Dự thảo Thông tư về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học đang nhận được nhiều sự quan tâm từ phía các cơ sở giáo dục.
Trong đó, có nội dung về công nhận kết quả học tập và chuyển đổi tín chỉ. Dự thảo giao cơ sở giáo dục quyết định khối lượng học tập được công nhận, miễn trừ hoặc chuyển đổi tín chỉ đối với người học liên thông trên cơ sở chuẩn đầu ra và yêu cầu của chương trình đào tạo.
Đại diện các trường đào tạo lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao nhất trí với quy định nêu trong dự thảo, đồng thời, nhấn mạnh sự cần thiết của việc đánh giá lại năng lực đối với người học các ngành đặc thù trước khi công nhận tương đương tín chỉ nhằm bảo đảm chất lượng.
Được công nhận tối đa 50% khối lượng học tập khi liên thông mang lại nhiều thuận lợi
Dự thảo nêu, đối với các ngành, nghề thuộc lĩnh vực sức khỏe có cấp giấy phép hành nghề, đào tạo giáo viên, pháp luật, quốc phòng, an ninh và các ngành đào tạo đặc thù khác, cơ sở giáo dục xác định giới hạn công nhận kết quả học tập phù hợp với yêu cầu chuyên môn và quy định của pháp luật có liên quan nhưng không vượt quá 50% khối lượng học tập tối thiểu của chương trình đào tạo đối với trường hợp cùng nhóm ngành, nghề đào tạo; không vượt quá 35% đối với trường hợp khác nhóm ngành, nghề đào tạo; và không vượt quá 25% đối với trường hợp khác lĩnh vực đào tạo.
Đánh giá về quy định này, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Văn Long - Bí thư Đảng uỷ, Trường Đại học Thể dục thể thao Đà Nẵng cho rằng: "Giới hạn công nhận kết quả học tập từ 25% đến 50% là mức hợp lý. Quy định này vừa tận dụng được kết quả học tập trước đó của người học vừa bảo đảm chất lượng đào tạo cũng như tạo điều kiện rút ngắn thời gian học tập, người học tốt nghiệp sớm để tìm kiếm việc làm. Nếu miễn trừ hoặc chuyển đổi tín chỉ với khối lượng quá lớn, chất lượng đào tạo sẽ không đảm bảo, người học không đủ điều kiện đạt chuẩn đầu ra theo quy định của mỗi chương trình liên thông.
Thực tế tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Đà Nẵng, khối lượng kiến thức của chương trình liên thông (với cùng nhóm ngành nghề đào tạo) mà học viên phải học cũng tương đương như dự thảo quy định. Khối lượng được miễn trừ hoặc chuyển đổi tín chỉ chiếm khoảng 40 - 45% chương trình. Dự thảo lần này tạo điều kiện cho các cơ sở đào tạo triển khai một cách thuận lợi trong việc xây dựng lộ trình phù hợp với người học khi học các chương trình liên thông".
Bên cạnh đó, thầy Long chỉ ra, dự thảo có hướng mở và linh hoạt, cho phép đào tạo liên thông từ trình độ thấp hơn lên trình độ cao hơn và liên thông từ trình độ cao hơn để hoàn thành chương trình đào tạo ở trình độ thấp hơn theo nhu cầu học tập, nghề nghiệp và yêu cầu của thị trường lao động.
Một điểm mới khác của dự thảo là thống nhất chương trình đào tạo liên thông chung ở mỗi trình độ cho tất cả các cơ sở giáo dục. Các cơ sở giáo dục không tổ chức chương trình đào tạo riêng làm thay đổi chuẩn đầu ra hoặc điều kiện tốt nghiệp đối với người học liên thông. Cơ sở giáo dục chỉ được phép thiết kế lộ trình học tập, học phần bổ sung, học phần chuyển đổi hoặc mô-đun năng lực phù hợp với kết quả học tập đã được công nhận của người học.
Chứng chỉ nghề, kinh nghiệm làm việc có thể làm căn cứ xét liên thông: CSGD mong có hướng dẫn cụ thể
Cùng bàn luận về quy định giới hạn công nhận kết quả học tập, Thạc sĩ Mai Anh - Trưởng phòng Phòng Đào tạo, Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế, Học viện Âm nhạc Huế bày tỏ: "Quy định này sẽ tạo thuận lợi cho các trường trong xây dựng lộ trình học tập cho người học. Âm nhạc là ngành đặc thù, đòi hỏi năng khiếu và quá trình tích lũy kỹ năng liên tục. Việc dự thảo phân loại rõ các mức giới hạn công nhận kết quả học tập (từ 25%, 35% đến tối đa 50%) theo từng trường hợp cùng hoặc khác nhóm ngành/lĩnh vực đã tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng.
Quy định này cũng giúp các cơ sở giáo dục, trong đó có các trường đào tạo ngành âm nhạc chủ động hơn trong việc thiết kế các "gói học phần" liên thông tích hợp, định hướng rõ ràng lộ trình cho học sinh/sinh viên từ trung cấp/cao đẳng lên đại học mà không lo ngại việc công nhận tùy tiện làm giảm sút chất lượng chuyên môn.
Ngưỡng tối đa 50% cho cùng nhóm ngành là hoàn toàn hợp lý. Đối với giảng dạy âm nhạc, các học phần nền tảng như Lý thuyết âm nhạc, Ký xướng âm, Hòa thanh, Lịch sử âm nhạc có thể được công nhận để tránh lãng phí thời gian học lại. Tuy nhiên, các học phần chuyên ngành cốt lõi (như biểu diễn nhạc cụ, thanh nhạc) bắt buộc phải có thời gian rèn luyện trực tiếp tại cơ sở mới để bảo đảm chất lượng.
Ngoài ra, quy định cũng giúp người học rút ngắn thời gian từ 1 đến 1,5 năm, tốt nghiệp sớm và sớm tham gia vào thị trường lao động mà đối với các ngành âm nhạc là đơn vị các đoàn nghệ thuật, nhà hát, trung tâm âm nhạc, trường học...".
Thạc sĩ Mai Anh chia sẻ thêm, lần đầu tiên dự thảo cho phép liên thông ở trình độ cao hơn về trình độ thấp hơn, đây là điểm mới cho thấy sự thay đổi lớn trong việc tạo cơ hội cho mọi người có nhu cầu học tập để chuyển đổi nghề nghiệp, học để biết - học theo nhu cầu sở thích. Quy định trên sẽ kích cầu mạnh mẽ nhu cầu học liên thông. Sinh viên đăng ký học liên thông khi biết rõ năng lực thực tế của mình, chuyển đổi kết quả đã học và được công nhận, qua đó thúc đẩy nhu cầu học để biết, học để chung sống và việc học tập suốt đời.
Không thể "cào bằng" việc miễn trừ, quy đổi tín chỉ dựa trên học bạ
Dưới góc nhìn của Thạc sĩ Nguyễn Quách Hải - Hiệu trưởng Trường Trung cấp Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh, việc quy định rõ các mức công nhận kết quả học tập sẽ tạo cơ sở thống nhất để các cơ sở giáo dục triển khai thực hiện. Người học đã hoàn thành một số học phần ở trình độ trung cấp hoặc cao đẳng nếu được công nhận một tỷ lệ tín chỉ nhất định sẽ không phải học lại những nội dung đã tích lũy, qua đó tiết kiệm thời gian và chi phí học tập.
Theo vị Hiệu trưởng, điều quan trọng nhất là cơ sở đào tạo tiếp nhận người học liên thông phải tổ chức đánh giá năng lực thực tế để làm căn cứ xác định khối lượng học tập được công nhận. Mức công nhận tín chỉ cần căn cứ vào năng lực thực tế và kết quả học tập của từng người học, đồng thời tuân thủ các ngưỡng tối đa do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định. Có nghĩa là không phải tất cả người học cùng nhóm ngành, nghề đào tạo đều mặc nhiên được công nhận ở mức tối đa 50%. Việc này nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo và chuẩn đầu ra của chương trình liên thông.
Đề cập đến vướng mắc trong vấn đề công nhận học phần, tín chỉ trong đào tạo liên thông hiện nay ở cơ sở, Thạc sĩ Mai Anh thông tin, khối kiến thức gặp khó khăn lớn nhất khi chuyển đổi là Chuyên ngành chính (Biểu diễn nhạc cụ, Thanh nhạc). Do tiêu chí đánh giá kỹ thuật, độ khó tác phẩm, tư duy xử lý tác phẩm, biểu cảm... ở mỗi cơ sở giáo dục, mỗi bậc học có sự chênh lệch lớn, rất khó để "cào bằng" đổi tín chỉ dựa trên học bạ hay bảng điểm khóa học.
Tuyển sinh đào tạo âm nhạc liên thông không thể chỉ xét tuyển qua hồ sơ học bạ hay văn bằng. Với đặc thù các ngành âm nhạc, tín chỉ các học phần lý thuyết có thể xét qua bảng điểm, nhưng kết quả học tập chuyên ngành thực hành bắt buộc phải được hội đồng chuyên môn thẩm định thông qua hình thức trực tiếp nghe/xem thí sinh trình diễn. Để đánh giá khả năng đáp ứng chuẩn đầu ra, người học bắt buộc phải trải qua các bài thi kiểm tra năng khiếu thực hành chuyên môn (biểu diễn nhạc cụ, thanh nhạc, sáng tác).
Vì thế, khi dự thảo giao quyền cho cơ sở giáo dục tự quyết định dựa trên chuẩn đầu ra và yêu cầu chương trình. Đây là điểm mấu chốt giúp tháo gỡ vướng mắc. Các trường giảng dạy về âm nhạc có thể lập hội đồng chuyên môn để kiểm tra trình độ thực tế của người học trước khi quyết định miễn trừ, thay vì chỉ xét hồ sơ học bạ hay bảng điểm khóa học.
Từ đó, Học viện Âm nhạc Huế cũng góp ý cho khoản 10, Điều 8 của dự thảo Thông tư, đề xuất sửa đổi, bổ sung phương thức đánh giá thực hành: “Cơ sở giáo dục thành lập hội đồng chuyên môn để đánh giá, thẩm định (bao gồm xét trên hồ sơ giấy tờ và hình thức thi, đánh giá trực tiếp đối với lĩnh vực nghệ thuật) và công nhận năng lực đã tích lũy.”
Để mở rộng cơ hội đào tạo liên thông nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và trách nhiệm giải trình, vị Trưởng phòng cho hay: "Các cơ sở giáo dục nghệ thuật cần xây dựng ma trận chuẩn đầu ra chi tiết, tường minh cho từng học phần âm nhạc; thành lập hội đồng thẩm định, sát hạch năng lực thực hành để làm căn cứ miễn trừ tín chỉ một cách minh bạch; xây dựng, hoàn thiện quy chế đào tạo liên thông, sẵn sàng thực hiện trách nhiệm giải trình trước cơ quan có thẩm quyền và xã hội về công tác đào tạo liên thông của nhà trường và việc công nhận kết quả học được miễn trừ".
Nhằm hoàn thiện dự thảo Thông tư, cơ sở đào tạo còn đưa ra thêm một số góp ý. Cụ thể, tại khoản 3, Điều 6, bổ sung cụm từ “chương trình đào tạo nghệ thuật”: “Đối với chương trình đào tạo giáo viên, chương trình đào tạo nghệ thuật, chương trình đào tạo thuộc lĩnh vực sức khỏe có yêu cầu cấp giấy phép hành nghề, lĩnh vực pháp luật và các ngành đào tạo đặc thù khác, việc tuyển sinh liên thông phải đáp ứng các điều kiện, ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào và yêu cầu chuyên môn theo quy định của pháp luật có liên quan".
Tại khoản 3, Điều 7, bổ sung cụm từ “nghệ thuật”: “Đối với các ngành đào tạo giáo viên, sức khỏe, pháp luật, quốc phòng, an ninh, nghệ thuật và ngành đào tạo có điều kiện khác, việc tổ chức đào tạo liên thông phải bảo đảm chuẩn năng lực nghề nghiệp, yêu cầu thực hành, thực tập, điều kiện cấp chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề theo quy định của pháp luật có liên quan”.
Điều này đảm bảo tính nhất quán với quy định tại điểm đ, khoản 2, Điều 9 trong cùng dự thảo. Đối với các ngành âm nhạc, yêu cầu thực hành (hòa tấu, dàn nhạc, biểu diễn sân khấu) mang tính quyết định cốt lõi đối với chuẩn đầu ra năng lực nghề nghiệp.
Với điểm c, khoản 2, Điều 8, đơn vị đề xuất sửa đổi, bổ sung tiêu chí giải thưởng chuyên ngành làm minh chứng, viết lại thành: “Năng lực nghề nghiệp, chứng chỉ chuyên môn, chứng chỉ nghề nghiệp, kinh nghiệm làm việc, thành tích/giải thưởng tại các cuộc thi chuyên ngành uy tín các cấp hoặc kết quả đánh giá năng lực có minh chứng phù hợp của các chương trình đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân".
Vì trong đào tạo thanh nhạc, khí nhạc và sáng tác, các giải thưởng âm nhạc (cấp tỉnh, quốc gia) là minh chứng thực tiễn rõ ràng nhất về năng lực nghề nghiệp, có giá trị chuyên môn tương đương hoặc cao hơn chứng chỉ, làm cơ sở vững chắc để xét công nhận, miễn trừ tín chỉ các học phần thuộc môn chuyên ngành.
