Một đồng nghiệp đang công tác tại một tỉnh Tây Nam Bộ gửi cho người viết bài danh sách học sinh trung học cơ sở đạt giải học sinh giỏi cấp tỉnh vừa được sở giáo dục và đào tạo công bố. Điều làm chúng tôi khá ngạc nhiên là nhiều môn thi lấy giải Khuyến khích đều ở ngưỡng dưới điểm 10.
Trong đó, một số môn, phân môn, như: Tin học, Địa lý; Lịch sử; Toán chỉ lấy ở mức 5,0; 5,25; 5,5 điểm/ thang điểm 20 là đạt giải học sinh giỏi cấp tỉnh.
Việc học sinh đạt giải trong kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh nhưng chỉ đạt khoảng 5 - 6 điểm/ thang 20 quả thực dễ khiến nhiều người băn khoăn. Nếu nhìn kỹ, ta sẽ thấy đây không hẳn là điều bất thường mà phản ánh một số vấn đề đáng suy nghĩ trong cách tổ chức và đánh giá.
Bởi thực tế, thời gian qua, một số địa phương chủ trương lấy giải trong kỳ thi học sinh giỏi thấp nhất phải từ 10,0 điểm trở lên vì 10,0 điểm/ thang điểm 20 thì cũng chỉ ở ngưỡng điểm trung bình.
Một số băn khoăn về mức 5 – 6 điểm là đạt giải học sinh giỏi cấp tỉnh
Hiện nay, các kỳ thi học sinh giỏi văn hóa dù là lớp 9 hay lớp 12 thì đều chấm điểm tính theo thang điểm 20. Những em thi học sinh giỏi văn hóa thường có điểm trung bình môn học ở học kỳ trước, hoặc năm học trước ở mức Tốt (Giỏi)- nghĩa là phải tổng kết từ 8,0 trở lên (thang điểm 10) mới đủ điều kiện dự thi.
Kỳ thi học sinh giỏi thường được chọn lựa kỹ từ các nhà trường, những em này được thầy cô “chọn mặt gửi vàng” để “đem chuông đi đánh xứ người”.
Vẫn biết, đề thi học sinh giỏi luôn có độ khó rất cao, mang tính phân loại mạnh và tỉ lệ lấy giải thường thấp, dao động khoảng trên dưới 40% (tùy vào từng địa phương). Mục tiêu không phải là để nhiều em đạt điểm cao, mà là tìm ra những học sinh có năng lực nổi trội nhất.
Vì vậy, mặt bằng điểm chung của những kỳ thi học sinh giỏi thường thấp. Việc học sinh tham dự kỳ thi chỉ đạt 5–6 điểm nhưng vẫn có giải có thể xảy ra khi phổ điểm toàn bài đều thấp bởi đề thi quá khó.
Nếu nhìn nhận tích cực, dù chỉ đạt 5–6 điểm, học sinh vẫn có thể thể hiện được tư duy, cách tiếp cận vấn đề tốt hơn phần đông thí sinh khác (bị rớt).
Thành tích này phản ánh sự nỗ lực và năng lực tương đối trong một môi trường cạnh tranh cao, chứ không nên đánh giá đơn thuần qua con số điểm. Điều quan trọng hơn là kỳ thi có thực sự khuyến khích được năng lực tư duy, niềm say mê học tập và sự phát triển lâu dài của học sinh hay không.
Tuy nhiên, việc những thí sinh chỉ đạt 5-6 điểm đã đạt giải cũng đặt ra một số băn khoăn. Nếu điểm chuẩn đạt giải quá thấp, liệu đề thi có đang vượt quá chuẩn năng lực của học sinh trung học cơ sở và mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã đề ra?
Một đề thi tốt nên vừa có câu phân hóa, vừa có phần giúp học sinh thể hiện kiến thức nền tảng. Khi phần lớn thí sinh đều không làm được (hoặc làm không đúng), đề thi có thể đang thiên về đánh đố hoặc quá xa rời chương trình.
Bên cạnh đó, cách ra đề thi học sinh giỏi hiện nay nặng về kỹ năng “luyện thi” hoặc yêu cầu kiến thức ngoài chương trình, khiến kết quả phụ thuộc nhiều vào việc học thêm, ôn luyện chuyên sâu. Điều này dễ tạo cảm giác thiếu công bằng giữa các học sinh ở những điều kiện học tập khác nhau.
Thực tế, những giáo viên ôn thi học sinh giỏi phải là những người có kinh nghiệm, nhiều năm “chinh chiến” với công việc này thì mới hiểu được cấu trúc đề và lượng kiến thức trong một đề thi học sinh giỏi.
Những giáo viên mới ôn những năm đầu, khó có thể tiếp cận được đề thi học sinh giỏi. Bởi lẽ, những kiến thức trong chương trình, sách giáo khoa chỉ là một phần rất nhỏ trong một đề thi học sinh giỏi.
Vì thế, số lượng giải, những giải cao trong kỳ thi học sinh giỏi thường tập trung vào một số giáo viên có kinh nghiệm, ôn hằng năm và đa phần là các trường lớn.
Nên lấy giải khi điểm số chấp nhận được
Thực tế, kỳ thi học sinh giỏi ở cấp trung học cơ sở hiện nay đang khá áp lực với giáo viên ôn thi và học sinh tham gia đội tuyển. Những thầy cô được phân công ôn thi không chỉ dạy theo định mức số tiết (2 tiết/ tuần) nhà trường phân công mà còn phải tăng thêm gấp đôi, gấp ba định mức mới hy vọng truyền tải hết kiến thức cho học trò.
Những em tham gia đội tuyển ở lớp 9 thường rất áp lực vì ngoài học chính khóa, ngoại khóa, ôn thi học sinh giỏi thì đa phần các em đang phải học thêm nhiều môn để chuẩn bị tham dự kỳ thi tuyển sinh 10.
Trong khi, học sinh ôn thi học sinh giỏi văn hóa, nếu đạt giải thì được thưởng một khoản tiền tượng trưng cùng cái giấy khen. Nếu rớt, các em sẽ chẳng có gì mà còn mang theo nỗi buồn, sự hẫng hụt sau khi sở giáo dục công bố điểm.
Vì thế, điều cốt lõi là cấp tổ chức (sở giáo dục và đào tạo) cũng cần lấy số lượng học sinh đạt giải tương đối để thầy cô ôn thi và học sinh tham dự kỳ thi có thêm hy vọng.
Tuy nhiên, lấy giải cũng cần điểm số có thể “nhìn được”, chứ không nên lấy điểm quá thấp, giống như phần trên chúng tôi đã đề cập. Thực tế, 5-6 điểm/ thang điểm 20 mới bằng 2,5 – 3 điểm/ thang điểm 10 sẽ dẫn đến sự hoài nghi cho dư luận về chất lượng giáo dục.
Điểm thi để công nhận đạt giải trong kỳ thi học sinh giỏi nên cần có một ngưỡng nhất định, bản thân người viết bài cho rằng cần mức tối thiểu là từ 10,0 điểm trở lên là hợp lý. Muốn có kết quả này, cần có những thay đổi.
Thứ nhất: đề thi cần bám vào chương trình giáo dục phổ thông 2018 - chương trình mà các em đang học ở cả cấp học.
Không nên ra đề kiểu đánh đố, ra quá cao so với mục tiêu chương trình. Đề thi không dễ nhưng cũng đừng quá khó. “Không khó” để học sinh tham dự kỳ thi có thể chạm tới ngưỡng trung bình và cũng “không dễ” để phân loại, đúng với tiêu chí tìm “học sinh giỏi” trong kỳ thi học sinh giỏi.
Vì vậy, người ra đề có thể là chuyên viên của sở giáo dục và đào tạo nhưng người phản biện phải là giáo viên đang dạy ở cấp trung học cơ sở, cụ thể là lớp 9 để họ có thể phản biện một cách chính xác nhất.
Thứ hai: các trường cũng cần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học. Đặc biệt, việc cử học sinh đi thi học sinh giỏi cần lựa chọn kĩ lưỡng, xem trọng chất lượng hơn số lượng vì khi sở công bố điểm thì nhìn vào điểm của học trò nhiều khi thấy ái ngại. Không ít em chỉ đạt 1-2 điểm/ thang điểm 20.
Việc học sinh chỉ 5-6 điểm/ thang điểm 20 đã đạt giải học sinh giỏi cấp tỉnh cũng cần nhìn nhận từ nhiều phía nhưng rõ ràng với điểm số như vậy mà đạt giải sẽ khiến dư luận băn khoăn, hoài nghi là điều khó tránh khỏi.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
