, nhằm đáp ứng yêu cầu học tập các học phần chuyên sâu về ô tô điện.
Thực tế, sinh viên của nhà trường đã được tiếp cận kiến thức và kỹ năng thực hành thông qua hệ thống trang thiết bị hiện có. Tuy nhiên, xe điện là lĩnh vực còn khá mới, đòi hỏi công nghệ và nội dung đào tạo cập nhật, sinh viên cần có thêm điều kiện để nâng cao năng lực thực hành, sẵn sàng thích ứng với những thay đổi về công nghệ trong hệ thống phương tiện giao thông trong thời gian tới.
“Đối với sinh viên khối ngành kỹ thuật, việc được tiếp cận thực tế sản xuất giữ vai trò then chốt, giúp người học đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp ngay sau khi tốt nghiệp. Khi VinFast mở rộng cơ hội thực tập và tuyển dụng không chỉ giúp sinh viên được cọ xát thực tiễn nhiều hơn, mà còn gia tăng cơ hội việc làm sau khi ra trường, qua đó tạo động lực học tập, củng cố niềm tin vào lựa chọn nghề nghiệp và góp phần nâng cao chất lượng đào tạo”, thầy Đức nhấn mạnh.
Khi ký kết hợp tác với VinFast, khối cao đẳng trọng tâm là đào tạo nguồn nhân lực có tay nghề, có thể nhanh chóng tiếp cận và thực hiện các thao tác kỹ thuật, bảo trì, sửa chữa xe điện trong thực tế. Trong khi đó, các trường đại học mục tiêu hướng tới là đào tạo đội ngũ kỹ sư chất lượng cao, không chỉ nắm vững kỹ thuật mà còn có năng lực nghiên cứu, phát triển ứng dụng, tối ưu hiệu suất phương tiện và hệ thống quản lý.
Hai hướng đào tạo này có sự phân vai rõ ràng và đều rất cần thiết, một bên cung cấp lực lượng lao động kỹ thuật lành nghề để vận hành, ứng dụng; bên còn lại đào tạo đội ngũ kỹ sư có khả năng quản lý, làm chủ và phát triển khoa học công nghệ trong lĩnh vực xe điện.
Là cơ sở đào tạo có uy tín trong lĩnh vực giao thông vận tải, Trường Đại học Giao thông Vận tải xác định tập trung đào tạo đội ngũ kỹ sư có năng lực làm chủ các công nghệ gắn với lĩnh vực giao thông, đáp ứng yêu cầu về công nghệ tiên tiến, phù hợp với xu thế phát triển và quản lý hệ thống giao thông của Việt Nam trong giai đoạn tới.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://thanhnien.vn/xe-dien-toan-cau-tang-truong-ky-luc-viet-nam-la-ngoi-sao-dang-len-185260118172036112.htm
