Đối với người dân sinh sống quanh các khu xử lý rác, ô nhiễm môi trường từng là nỗi ám ảnh kéo dài nhiều năm. Tại khu vực xã Nam Sơn cũ (nay là xã Trung Giã), nơi tiếp nhận phần lớn rác thải sinh hoạt của Thủ đô, câu chuyện về mùi rác và những đoàn xe vận chuyển nối đuôi nhau đã trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống của người dân.

Anh Nguyễn Thế Cường (trú tại xã Trung Giã, Hà Nội), người đã có hơn 20 năm sinh sống gần Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn chia sẻ, trước đây khu vực này chịu ảnh hưởng khá lớn từ ô nhiễm môi trường, đặc biệt là mùi rác từ hoạt động xử lý rác và việc xe chở rác liên tục ra vào mỗi ngày.

Trước áp lực rác thải sinh hoạt ngày càng tăng, người dân sinh sống gần khu xử lý rác thải mong muốn Hà Nội đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi từ chôn lấp sang đốt rác phát điện, đồng thời ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý môi trường. Những giải pháp này được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực xử lý chất thải, giảm ô nhiễm và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế tuần hoàn của Thủ đô.

Ngay sau khi nhà máy điện rác đi vào hoạt động, anh Cường cho biết, môi trường tại khu vực Nam Sơn đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Cảnh quan xung quanh ngày càng xanh, sạch hơn. Việc chuyển đổi từ chôn lấp sang đốt rác phát điện còn góp phần hạn chế nguy cơ ô nhiễm đất, nước ngầm và không khí, hướng tới mô hình xử lý chất thải bền vững.

Những nỗ lực của Thủ đô

Áp lực xử lý rác thải của Hà Nội được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng mạnh trong những năm tới. Theo Quyết định 609/QĐ-TTg ngày 25/4/2014 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt quy hoạch xử lý chất thải rắn Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn thành phố được dự báo tăng từ khoảng 8.500 tấn/ngày lên 11.300 tấn/ngày vào năm 2030 và 15.900 tấn/ngày vào năm 2050.

Điều này đặt ra áp lực lớn đối với công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải của thành phố. Trước thực tế đó, Hà Nội đẩy mạnh đầu tư các nhà máy xử lý rác bằng công nghệ đốt phát điện, từng bước giảm tỷ lệ chôn lấp, đồng thời thúc đẩy phân loại rác tại nguồn, ứng dụng công nghệ trong quản lý chất thải và huy động nguồn lực xã hội hóa cho các dự án môi trường nhằm bảo đảm năng lực xử lý rác thải trong dài hạn.

Đánh giá về thực trạng xử lý rác thải của thành phố Hà Nội hiện nay, Tiến sĩ Trần Văn Miều - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho biết, rác thải đang trở thành vấn đề gây nhiều bức xúc khi lượng phát sinh ngày càng lớn, không chỉ từ sinh hoạt hàng ngày mà còn từ sản xuất nông nghiệp, xây dựng và các hoạt động dân sinh khác. Nếu trước đây áp lực rác thải chủ yếu tập trung ở đô thị thì hiện nay đã xuất hiện ở cả khu vực nông thôn.

Để khắc phục điểm nghẽn về ô nhiễm môi trường trên địa bàn thành phố, ngày 26/12/2025, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 372/KH-UBND về việc "Triển khai thực hiện các giải pháp khắc phục điểm nghẽn về ô nhiễm môi trường trên địa bàn Thành phố", trong đó đặt ra một số mục tiêu cụ thể như:

Bổ sung công suất xử lý khoảng trên 5.000 tấn/ngày với việc xây dựng 3 nhà máy đốt rác (gồm rác phát sinh hàng ngày và rác đã chôn lấp).

Kêu gọi đầu tư 2 nhà máy xử lý chất thải theo quy hoạch: Nhà máy xử lý rác Châu Can, Phú Xuyên (nay là xã Chuyên Mỹ) với công suất đến năm 2050 khoảng 1.000 tấn/ngày; Nhà máy xử lý rác thải Núi Thoong, Chương Mỹ (dự kiến điều chỉnh công suất lên 2.000 tấn/ngày).

Đẩy nhanh tiến độ Dự án Khu xử lý tái chế bùn thải thoát nước tại xã Chuyên Mỹ (khu X16A khoảng 9,5ha) để xử lý bùn thải thoát nước bằng công nghệ tiên tiến, có phát điện công suất 3.000 tấn/ngày.

Tiếp tục đầu tư hạ tầng kỹ thuật, cơ sở vật chất, lắp đặt camera giám sát, tích hợp chuyển đổi số, trang thiết bị hiện đại đưa vào công tác thu gom, vận chuyển, duy trì vệ sinh môi trường nâng cao chất lượng môi trường Thủ đô; Tăng cường sử dụng hệ thống theo dõi, giải pháp công nghệ và năng lực kỹ thuật giám sát từ xa (vệ tinh, viễn thám, camera giao thông, máy bay không người lái, ứng dụng di động như iHanoi, mạng xã hội…) để kiểm soát và xử lý nghiêm hoạt động đốt rác, đổ trộm phế thải trên địa bàn.

Đẩy nhanh 2 dự án có cấu phần tích hợp xử lý bùn thải là Nhà máy xử lý rác và phát điện AMACCAO - Thành Công và dự án Cải tạo môi trường và đốt rác phát điện Hà Nội trong khu liên hợp Nam Sơn (dự án PPP).

Việc thành phố định hướng chuyển mạnh từ xử lý rác thải bằng chôn lấp sang công nghệ đốt rác phát điện được xem là giải pháp căn cơ nhằm nâng cao năng lực xử lý chất thải, giảm ô nhiễm môi trường và đáp ứng nhu cầu xử lý rác ngày càng gia tăng trong tương lai. Định hướng này được cụ thể hóa bằng nhiều dự án trọng điểm, trong đó có việc đưa nhà máy điện rác Seraphin vào vận hành, góp phần gia tăng công suất xử lý rác bằng công nghệ hiện đại, giảm áp lực cho các khu chôn lấp và từng bước hiện thực hóa mục tiêu xử lý 100% rác thải sinh hoạt bằng công nghệ đốt phát điện vào năm 2027.

Theo Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, việc Hà Nội xây dựng chính sách quy hoạch, đầu tư và phát triển các nhà máy điện rác là hướng đi cần thiết.

Trước hết, rác thải được xử lý hiệu quả sẽ góp phần giảm ô nhiễm môi trường, cải thiện chất lượng sống và xây dựng đô thị văn minh, sạch đẹp hơn.

Không chỉ dừng ở xử lý chất thải, rác có thể trở thành nguồn tài nguyên phục vụ nhiều lĩnh vực khác nhau. Thông qua công nghệ hiện đại, rác được sử dụng để phát điện, sản xuất phân bón hoặc tái chế thành vật liệu xây dựng như gạch, vật liệu phục vụ hạ tầng giao thông. Đây là hướng đi phù hợp với mô hình kinh tế tuần hoàn, trong đó rác không còn bị xem là thứ bỏ đi mà trở thành đầu vào cho một ngành kinh tế khác.

Các loại bao bì, nhựa hay túi nilon khi được thu gom và xử lý đúng cách có thể tái chế, tái sử dụng thay vì tồn tại lâu ngoài môi trường và gây áp lực lên hệ sinh thái.

Từ những lợi ích trên, việc đẩy mạnh quy hoạch, tăng nguồn vốn đầu tư, thúc đẩy hợp tác công - tư cũng như mở rộng hợp tác quốc tế để xây dựng các nhà máy điện rác tại Hà Nội là giải pháp cần thiết, góp phần giải quyết bài toán môi trường và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Ứng dụng công nghệ hiện đại trong xử lý rác thải

Nhà máy điện rác Seraphin thuộc Tập đoàn AMACCAO (AMACCAO Group) là nhà máy lớn thứ 2 Đông Nam Á áp dụng công nghệ biến rác thải thành điện với 100% vốn đầu tư trong nước. Khi đi vào hoạt động ổn định, nhà máy điện rác Seraphin được kỳ vọng trở thành mô hình tiêu biểu trong lĩnh vực xử lý rác thải bằng công nghệ cao, góp phần thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số và phát triển bền vững tại Thủ đô Hà Nội.

Đại diện Ban lãnh đạo Nhà máy điện rác Seraphin (phường Tùng Thiện, thành phố Hà Nội) chia sẻ, nhà máy điện rác đã chuyển hóa rác thải thành nguồn lực, biến “vấn đề” môi trường thành “giá trị” kinh tế - một minh chứng rõ nét cho định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế số Thủ đô Hà Nội đang hướng tới.

Tại Seraphin, mỗi ngày có khoảng 2.250 tấn rác thải sinh hoạt được xử lý, tương đương gần một phần ba lượng rác của toàn thành phố. Thay vì tập kết tại các bãi chôn lấp, toàn bộ lượng rác này được đưa vào lò đốt công nghệ Martin (Cộng hòa Liên bang Đức) với nhiều ưu điểm vượt trội so với phương thức truyền thống. Qua đó, nhà máy phát điện với công suất khoảng 37 MW, hòa vào lưới điện quốc gia góp phần bổ sung nguồn năng lượng xanh cho Thủ đô.

Khí thải của nhà máy được kiểm soát theo tiêu chuẩn châu Âu, với yêu cầu nghiêm ngặt hơn nhiều so với quy chuẩn trong nước. Toàn bộ dòng khí sau xử lý đi qua hệ thống lọc hiện đại được giám sát liên tục thông qua hệ thống quan trắc tự động, truyền dữ liệu trực tiếp về cơ quan quản lý và hiển thị công khai trên bảng điện tử đặt ngay cổng nhà máy bảo đảm tính minh bạch trong vận hành.

Nước thải sau xử lý đạt cột A, không màu, không mùi và được tuần hoàn tái sử dụng trong toàn bộ hệ thống. Quy trình khép kín này giúp tối ưu tài nguyên, hạn chế phát thải ra môi trường cũng như nâng cao hiệu quả vận hành bền vững của nhà máy.

Đặc biệt, Seraphin được quy hoạch theo mô hình công viên sinh thái với không gian xanh, sạch, thân thiện. Nhà máy sẵn sàng đón học sinh, sinh viên và các đoàn tham quan tới tìm hiểu quy trình xử lý rác thải, công nghệ phát điện, hệ thống kiểm soát môi trường. Việc này hướng tới nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Đánh giá về công nghệ trong xử lý rác thải, Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, chôn lấp là phương thức xử lý rác chủ yếu tại Việt Nam trong nhiều năm qua. Song, quỹ đất dành cho chôn lấp ngày càng hạn hẹp, trong khi lượng rác phát sinh liên tục gia tăng, gây áp lực lớn lên hệ thống xử lý. Do đó, Việt Nam đang từng bước chuyển sang mô hình đốt rác phát điện quy mô lớn.

Theo Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, hiện Việt Nam đang sử dụng công nghệ đốt rác phát điện phổ biến là lò ghi chuyển động, có khả năng xử lý nhiều loại chất thải khác nhau. Trong đó, một số công nghệ tiên tiến trên thế giới đang được ứng dụng, như công nghệ đốt rác phát điện Martin của Cộng hòa Liên bang Đức, Hitachi Zosen Inova của Thụy Sĩ hay Keppel Seghers của Singapore. Đây đều là những công nghệ hiện đại, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý chất thải và giảm áp lực chôn lấp.

Ưu điểm nổi bật của các công nghệ này là khả năng xử lý khối lượng lớn rác thải sinh hoạt, đồng thời tận dụng nhiệt sinh ra trong quá trình đốt để phát điện, qua đó bổ sung nguồn năng lượng cho hệ thống điện quốc gia. Không chỉ vậy, nhiều công nghệ mới còn cho phép tái sử dụng tro xỉ sau xử lý làm vật liệu xây dựng, từ đó thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm nhu cầu sử dụng quỹ đất cho chôn lấp.

Thực tế cho thấy, việc đưa các nhà máy điện rác vào vận hành đã nâng cao hiệu quả xử lý rác thải tại Hà Nội. Tình trạng rác tồn đọng, ùn ứ kéo dài từng bước được khắc phục, cải thiện rõ rệt công tác vệ sinh môi trường đô thị và giảm áp lực đối với các bãi chôn lấp truyền thống.

Tuy vậy, để bảo đảm tính bền vững lâu dài, cần đồng thời thúc đẩy phân loại rác tại nguồn và phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn, thay vì chỉ tập trung vào xử lý cuối chuỗi.

Con đường tới kinh tế tuần hoàn

Lãnh đạo nhà máy cho biết thêm, nhà máy đáp ứng đầy đủ ba yếu tố về công nghệ xanh; công nghệ cao; kinh tế số, công nghệ số và AI.

Về công nghệ xanh, nhà máy xử lý rác thải theo quy trình khép kín, kiểm soát chặt chẽ khí thải, nước thải và tro xỉ, qua đó giảm thiểu tác động đến môi trường. Rác thải sinh hoạt sẽ được chuyển hóa thành điện năng, góp phần bổ sung nguồn năng lượng sạch cho hệ thống điện, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Về công nghệ cao, dây chuyền vận hành sử dụng công nghệ đốt rác phát điện tiên tiến, tích hợp các hệ thống giám sát hiện đại, đảm bảo hiệu suất xử lý lớn và ổn định. Quy trình được tối ưu hóa nhằm nâng cao hiệu quả thu hồi năng lượng và giảm thiểu phát sinh thứ cấp.

Về kinh tế số, công nghệ số và AI, nhà máy áp dụng công nghệ hiện đại và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý, vận hành, điều khiển hệ thống. Dữ liệu từ các khâu tiếp nhận rác, đốt, phát điện và xử lý khí thải được thu thập, phân tích liên tục, tạo cơ sở cho việc giám sát, dự báo và hỗ trợ ra quyết định. Việc tích hợp AI góp phần chuyển đổi mô hình vận hành từ phụ thuộc vào kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu, nâng cao tính chính xác, minh bạch và khả năng phản ứng trước các biến động trong quá trình xử lý chất thải.

Ở khâu vận hành, nhà máy được tự động hóa 100% với sự hỗ trợ của AI, cho phép kiểm soát đồng bộ các công đoạn từ tiếp nhận rác, phân loại, đốt, phát điện đến xử lý khí thải. Thông qua việc phân tích thông số, như nhiệt độ buồng đốt, lưu lượng khí và công suất phát điện, AI hỗ trợ tối ưu chế độ vận hành, duy trì hiệu quả đốt rác trong điều kiện thành phần chất thải luôn biến động, từ đó nâng cao hiệu suất thu hồi năng lượng và giảm tiêu hao tài nguyên.

"Trong bối cảnh Hà Nội đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, mô hình như Seraphin được kỳ vọng sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa rõ nét, thúc đẩy các địa phương thay đổi tư duy trong quản lý chất thải, chuyển từ "xử lý" sang "tái tạo giá trị". Bên cạnh việc giảm áp lực môi trường, dự án điện rác còn mở ra hướng đi mới trong khai thác tài nguyên từ chất thải, từng bước hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn bền vững.

Về dài hạn, đây vừa là giải pháp cho bài toán rác thải, vừa là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa chiến lược tăng trưởng xanh, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng tới một đô thị phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế, môi trường và chất lượng sống của người dân", đại diện nhà máy Seraphin bày tỏ.