Giáo dục và quy luật … "Tít mù”

Góc nhìn

Xuân Dương

(GDVN) - Đến năm 2017 này Giáo dục đã trở lại là những mảnh ruộng con con như thời cải cách ruộng đất.

Liên quan đến “quy luật Tít mù” trong giáo dục, xin viện dẫn ý kiến của hai vị Bộ trưởng, vị thứ nhất là nguyên Bộ trưởng Trần Hồng Quân, vị thứ hai là đương kim Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ.

Đọc bài viết của Giáo sư Trần Hồng Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam: “Khốn khó, muốn giữ vẹn nhân cách, tự trọng là không dễ” trên Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam ngày 14/8/2017 khiến người viết trăn trở nhiều điều.

Năm 1990, sau khi sáp nhập Bộ Giáo dục với Bộ Đại học Trung học chuyên nghiệp và Dạy nghề, Giáo sư Trần Hồng Quân được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Là người đứng đầu ngành Giáo dục trong một thời gian khá dài, kinh nghiệm lãnh đạo và những gì chứng kiến tại cơ quan Bộ đầu những năm 90 thế kỷ trước có phải là nguyên nhân khiến vị Giáo sư đáng kính phải thốt lên:

Muốn dự đoán tương lai của một quốc gia, hãy nhìn vào ngành giáo dục.

Muốn dự đoán tương lai của ngành giáo dục, hãy nhìn vào chính sách của Nhà nước và thái độ của xã hội đối với đội ngũ giáo viên”.

Giáo dục và “quy luật … Tít mù”. (Ảnh minh họa: pixabay.com)

Phương pháp “bắc cầu” trong Toán học được Giáo sư Trần Hồng Quân sử dụng dẫn tới kết luận thế này:

Muốn dự đoán tương lai của một quốc gia, hãy nhìn vào chính sách của Nhà nước và thái độ của xã hội đối với đội ngũ giáo viên”, bởi lẽ người thày là yếu tố quyết định nhất đến chất lượng giáo dục sau đó mới là chương trình, sách giáo khoa, cơ sở vật chất,…

Về thái độ đối với đội ngũ giáo viên, xin không nói đến dư luận “các lề”, chỉ cần nghe, nhìn đài truyền hình tung lên màn ảnh nhỏ câu chuyện “Nhặt xương cho thầy” là đủ thấy thái độ ứng xử của ekip thực hiện và người lãnh đạo cơ quan này.

Điều đáng nói là câu chuyện châm biếm nghề giáo này được tung lên màn hình tối ngày 19/11/2014, ngay trước ngày các thày cô kỷ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 hàng năm.

Năm 2012 chuyên mục Thongtindachieu.tuanvietnam.vietnamnet có bài “Xin đừng làm tổn thương nhà giáo” của Tiến sĩ Dương Xuân Thành, bài báo này hiện vẫn còn lưu tại địa chỉ [1].

Đang có một "cuộc chiến truyền thông" về đầu vào ngành sư phạm năm nay

Nội dung bài báo nói đến cách thức đối xử khó hiểu của cơ quan ban hành chính sách với đội ngũ nhà giáo đã nghỉ hưu không được hưởng chính sách thâm niên theo quy định mới ban hành.

Phê phán các hành vi sai trái là cần thiết, song phê phán thế nào để không gây phản cảm, không tạo nên một cách nhìn phiến diện về nghề dạy học lại là việc không thể xem nhẹ.

Tiếc rằng ngay cả cơ quan quản lý và một số cơ quan báo chí mới chỉ chú trọng đến hiện tượng mà chưa tìm hiểu kỹ bản chất của sự việc.

Chẳng hạn việc dạy thêm, học thêm luôn là đề tài được quan tâm song cần phải thấy một thực tế là tình trạng này chủ yếu xảy ra tại thành phố, thị xã và chỉ với một vài môn học nhất định.

Phê phán đội ngũ giáo viên (nói chung) trong việc dạy thêm là không thỏa đáng.

Về ý kiến “Muốn dự đoán tương lai của ngành giáo dục, hãy nhìn vào chính sách của Nhà nước” mà Giáo sư Trần Hồng Quân đề cập, xin được nêu một vài dẫn chứng:

Căn cứ vào Quyết định số 244/2005/QĐ-TTg thì nhà giáo đang trực tiếp giảng dạy trong các trường đại học, cao đẳng, các học viện, trường bồi dưỡng của các Bộ,… được hưởng mức phụ cấp 25%.

Tuy nhiên, Quyết định này cũng có ngoại lệ khi quy định:

Mức phụ cấp 45% áp dụng đối với nhà giáo đang trực tiếp giảng dạy các môn khoa học Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng”. (Baochinhphu.vn ngày 3/12/2012)

Cùng một trường, cùng có điều kiện làm việc như nhau, giảng viên vẫn bị phân biệt đối xử, có người được hưởng phụ cấp gần gấp đôi người khác có phải là một chính sách hợp lý?

Ông Đ.Đ.Tr, nguyên Phó Chánh văn phòng Bộ Giáo dục và Đào tạo phụ trách kiến thiết cơ bản dưới thời Bộ trưởng Trần Hồng Quân nhớ lại:

Vào tháng 11 năm 1990 (cũng vào dịp ngày Nhà giáo Việt Nam) phòng bảo vệ cơ quan Bộ - phía đường Đại Cồ Việt - bị lực lượng chức năng quận đưa người và phương tiện đến đập phá.

Một số cán bộ văn phòng Bộ (tiến sĩ Đ.V.Đ, tiến sĩ N.H.L nay đang làm việc tại Hiệp hội các trường đại học - cao đẳng Việt Nam) vẫn nhớ rất rõ sự kiện này.

Bất cập đào tạo giáo viên, trách nhiệm thuộc về ai?

Nhiều năm sau, mỗi khi có dịp đi qua trụ sở Bộ, vết tích đập phá những năm trước vẫn còn được giữ nguyên vẹn.

Chứng kiến tận mắt cảnh tượng lúc đó, người viết chỉ thầm tự hỏi, nếu đó không phải là trụ sở Bộ Giáo dục mà là bộ khác, liệu câu chuyện hy hữu này có xảy ra?

Là người nhiều năm làm Bộ trưởng, chắc chắn Giáo sư Trần Hồng Quân hiểu hơn ai hết những gì mà “chính sách của Nhà nước” dành cho giáo dục.

Nhà nước dành cho giáo dục khoảng 20% tổng chi ngân sách quốc gia nhưng 80% trong số đó dùng để trả lương, chỉ còn 15% chi cho các hoạt động khác là sự bất hợp lý đã được Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ khẳng định. [2]

Bộ Giáo dục và Đào tạo có lẽ là cơ quan đặc thù không giống bất kỳ bộ nào.

Trong số 1,24 triệu giáo viên thì hơn 1 triệu giáo viên mầm non và phổ thông do chính quyền địa phương quản lý, trong số 91.183 giảng viên đại học, cao đẳng và khoảng 300 nghìn cán bộ quản lý giáo dục các cấp thì phần lớn cũng do các bộ, ngành, địa phương quản lý.

Cùng với đó ngân sách dành cho giáo dục được chuyển về các bộ ngành, địa phương chứ không phải là Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Chắc chắn không ít người sẽ nêu câu hỏi vì sao Bộ Lao động Thương binh và Xã hội lại quản lý hai trường Đại học Sư phạm?

Phải chăng lợi ích bộ này quan trọng hơn lợi ích quốc gia?

Không được quản lý hầu hết cán bộ trong ngành, cũng không quản lý (phần lớn) ngân sách chính là tình trạng không biết nên khóc hay nên cười của Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay.

Ban Biên tập đã có nhã ý đưa vào bài của Giáo sư Trần Hồng Quân đường dẫn bài “Việt Nam - giấc mơ 2035: Giáo dục nằm ở đâu?” được đăng gần 1 năm trước.

Bài viết đó tuy nhận được sự quan tâm của độc giả song không “rầm rộ” như những bài viết về giáo dục trên các phương tiện truyền thông đại chúng trong hai tháng qua, sau khi kỳ thi quốc gia tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2017 kết thúc.

Xin nhắc lại một lần nữa, trong “Báo cáo tổng quan Việt Nam 2035”, trong cả 6 kiến nghị chuyển đổi quan trọng mà các nhà hoạch định chiến lược Bộ Kế hoạch Đầu tư và Ngân hàng thế giới đưa ra không có một chữ nào đề cập đến lĩnh vực Giáo dục. 

Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho tương lai, vậy tại sao cả 6 kiến nghị chuyển đổi mà Bộ Kế hoạch và Đầu tư góp phần soạn thảo lại không nhắc đến giáo dục?

Đây là quan điểm của Bộ trưởng Nhạ về "mưa điểm 10 và đầu vào sư phạm thấp"

Chỉ cần đọc tiêu đề 7 chương của báo cáo này đã có thể hiểu được những người chịu trách nhiệm về kế hoạch và đầu tư của đất nước quan tâm đến giáo dục như thế nào.

(Chương I: Ba mươi năm đổi mới và khát vọng Việt Nam;

Chương II: Hiện đại hóa nền kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực tư nhân;

Chương III: Phát triển năng lực đổi mới và sáng tạo;

Chương IV: Đô thị hóa và nâng cao hiệu quả kinh tế;

Chương V: Phát triển bền vững về môi trường và tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu;

Chương VI: Bảo đảm công bằng và thúc đẩy hòa nhập xã hội;

Chương VII: Xây dựng thể chế hiện đại và nhà nước hiệu quả).

Có ý kiến cho rằng Báo cáo tổng quan Việt Nam 2035 chỉ là những kiến nghị của một Bộ thuộc Chính phủ chứ không phải là chủ trương của Nhà nước, do vậy việc chưa dành sự quan tâm thích đáng cho giáo dục, đào tạo trong Báo cáo cũng không không phải chính sách của Nhà nước.

Lý luận như vậy liệu có thể chấp nhận?

Về ý kiến của Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ, chỉ xin đề cập đến một vài hoạt động gần nhất của ông về tình trạng tuyển sinh các trường Sư phạm.

Chủ trì buổi làm việc với hiệu trưởng các cơ sở đào tạo sư phạm trong cả nước chiều 16/8/2017, Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ đã cho biết:

Theo số liệu thống kê đợt 1 xét tuyển đại học, cao đẳng sư phạm chính quy 2017, trong số 673 ngành đào tạo sư phạm có thí sinh trúng tuyển có: 23 ngành lấy điểm xét tuyển từ 25 trở lên (điểm trúng tuyển trung bình là 27,75 điểm);

158 ngành lấy điểm xét tuyển từ 20 đến dưới 25 điểm (điểm trúng tuyển trung bình là 23,35 điểm);

302 ngành lấy điểm xét tuyển từ 15,5 đến dưới 20 điểm (điểm trúng tuyển trung bình là 20 điểm);

Đặc biệt có 197 ngành tuy lấy điểm xét tuyển dưới 15,5 điểm song mức điểm trúng tuyển trung bình vẫn đạt 17,5 điểm.

Chỉ cần cộng mấy con số 23+158+302+197 đã thấy số ngành đào tạo sư phạm mà các “quân sư” cung cấp cho Bộ trưởng là 680 ngành chứ không phải 673.

Với số liệu thống kê như vậy, liệu người dân có dám chắc đó là số liệu chính xác?

Giáo dục - kêu nhiều … khản cổ!

Được biết ngay đợt 1 đã có hơn 300.000 trong tổng số 535.000 thí sinh (đạt điểm sàn 15,5) thay đổi nguyện vọng, vậy số thí sinh thực tế đến nhập học tại các cơ sở sư phạm đạt bao nhiêu phần trăm?

Ngay cả trường hợp đạt 17,5 điểm cho 4 môn thì bình quân mỗi môn vẫn chỉ là 4,4 điểm, vẫn dưới điểm trung bình theo thang điểm 10.

Trong trường hợp này, nói ngành Sư phạm tuyển sinh dưới trung bình liệu có phải là thiếu chính xác?

Mặt khác, nếu quả thật điểm đầu vào ngành Sư phạm thấp nhất là 17,5 thì vì sao lại quy định điểm sàn là 12 chung cho mọi ngành mà không quy định với các trường Cao đẳng Sư phạm tối thiểu phải là 15, phải chăng khâu dự báo của Bộ có vấn đề?

Còn một câu hỏi khác buộc phải đặt ra là vì sao cứ sau mỗi “cơn bão” dư luận thì Bộ mới vội họp để khắc phục?

Tháng 4 năm 2016, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định số 732/QĐ-TTg về đào tạo giáo viên đến năm 2020.

Theo đó, đào tạo bổ sung số giáo viên đến tuổi nghỉ hưu khoảng 130.000 người; đào tạo tăng thêm khoảng 60.000 người, tổng cộng khoảng 190.000 người.

Điều 2 Quyết định ghi rõ: “Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký” nghĩa là ngay từ năm 2016 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phải tuân theo quyết định này.

Từ 2016 đến 2020 là 05 năm, theo đúng quyết định thì bình quân mỗi năm số giáo viên được phép đào tạo vào khoảng 38.000 người (190.000:5).

Năm 2015 đã tuyển 70.000 người [3], số giáo sinh này sẽ tốt nghiệp vào các năm 2017 (trung cấp), 2018 (cao đẳng) và 2019 (đại học), điều đó có nghĩa là đều nằm trong chỉ tiêu 190.000 người mà Thủ tướng đã quyết định.

Năm 2016 đã tuyển khoảng 65.000 người [4], năm 2017 dự kiến tuyển 43.000 người.

Như vậy chỉ trong ba năm số thí sinh tuyển vào ngành sư phạm đã vào khoảng 178.000 người.

Vậy Bộ Giáo dục và Đào tạo làm thế nào để đến 2020 chỉ đào tạo thêm 12.000 giáo viên nữa?

Xin hỏi Bộ trưởng và các vị lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là các đơn vị nghiệp vụ cơ quan Bộ, liệu các vị có dám khẳng định với Chính phủ và Nhân dân, từ năm 2016 đến 2020 chắc chắn chỉ có 190.000 thí sinh được tuyển vào ngành sư phạm?

Nếu không thực hiện được, các vị có viết đơn từ chức hay chờ thêm vài ngày cho đến "hoàng hôn nhiệm kỳ"?

Giáo dục Việt Nam từ chỗ ba cơ quan là Bộ Giáo dục, Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Tổng cục dạy nghề sáp nhập thành Bộ Giáo dục và Đào tạo vào năm 1990.

Đến năm 2017 này Giáo dục đã trở lại là những mảnh ruộng con con như thời cải cách ruộng đất.

Các bộ, ngành, địa phương, thậm chí các tổ chức đoàn thể (Công đoàn, Thanh niên, Phụ nữ,…) đều là cơ quan chủ quản các cơ sở Giáo dục.

Sắp tới Bộ Giáo dục và Đào tạo có chủ trương sắp xếp lại hệ thống cơ sở giáo dục, nghĩa là sẽ có sáp nhập, giải thể hoặc xây mới.

Nhập rồi tách, tách rồi lại nhập, đó là vòng tròn luẩn quẩn mà từ năm 1990 đến nay Giáo dục chưa thoát ra được. 

Chất lượng người thầy thấp thực hiện cải cách giáo dục ra sao?

Chủ trương, chính sách về giáo dục có quá nhiều, xin nêu vài dữ liệu:

Từ năm 2000, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 40/2000/NQ-QH10 về “Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông”.

Ngày 2/11/2005, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP về “Đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006 - 2020”.

Ngày 4/11/2013, Hội nghị Trung ương 8 khóa XI ban hành Nghị quyết số 29/NQ-TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo”.

Năm 2014, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 88/2014/QH13 về “Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông”…

Đảng cứ ra nghị quyết, Quốc hội cứ ra nghị quyết, Chính phủ cứ ban hành quyết định, còn cái “quyết” cuối cùng thuộc về “Bộ chủ quản”.

Chỉ cần nhìn vào số liệu tuyển sinh ngành Sư phạm năm 2016, có ý kiến đặt nghi vấn rằng phải chẳng ngành giáo dục không coi trọng quyết định của Thủ tướng? Vì sao lại có chuyện như vậy?

Câu hỏi này sẽ không có câu trả lời, song có một thực tế do thể chế chính trị quy định là Thủ tướng không có quyền cách chức Bộ trưởng.

Chính vì thế nên dù không thực hiện nghiêm túc quyết định của Thủ tướng, lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo vẫn ung dung tại vị.

Đến lượt mình phải chăng cũng vì Bộ trưởng không có quyền cách chức Thứ trưởng nên đội ngũ dưới quyền Bộ trưởng lại “ung dung tại vị” tiếp, điều này kéo theo các cục, vụ cho đến nhân viên văn phòng cũng cứ “bình tĩnh” - theo lời kêu gọi của Bộ trưởng?

Một nhà nước pháp quyền lẽ nào lại có chuyện cấp dưới có thể vượt quyền cấp trên như thế?

Một Chính phủ kiến tạo, minh bạch lẽ nào lại tồn tại một Bộ ngang ngạnh như thế.

Một đội ngũ cán bộ được đào tạo lý luận chính trị nghiêm túc lẽ nào lại có những người không biết trách nhiệm và quyền hạn mà luật pháp quy định với họ thế nào?

Đến đây có thể thấy, sự phát triển của giáo dục Việt Nam dường như không thuận theo quy luật xoắn ốc của sự phát triển xã hội.

Thực tế nó đang vận hành theo quy luật “tít mù nó lại vòng quanh” chỉ có ở nước Việt mình ngay từ cuộc cải cách giáo dục lần thứ … trước.

Tài liệu tham khảo:

[1]http://www.baomoi.com/xin-dung-lam-ton-thuong-nha-giao/c/9689681.epi

[2]http://vnexpress.net/tin-tuc/giao-duc/80-ngan-sach-chi-cho-giao-duc-dung-de-tra-luong-3570398.html

[3]http://thanhnien.vn/giao-duc/pho-thu-tuong-vu-duc-dam-so-truong-tham-gia-dao-tao-su-pham-hien-qua-nhieu-866759.html

[4]http://aum.edu.vn/tin-tuc/tuyen-sinh-2016-giam-chi-tieu-nganh-su-pham.html

Xuân Dương
Từ khóa :
ngành sư phạm , giáo dục , đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục , dạy thêm , học thêm , đầu tư , ngân sách , đào tạo sư phạm
Giáo dục và quy luật … "Tít mù”
Chủ đề : Góc nhìn Giáo dục
Chủ đề : Góc nhìn
Viết bình luận của bạn về bài viết này ...
Văn Hạnh
2

"Tít mù cứ chạy vòng quanh" hay "vo tròn rồi lại đập bẹp, đập bẹp rồi lại vo tròn" là bài ca giáo dục cứ thế mà diễn hàng chục năm nay rồi, tôi chắc chắn rằng đến 90% số người quan tâm đến GD đều biết mà sao nó vẫn không dừng lại ? Đúng là câu hỏi giản đơn nhưng lại không có câu trả lời...

Khổ sở
6

Tuyệt vời và chuẩn, khốn khổ khốn nạn cho giáo dục

Người đang trong cuộc:
9

Cảm ơn tác giả Xuân Dương về nhiều bài viết công phu. Có lẽ GD không thay đổi được, vì hình như thông qua GD mà nhiều kẻ tham nhũng nhưng không bị lộ mặt. Bao năm nay người ta toàn cắn xé nhau về chương trình, phương pháp, trong hay ngoài biên chế... Trong khi đó cái bản chất của vấn đề chính là HỆ THỐNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC... Nếu không cải tổ và thay thế được, thì mọi việc làm khác nhằm thay đổi GD chỉ mang đến "tiền mất tật mang", tạo điều kiện để các thế lực khác vơ vét-tham nhũng thông qua GD mà thôi. Đất nước sẽ đi về đâu, hãy nhìn vào GD mà xét đoán!

Lão Bản
5

Bác nói làm em hoang mang quá, nếu cứ "tít mù" thế này thì con cháu chúng ta vẫn tiếp tục làm "chuột bạch"...mãi sao?

nguyên minh
9

Tâm huyết lắm bác Xuân Dương, một người lãnh đạo mà có cái tâm và tầm nhìn như bác thì thật là phúc cho dân tộc

Nguyễn Thường
18

Tôi thấy ngành giáo dục nước ta đúng là "đèn cù, tít mù nó lại vòng quanh": chữ đang đẹp cải tiến thành xấu, sau một thời gian lại quay về kiểu chữ cũ; về mô hình thì sáp nhập cấp 1 với cấp 2 rồi lại tách ra; về chương trình thì hết thí điểm này lại phân ban nọ, lúc 3 ban rồi lại 2 ban và sau cùng thì bỏ; về SGK thì không dùng được cho năm sau vì học sinh buộc phải làm bài tập vào sách in. Nhiều cán bộ lãnh đạo ngành không có tài năng lại cứ hay "vẽ ra" các dự án này, cải cách nọ gây lãng phí tiền của nhà nước và người dân !

Lê Hoàn
18

"Nhiều cán bộ lãnh đạo ngành không có tài năng lại cứ hay "vẽ ra" các dự án này, cải cách nọ gây lãng phí tiền của nhà nước và người dân!". Tôi rất tâm đắc nhận định trên của bạn !

QUỐC HUÂN
10

Cảm ơn tác giả. Đây là chuyện rất nhiều người tâm đắc với nền giáo dục nước nhà đều biết, chỉ riêng có những người đang trực tiếp quản lý và điều hành lại coi như ko biết gì... Thương cho con em Việt Nam cứ phải tự học theo sự định hướng của cha mẹ thay vì của những người có chuyên ngành vì họ ko còn biết tin và bám vào ai trong xã hội mạnh vì tiền và quyền như ngày nay.

Xem thêm bình luận
Tin khác