Giáo dục, chọn người làm, kinh phí hay 99% đỗ tốt nghiệp?

Góc nhìn

Xuân Dương

(GDVN) - Luật Giáo dục quy định, kết thúc quá trình giáo dục, đào tạo phải có sát hạch, đánh giá chất lượng, vậy giáo dục phổ thông nên tiến hành đánh giá thế nào?

Việc hàng loạt giáo viên thuộc nhiều tỉnh - có người làm việc trên 20 năm - bị chấm dứt hợp đồng lao động và gian lận thi cử tại một số địa phương (Sơn La, Hà Giang, Hòa Bình) trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông quốc gia 2018 khiến Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội (Ủy ban) phải tổ chức phiên giải trình về thực hiện chính sách, pháp luật trong tuyển dụng, sử dụng đội ngũ giáo viên và tổ chức kỳ thi Trung học phổ thông quốc gia.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ đã trình bày quan điểm của bộ trước các vấn đề mà Ủy ban nêu ra.

Có hai vấn đề lớn mà dư luận xã hội rất quan tâm:

Thứ nhất, bãi bỏ kỳ thi “2 trong 1”, chỉ còn kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Báo chí dẫn nguyên văn phát biểu của Bộ trưởng Nhạ như sau:

Tới đây, cách tiếp cận của đề thi không phục vụ mục tiêu kì thi "2 trong 1", mà phục vụ đánh giá thực chất chất lượng dạy và học trung học phổ thông”.[1]

Việc bãi bỏ kỳ thi “2 trong 1” đã được dư luận đề cập nhiều, đặc biệt là những ý kiến liên quan đến quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học.

Có cần tốt nghiệp 99%? Ảnh minh họa: TL/ Giaoduc.net.vn

Thiết nghĩ không phải vì tiêu cực đã xảy ra hay vì áp lực của dư luận mà bãi bỏ kỳ thi “2 trong 1”, việc bãi bỏ phải dựa vào cơ sở pháp lý, đó là Luật Giáo dục quy định chỉ có kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông chứ không có kỳ thi “2 trong 1”.

Mặt khác một khi đã “tự chủ” thì cơ sở giáo dục đại học phải tự mình làm công tác tuyển sinh chứ không thể tuyển sinh theo kiểu “hớt váng” kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Nhà nước không thể bỏ tiền bao cấp hoạt động tuyển sinh cho các cơ sở giáo dục đại học.

Thứ hai, theo quy định của Luật Giáo dục, kết thúc quá trình giáo dục, đào tạo phải có sát hạch, đánh giá chất lượng, vậy giáo dục phổ thông nên tiến hành đánh giá thế nào?

Bộ trưởng Nhạ cho rằng: “Sẽ từng bước tiến tới điểm công nhận tốt nghiệp đánh giá bằng quá trình học tập dựa trên học bạ.

Chú trọng hơn trong triển khai thi, lấy điểm xét tuyển vào các trường đại học, cao đẳng.

Như vậy ý nghĩa kì thi sẽ cao hơn, hướng tới giá trị thực chất, tránh được những tiêu cực quá lớn như kì thi vừa rồi”.

Thi quốc gia, phải xác định trách nhiệm của người đứng đầu địa phương

Người viết cảm thấy phát biểu của Bộ trưởng Nhạ chưa rõ ràng bởi lẽ “Công nhận tốt nghiệp đánh giá bằng quá trình học tập dựa trên học bạ” là với cấp học nào trong “Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân” theo Quyết định số 1981/QĐ-TTg được Chính phủ ban hành.

Về điều này xin nêu vài ý kiến:

Từ năm 2001 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 88/2001/NĐ-CP “Về thực hiện phổ cập giáo dục trung học cơ sở”.

Sau khi có Nghị định của Chính phủ, cũng trong năm 2001 Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 26/2001/QĐ-BGDĐT “Về việc ban hành quy định tiêu chuẩn, kiểm tra và công nhận phổ cập giáo dục trung học cơ sở”.

Như vậy gần 20 năm trước “Trung học cơ sở” đã được quy định là cấp “phổ cập giáo dục”.

Học xong cấp học trung học cơ sở là hoàn thành một giai đoạn rất quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Độ tuổi người học xong cấp học này vào khoảng 15-16 nghĩa là đủ tuổi lao động theo quy định tại khoản 1 điều 3 Bộ Luật lao động 2012 (Tuổi lao động được tính từ đủ 15 tuổi đến thời điểm nghỉ hưu).

Với tính chất quan trọng như vậy, cần tổ chức một kỳ thi công nhận tốt nghiệp cấp học này và có thể gọi là “Kỳ thi tốt nghiệp (công nhận?) phổ cập giáo dục”.

Đối với cấp học trung học phổ thông người viết đồng tình với ý kiến của Bộ trưởng Nhạ “công nhận tốt nghiệp đánh giá bằng quá trình học tập dựa trên học bạ”.

Tại sao Luật Giáo dục sửa đổi không đề cập đến việc xét tốt nghiệp phổ thông?

Điều này có nghĩa là không cần một kỳ thi quốc gia tốt nghiệp trung học phổ thông.

Người học xong chương trình lớp 12 đạt điểm bình quân ba năm học ở ngưỡng nào đó là được cấp chứng nhận tốt nghiệp.

Muốn vậy cần phải luật hóa trong Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học và các văn bản pháp luật liên quan.

Khi coi phổ cập giáo dục đến cấp trung học cơ sở là chiến lược giáo dục quốc gia thì cần thiết phải ban hành đồng bộ một số chính sách:

Thứ nhất, tập trung nguồn lực (20% ngân sách) cho ba cấp học: Mầm non, Tiểu học và Trung học cơ sở.

Theo quy định, giáo dục mầm non gồm “Giáo dục nhà trẻ” được thực hiện đối với trẻ từ 3 tháng tuổi đến 3 tuổi và “Giáo dục mẫu giáo” được thực hiện đối với trẻ em từ 3 tuổi đến 6 tuổi.

Tiểu học và trung học cơ sở kéo dài 9 năm, tổng cộng ba cấp học này kéo dài khoảng 15 năm.

Nếu nhà nước bao cấp suốt 15 năm thì việc để cấp học trung học phổ thông tự chủ (có thể có những hỗ trợ nhất định về đất đai, chính sách thuế,…) không có gì phải e ngại.

Thứ hai, từng bước thực hiện tự chủ với các trường trung học phổ thông, nhà nước cần có lộ trình xã hội hóa cấp học trung học phổ thông, chuyển toàn bộ trường công lập hiện tại thành trường tư thục theo hình thức cổ phần hóa hoặc kết hợp công tư (với một số trường đào tạo năng khiếu, chất lượng đặc biệt).

Thứ ba, xóa bỏ kỳ thi tuyển học sinh vào lớp 10, một kỳ thi tạo nên nhiều hệ lụy với cha mẹ học sinh và các trường trung học phổ thông.

Giáo dục - Vấn đề không nằm ở Hà Giang

Thực chất của kỳ thi này chỉ là gạt bớt một số học sinh sang các trường ngoài công lập vì các trường công lập không đủ cơ sở vật chất (trường, lớp, giáo viên,…).

Như đã nhiều lần phân tích, kỳ thi chọn học sinh lớp 10 góp phần tạo nên bất công xã hội, những nhóm có hoàn cảnh thiệt thòi (về kinh tế, về khả năng nhận thức,...) phải nộp nhiều tiền để học ở trường ngoài công lập trong khi học sinh các trường công lập được bao cấp nhiều khoản.

Thứ tư, khi bỏ kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông thì cần có quy chế để các cơ sở giáo dục đại học tổ chức các hình thức tuyển sinh phù hợp để sàng lọc thí sinh có nguyện vọng học tiếp.

Chứng nhận tốt nghiệp trung học phổ thông không nên xem là tiêu chuẩn chính cho việc tuyển sinh đại học, cao đẳng.

Bãi bỏ một kỳ thi tốn kém, dễ phát sinh tiêu cực trong khi thực chất chỉ loại ra khoảng 2-3% người không đạt là việc phải làm dù có thể còn có những ý kiến tranh luận.

Thứ năm, bài toán kinh phí đối với việc bỏ học phí khối trung học cơ sở đã được thảo luận tại Quốc hội, gần 20 năm sau khi ban hành chủ trương này, việc miễn giảm học phí mới chỉ thực hiện ở cấp tiểu học và cũng không phải trên toàn quốc, ngay thủ đô Hà Nội vẫn thu học phí cấp tiểu học.

Nếu chỉ bằng cách cân đối ngân sách như ý kiến lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo trình này trước Quốc hội thì không thể giải quyết được những khó khăn hiện tại.

Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo không thể chỉ là những mảnh vá, phải may cho giáo dục chiếc áo mới. Vậy thì lấy đâu ra tiền?

Hiện nay, số lượng học sinh trung học phổ thông học các trường ngoài công lập tuy chưa chiếm đa số nhưng cũng không ít và các gia đình, dù thuộc diện nghèo vẫn cố gắng tạo điều kiện cho con em ăn học.

Chính vì thực tế này, người viết tin rằng, một khi giáo dục mầm non, tiểu học và trung học cơ sở được bao cấp thì người dân sẽ không phản đối việc phải bỏ tiền cho con em theo học cấp trung học phổ thông.

Việc tiếp theo là phải đẩy thật nhanh tiến trình tự chủ đại học, phải nêu thời hạn cuối cùng cho các trường còn đang chần chừ, không muốn tự chủ.

Nhà nước chỉ nên dành ngân sách cho một số đại học theo hướng đào tạo nhân tài và đào tạo giáo viên, các trường đào tạo nhân lực phải hoàn toàn tự chủ.

Vấn đề còn lại là ai muốn làm, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Tìm một người như thế trong trào lưu “nhiệm kỳ” liệu có phải là khó khăn lớn nhất chứ không phải chuyện kinh phí?

Tài liệu tham khảo:

[1] https://dantri.com.vn/su-kien/thi-thpt-quoc-gia-2019-de-thi-khong-phuc-vu-muc-tieu-ky-thi-2-trong-1-20180925051134793.htm

Xuân Dương
Từ khóa :
hợp đồng lao động , gian lận thi cử , Luật Giáo dục , thi trung học phổ thông quốc gia , tuyển sinh học sinh , tự chủ đại học
Giáo dục, chọn người làm, kinh phí hay 99% đỗ tốt nghiệp?
Chủ đề : Góc nhìn
Bình luận
Hatyah
1

Nên củng cố chế độ bao cấp cho mầm và 1 phần tiểu học, khi ổn định bao cấp đến PTCS (SGK không nên thay đổi nhiều, ai muốn mới thì mua, còn toàn dân xài lại). Cấp PTTH chuyển hết tự chủ về kinh tế, Nhà nước chỉ chi tiền tập huấn cập nhật, cho mượn mặt bằng và cơ sở vật chất không tiêu hao. Riêng trường chuyên của tỉnh kêu gọi ĐH Nhà nước bảo hành. Khi thi nên giữ kỳ thi QGPTTH vừa đánh giá được chất lượng giáo dục nước nhà và các trường ĐH bước vào kinh tế thị trường còn giai đoạn non trẻ chưa thể ngày một ngày hai chuyển ngay sang thị trường -tư bản hết được. Luật gì cũng làm tốt toàn dân, phát triển từ hs PT sang ngưỡng ĐH không thể tách bạch quá như XD được. Xã hội VN đang cần minh bạch để thằng dại phải phục tùng thằng giỏi hơn, nhập nhèm dốt vẫn ấm ức tưởng mình khôn đi làm tớ thằng dại!.

Đình Liễm
1

Tôi cũng rất đồng tình những luận điểm của Nhà báo Xuân Dương. Tôi nghĩ bất cứ chính sách phát triển KT-XH nào cũng cần sự đồng thuận ủng hộ cao trong toàn dân và các cơ quan quản lý Nhà nước thì sự thành công rất cao. Việc tạo ra cơ chế và hành lang pháp lý là rất quan trọng để dẫn đường công tác cải cách diễn ra đồng bộ và nhanh chóng hơn. Có thể coi đó là một" Cuộc cách mạng giáo dục" buộc phải diễn ra và chúng ta phải làm cho thắng lợi.

Dân Gian
3

Nên suy nhĩ và Làm việc TỬ TẾ thế nào để cứu giáo dục, cứu con em và cứu nền dân trí chứ cái kiểu ĐẼO CÀY GIỮA ĐƯỜNG VỚI THI VÀ SÁCH THẾ NÀY THÌ BẦN CÙNG QUÁ.

Hung Viet
3

Bài viết hay và thực tế, rất nhất trí. Chúng tôi từ lâu đã đề nghị bỏ thi 2 trong 1, để các trường đại học tự chủ, Bộ chỉ quản lý vĩ mô; xét tốt nghiệp THPT thay vì thi tốn kém mà kết quả cũng đúng như xếp loại cuối năm, nếu cần, sở GD ra đề kiểm tra chung, các trường tự coi chấm.

Đức Huy
3

Rất hay, tôi đồng ý với ý kiến của Xuân Dương. Đặc biệt là bỏ kì thi vào lớp 10 và bỏ kì thi tốt nghiệp THPT.

phuongnguyen
2

Cách làm , và tìm người dám làm thì hơi bị khó, mọi kỳ thi , đều có sự tính toán , cân nhắc thiệt hơn.Việc tìm người tài, tìm nhân tài sao ko để các trường đại học tự tuyển sinh để tìm những thí sinh có đủ năng lực theo học với những chuyên nghành mình yêu thích.Kỳ thi tốt nghiệp là căn cứ để các trường đại học lấy làm mốc tuyển sinh liệu có nên chăng ? Bài viết của tác giả đã nêu những điểm bất cập trong hệ thống giáo dục.

lê tuấn
7

Bác Xuân Dương viết điều gì là có minh chứng rõ ràng, không thể bác bỏ. Bài viết này rất xác đáng! Ý kiến của thầy Giáo làng cũng rất đúng và hay ạ!

Giáo làng
7

Hoàn toàn tán thành với 5 đề xuất và câu hỏi thẳng thắn của tác giả Xuân Dương! Có làm được những điều này thì mới có thể thực sự gọi là đổi mới căn bản và toàn diện GDVN, vì đổi mới không chỉ là đổi mới chương trình và SGK. Trong điều kiện hiện nay, thiết nghĩ CT tổng thể và CT cụ thể các môn học là cần kíp, còn SGK thì nên tiếp tục nghiên cứu và áp dụng những phương thức huy động công khai sự tham gia của nhiều nhóm/tác giả cũng như cứ hãy để "thị trường" tự quyết định sức sống tuỳ theo giá trị và hiệu quả sử dụng SGK mà GV và HS nhận thấy là cần thiết và phù hợp với họ. Việc này đã là hiện thực từ rất lâu ở miền Nam trước 1975.

Xem thêm bình luận
Tin khác