Sáng ngày 15/4, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề: “Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Lý luận và thực tiễn tiếp cận từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị”.
Với sự tham gia của đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và giảng viên, Hội thảo đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề quan trọng về phát triển văn hóa trong bối cảnh mới, đồng thời gợi mở các định hướng và giải pháp có giá trị cho thực tiễn.
Phát biểu khai mạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Công Tuấn - Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Văn hóa Hà Nội cho biết: Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia, sức mạnh nội sinh và khát vọng phát triển nhanh, bền vững.
Trong bối cảnh ấy, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị có ý nghĩa như một dấu mốc quan trọng, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về vị trí, vai trò của văn hóa và con người trong chiến lược phát triển đất nước.
Các tham luận gửi về Hội thảo làm nổi bật ba vấn đề lớn: Thứ nhất, có sự đồng thuận rất cao trong việc khẳng định vị thế mới của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước. Thứ hai, các tiếp cận nghiên cứu ngày càng cho thấy rõ tính liên thông giữa văn hóa với kinh tế, công nghệ, giáo dục, du lịch, đối ngoại và quản trị xã hội. Thứ ba, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tiếp tục khẳng định về mặt tư tưởng, mà phải chuyển hóa các quan điểm lớn của Nghị quyết thành thể chế, chính sách, nguồn lực, mô hình quản trị và kết quả thực chất trong đời sống.
“Từ các tham luận gửi tới Hội thảo, có thể khẳng định rằng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị là một văn kiện có ý nghĩa chiến lược, mở ra một tầm nhìn mới cho phát triển văn hóa Việt Nam.
Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là đưa văn hóa từ vị trí “quan trọng” trở thành vị trí “trung tâm” trong chiến lược phát triển đất nước; đưa phát triển văn hóa từ cách tiếp cận từng lĩnh vực riêng lẻ sang cách tiếp cận hệ sinh thái, liên ngành, hiện đại và hướng tới hiệu quả thực chất”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Công Tuấn nhấn mạnh.
Chia sẻ bài tham luận về "Thể chế hóa các cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XVI khẳng định: “Phát triển văn hóa bền vững trước hết phải bắt đầu từ việc xây dựng một nền tảng thể chế đủ mạnh, đủ đồng bộ và đủ linh hoạt. Văn hóa là một lĩnh vực đặc thù, vừa gắn với sáng tạo, bảo tồn, truyền dạy và hưởng thụ các giá trị tinh thần, vừa ngày càng gắn chặt với thị trường, công nghệ, giáo dục, truyền thông, du lịch và quan hệ quốc tế.
Vì vậy, nếu tiếp tục quản lý văn hóa bằng tư duy hành chính truyền thống hoặc đầu tư theo lối bao cấp dàn trải thì khó có thể tạo ra sức bật mới. Điều cần thiết là phải hình thành một mô hình thể chế vừa giữ được định hướng giá trị, vừa khuyến khích sáng tạo; vừa bảo đảm vai trò dẫn dắt của Nhà nước, vừa giải phóng nguồn lực xã hội; vừa bảo tồn bản sắc, vừa thúc đẩy đổi mới và hội nhập.
Theo tinh thần đó, Nghị quyết được xây dựng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW, với mục tiêu đổi mới căn bản tư duy huy động nguồn lực cho văn hóa, trong đó nguồn lực nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, còn nguồn lực xã hội và khu vực tư nhân trở thành động lực quan trọng cho phát triển. Điều này cho thấy văn hóa không còn được nhìn chủ yếu như một lĩnh vực tiêu dùng ngân sách, mà như một hệ sinh thái phát triển cần có thiết kế thể chế hiện đại và dài hạn”.
Hội thảo đã nhận được 162 tham luận của các nhà nghiên cứu, giảng viên, các nhà quản lý đến từ nhiều cơ quan, đại học, viện nghiên cứu như Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị Công an nhân dân, Trường Đại học Ngoại thương, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Viện Văn hóa – Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, Viện Trần Nhân Tông (Đại học Quốc gia Hà Nội)….
Tại hội thảo, các các chuyên gia đã tham luận nhiều vấn đề quan trọng tiếp cận từ Nghị quyết 80-NQ/TW, tập trung bàn luận, trao đổi 5 cụm vấn đề chính:
Thứ nhất, vấn đề hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức quản lý văn hóa. Trong vấn đề này, các nhà nghiên cứu đề nghị đẩy nhanh thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW; bảo đảm tính đồng bộ, liên thông giữa pháp luật về văn hóa với pháp luật về giáo dục, khoa học - công nghệ, đầu tư, tài chính, sở hữu trí tuệ, dữ liệu, an ninh mạng và thương mại điện tử; chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển; phát huy vai trò kiến tạo của nhà nước; tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với cơ chế giám sát, đánh giá và trách nhiệm giải trình.
Thứ hai, vấn đề xây dựng hệ giá trị quốc gia và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Vấn đề này nhận được nhiều ý kiến bàn luận sâu sắc, cụ thể và thực tế của nhiều nhà khoa học, nhà quản lý,…
Một số tham luận đã phân tích khá sâu các vấn đề mới đang đặt ra đối với hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam hiện nay, như: sự biến đổi trong quan hệ gia đình và liên thế hệ; những tác động đa chiều của mạng xã hội và truyền thông số; nguy cơ phân mảnh giá trị; xu hướng tiêu dùng văn hóa nhanh; hiện tượng lệch pha giữa nhận thức và thực hành giá trị; thách thức trong việc gìn giữ bản sắc mà không khép kín, trong hội nhập mà không hòa tan.
Thứ ba, vấn đề bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trong xây dựng thương hiệu. Một trong những đóng góp quan trọng của nhóm tham luận này là chỉ ra yêu cầu phải chuyển từ tư duy bảo tồn tĩnh sang tư duy bảo tồn động; từ việc lưu giữ đơn thuần sang dữ liệu hóa, số hóa, kể chuyện di sản, nâng cao trải nghiệm công chúng, đổi mới hoạt động bảo tàng, phát triển sản phẩm văn hóa - du lịch, xây dựng thương hiệu điểm đến và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. Nhiều trường hợp nghiên cứu cho thấy khi di sản được kết nối đúng cách với kinh tế sáng tạo, với truyền thông số và với thị trường du lịch, giá trị của di sản không bị giảm sút, mà trái lại có thể được lan tỏa mạnh mẽ hơn, đóng góp nhiều hơn cho phát triển.
Thứ tư, vấn đề phát triển công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh. Theo các nhà nghiên cứu, Việt Nam có nhiều tiềm năng trong các lĩnh vực điện ảnh, âm nhạc, nội dung số, game, thiết kế, xuất bản, thủ công mỹ nghệ, du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn và truyền thông sáng tạo. Tuy nhiên, để tạo ra công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh thực sự, cần đồng thời giải quyết nhiều điểm nghẽn: hành lang pháp lý; thị trường; bản quyền; hạ tầng số; cơ chế đầu tư; liên kết công - tư; nhân lực trung gian; năng lực quảng bá, phát hành và mở rộng ra thị trường quốc tế. Vì vậy, phát triển công nghiệp văn hóa của Việt Nam phải gắn với công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo, thương hiệu quốc gia và hội nhập quốc tế; đồng thời phải tạo được những cụm ngành, những ngành mũi nhọn, những địa bàn động lực và những sản phẩm văn hóa có khả năng cạnh tranh, lan tỏa, dẫn dắt thị trường.
Thứ năm, vấn đề đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao tạo động lực phát triển văn hóa. Một điểm nhấn quan trọng được nhiều tham luận đề cập là nhu cầu phải đổi mới căn bản tư duy đào tạo nhân lực văn hóa. Nhân lực văn hóa thời kỳ mới phải có ba năng lực đồng thời: năng lực chuyên môn văn hóa - nghệ thuật; năng lực quản trị và tổ chức; năng lực công nghệ, dữ liệu và thích ứng số. Cùng với đó là yêu cầu phát triển văn hóa lãnh đạo, đạo đức công vụ, tinh thần phục vụ, năng lực liên kết đa ngành và năng lực làm việc trong môi trường toàn cầu hóa.
Từ các tham luận gửi tới Hội thảo, có thể khẳng định rằng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị là một văn kiện có ý nghĩa chiến lược, mở ra một tầm nhìn mới cho phát triển văn hóa Việt Nam. Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là đưa văn hóa từ vị trí “quan trọng” trở thành vị trí “trung tâm” trong chiến lược phát triển đất nước; đưa phát triển văn hóa từ cách tiếp cận từng lĩnh vực riêng lẻ sang cách tiếp cận hệ sinh thái, liên ngành, hiện đại và hướng tới hiệu quả thực chất.
Một số hình ảnh tại Hội thảo:
