Từ ngày 1/1/2027, bác sĩ tốt nghiệp sẽ chưa được hành nghề khám, chữa bệnh ngay mà phải vượt qua kỳ kiểm tra, đánh giá năng lực do Hội đồng Y khoa Quốc gia tổ chức.
Quy định này được nêu trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Theo lộ trình, bác sĩ là chức danh đầu tiên áp dụng từ năm 2027; các chức danh y sĩ, điều dưỡng, hộ sinh triển khai từ ngày 1/1/2028; trong khi các vị trí kỹ thuật y, dinh dưỡng lâm sàng, cấp cứu viên ngoại viện và tâm lý lâm sàng áp dụng từ ngày 1/1/2029.
Như vậy, tất cả các chức danh y tế đều phải vượt qua kỳ đánh giá năng lực hành nghề trước khi được cấp phép. Liên quan đến kỳ kiểm tra này, Hội đồng Y khoa Quốc gia cho biết dự kiến sẽ tổ chức kỳ đánh giá năng lực hành nghề khám, chữa bệnh đầu tiên trên phạm vi cả nước vào tháng 12/2027.
Xung quanh hình thức tổ chức và điều kiện dự thi, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam có cuộc trao đổi với Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Viết Tiến - Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Y khoa Quốc gia.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Viết Tiến: Hiện nay, Hội đồng Y khoa Quốc gia đang triển khai các bước chuẩn bị quan trọng cho việc tổ chức đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh cho 04 chức danh bác sỹ gồm: y khoa, răng hàm mặt, y học dự phòng và y học cổ truyền.
Căn cứ trên chuẩn năng lực quốc gia cho từng chức danh nghề nghiệp đã được Bộ Y tế ban hành, dựa trên đặc điểm mô hình bệnh tật tại Việt Nam và yêu cầu thực tiễn về năng lực hành nghề thực tế của các nhân viên y tế, Hội đồng Y khoa Quốc gia sẽ tổ chức biên soạn các vấn đề chuyên môn cốt lõi và ma trận đề kiểm tra đánh giá cho 04 chức danh bác sỹ nêu trên.
Việc biên soạn và thẩm định ngân hàng câu hỏi được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, đảm bảo tính bảo mật, thống nhất và có tính hệ thống. Ngân hàng câu hỏi phải đáp ứng được các tiêu chí tiêu chuẩn về yêu cầu năng lực và có giá trị đánh giá được năng lực hành nghề của các đối tượng tham dự kiểm tra.
Hội đồng Y khoa Quốc gia đã thống nhất Quy trình xây dựng Bộ công cụ đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh (sau đây gọi là Bộ công cụ), trong đó quy định chi tiết tiêu chuẩn về năng lực của các thầy cô tham gia xây dựng và thẩm định ngân hàng câu hỏi cũng như quy định chặt chẽ các bước trong quá trình xây dựng ngân hàng câu hỏi để đảm bảo tính bảo mật.
Đội ngũ chuyên gia tham gia xây dựng ngân hàng câu hỏi đánh giá là các thầy cô, chuyên gia đến từ các cơ sở đào tạo khối ngành khoa học sức khỏe, các cơ sở thực hành khám chữa bệnh đáp ứng các tiêu chuẩn sẽ được tập huấn thống nhất bởi các chuyên gia lượng giá đến từ các nước phát triển trong khu vực đã có kinh nghiệm tổ chức kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề. Nội dung tập huấn bao gồm chuẩn hóa năng lực biên soạn, thẩm định câu hỏi ở mức quốc tế, quy trình biên soạn, thẩm định thống nhất cả nước.
Về hình thức kiểm tra đánh giá, trong những năm đầu tiên sẽ tiến hành kiểm tra đánh giá bằng câu hỏi trắc nghiệm chọn trả lời trên máy tính và sẽ nghiên cứu để sớm bổ sung hình thức kiểm tra đánh giá trên mô phỏng lâm sàng để lượng giá kỹ năng thực hành. Thời lượng kiểm tra đánh giá thay đổi tùy theo từng chuyên ngành, ví dụ, với ngành y khoa, dự kiến sẽ có 280 câu, chia làm hai buổi, mỗi buổi 140 câu trong thời gian 180 phút.
Năm đầu tiên 2027 Hội đồng Y khoa Quốc gia tổ chức một kỳ kiểm tra đánh giá vào tháng 12/2027, sau đó mỗi năm dự kiến có 2 kỳ với thời gian cụ thể sẽ được công bố rộng rãi. Thí sinh nếu không đạt sẽ được tham dự kiểm tra lại trong kỳ kiểm tra tiếp theo.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Viết Tiến: Trong quá trình chuẩn bị cho việc kiểm tra, đánh giá năng lực hành nghề bác sỹ, Hội đồng Y khoa quốc gia đã tham khảo nhiều mô hình trên thế giới. Đặc biệt là các hệ thống đánh giá năng lực của Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Pháp, Thuỵ Sĩ; các nước trong khu vực như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, Singapore. Hội đồng cũng đã tham khảo các chuyên gia của Viện Khảo thí cấp phép hành nghề sức khoẻ của Hàn Quốc.
Qua quá trình tham khảo, Hội đồng đặc biệt chú ý đến một số yếu tố cốt lõi của các mô hình quốc tế, như:
- Nguyên tắc đánh giá độc lập và khách quan, tách biệt tương đối giữa cơ sở đào tạo và cơ quan đánh giá năng lực.
- Đánh giá năng lực toàn diện, bao gồm kiến thức, tư duy biện luận, năng lực ra quyết định lâm sàng và kỹ năng.
- Sử dụng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và thi trên nền tảng công nghệ, giúp đánh giá số lượng lớn thí sinh một cách minh bạch và chính xác.
- Hệ thống chuẩn năng lực rõ ràng, gắn với an toàn người bệnh và chất lượng dịch vụ y tế.
Tuy nhiên, khi xây dựng mô hình cho Việt Nam, Hội đồng không áp dụng y nguyên bất kỳ mô hình nào. Chúng tôi chọn lọc và điều chỉnh để phù hợp với đặc thù đào tạo và hệ thống y tế Việt Nam, ví dụ như cấu trúc chương trình đào tạo 6 năm, giai đoạn thực hành sau tốt nghiệp, cũng như nhu cầu nhân lực y tế của hệ thống y tế Việt Nam.
Trong quá trình tham chiếu quốc tế, thách thức lớn nhất là việc “nội địa hóa” các điểm phù hợp với điều kiện Việt Nam của các mô hình. Mỗi quốc gia có hệ thống đào tạo, mô hình bệnh tật và điều kiện thực hành lâm sàng khác nhau. Ngoài ra, một khó khăn nữa khi áp dụng mô hình quốc tế vào Việt Nam là sự khác biệt khá lớn giữa các cơ sở đào tạo trong nước về đầu vào của sinh viên, về đội ngũ giảng viên, về chương trình đào tạo bao gồm nội dung, phương pháp và cả cơ sở vật chất.
Do đó, Hội đồng phải thực hiện nhiều bước như căn cứ chuẩn năng lực nghề nghiệp phù hợp với thực tiễn y tế Việt Nam để xác định các vấn đề chuyên môn thiết yếu, nhằm phát triển ngân hàng câu hỏi dựa trên các tình huống lâm sàng trong nước. Trong quá trình xây dựng các vấn đề chuyên môn thiết yếu, Hội đồng thực hiện tham vấn rộng rãi các cơ sở đào tạo khối ngành khoa học sức khỏe, cơ sở thực hành khám chữa bệnh và hội nghề nghiệp. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một kỳ kiểm tra vừa tiệm cận chuẩn mực quốc tế, vừa phản ánh đúng năng lực hành nghề cần thiết của bác sĩ trong hệ thống y tế Việt Nam.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Viết Tiến: Trong bối cảnh Việt Nam hiện có nhiều cơ sở đào tạo bác sĩ với điều kiện và chất lượng đào tạo khác nhau, khi thiết kế bộ công kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề, Hội đồng Y khoa quốc gia xác định một nguyên tắc quan trọng: chuẩn năng lực hành nghề cơ bản phải thống nhất trên phạm vi toàn quốc, vì tất cả các bác sĩ khi hành nghề đều liên quan trực tiếp đến an toàn người bệnh.
Trước hết, Hội đồng căn cứ chuẩn năng lực nghề nghiệp của bác sĩ đã được phê duyệt, trong đó nêu rõ những năng lực thiết yếu mà mọi bác sĩ cần có, bao gồm ứng dụng kiến thức y học, hành nghề chuyên nghiệp, chăm sóc y khoa, giao tiếp, cộng tác trong y khoa và đạo đức nghề nghiệp.
Từ chuẩn năng lực đó, Bộ công cụ kiểm tra được thiết kế để đánh giá các năng lực này. Ngân hàng câu hỏi được xây dựng dựa trên các tình huống lâm sàng phổ biến trong thực hành y khoa tại Việt Nam, có quy trình biên soạn, thẩm định và chuẩn hóa nhiều vòng với sự tham gia của các chuyên gia, được thẩm định và phê duyệt bởi Hội đồng Y khoa quốc gia. Quy trình thiết kế Bộ công cụ này giúp bảo đảm tính khách quan và công bằng giữa các thí sinh.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Viết Tiến: Kỳ kiểm tra đánh giá đầu tiên dự kiến tổ chức vào năm 2027 sẽ có khoảng 12.000 thí sinh tốt nghiệp năm 2026 là ứng viên tham gia. Các kỳ thi những năm sau với số ngành được đánh giá nhiều hơn, số thí sinh sẽ tăng lên.
Đây là kỳ kiểm tra đánh giá mang tính quốc gia lớn nhất từ trước đến nay, tuy nhiên, đã có nhiều đơn vị ngành y có kinh nghiệm tổ chức các kỳ thi có phạm vi và quy mô lớn; ví dụ Trường Đại học Y Hà Nội đã tổ chức các kỳ thi tuyển sinh và tốt nghiệp có quy mô lớn đến 5.000 thí sinh mỗi đợt và thực hiện đồng loạt ở nhiều cơ sở. Vì vậy các trường lớn sẽ phối hợp, có năng lực đảm bảo tổ chức tốt kỳ thi có quy mô vài chục nghìn thí sinh.
Hội đồng Y khoa Quốc gia đã thành lập Văn phòng và các Ban chuyên môn để chuẩn bị cho kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Thành phần tham gia của các Ban đều đã được cân nhắc lựa chọn các chuyên gia có kinh nghiệm liên quan từ các cơ sở đào tạo và quản lý đảm bảo đầy đủ hiểu biết, kinh nghiệm về nội dung và cách thức tổ chức, đáp ứng đầy đủ các mục tiêu của kỳ kiểm tra đánh giá.
Ban Xây dựng Bộ công cụ đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh thực hiện các bước triển khai xây dựng công cụ (đề kiểm tra đánh giá), mục tiêu là công cụ khách quan, bao phủ chương trình và đúng với chuẩn năng lực người học.
Ban Tổ chức kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh tổ chức khảo sát, đánh giá và xây dựng phương án kỹ thuật và hành chính liên quan đến các khâu của công tác tổ chức để đảm bảo kỳ kiểm tra đánh giá diễn ra đồng thời tại nhiều điểm trên toàn quốc một cách minh bạch, khách quan, an toàn. Ngoài các quy định, quy trình chặt chẽ, công nghệ tiên tiến, chuyển đổi số sẽ được áp dụng trong tất cả các khâu để đảm bảo yêu cầu về tính hệ thống, bảo mật, tin cậy, khách quan và hiệu quả. Đây là những nguyên tắc xuyên suốt của kỳ kiểm tra đánh giá quan trọng này.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Viết Tiến: Kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh thực sự là một bước tiến quan trọng trong quá trình chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế ở Việt Nam. Khi tất cả bác sĩ trước khi hành nghề đều được đánh giá dựa trên một chuẩn năng lực nghề nghiệp và bộ công cụ đánh giá chung, minh bạch và độc lập, điều đó sẽ góp phần bảo đảm rằng mỗi bác sĩ bước vào thực hành lâm sàng đều đạt được những năng lực tối thiểu cần thiết về kiến thức, kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp.
Từ góc độ hệ thống, Hội đồng Y khoa Quốc gia kỳ vọng kỳ kiểm tra này sẽ tạo ra một chuẩn chung cho toàn bộ hệ thống đào tạo y khoa. Khi chuẩn đầu ra được xác định rõ ràng và được kiểm chứng thông qua một kỳ đánh giá quốc gia, các cơ sở đào tạo cũng sẽ có thêm động lực để tiếp tục đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy và cách đánh giá người học, đảm bảo an toàn người bệnh.
Từ góc nhìn xã hội, Hội đồng Y khoa Quốc gia tin rằng việc thiết lập một hệ thống đánh giá năng lực hành nghề minh bạch và chuẩn hóa sẽ góp phần tăng cường niềm tin của người dân đối với hệ thống y tế. Khi người dân biết rằng bác sĩ được đào tạo và đánh giá theo những chuẩn mực rõ ràng và nghiêm túc, họ sẽ cảm thấy an tâm hơn khi tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
Về lâu dài, kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề không chỉ là một công cụ quản lý, mà còn là một bước quan trọng để y học Việt Nam tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư!
