Học liệu số giúp học sinh “nhìn thấy” thế giới thay vì chỉ hình dung trong đầu

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng học liệu số và sách giáo khoa điện tử ngày càng trở thành xu hướng tất yếu của ngành giáo dục. Không chỉ góp phần đổi mới phương pháp dạy học, các nền tảng số còn mở ra nhiều cơ hội nâng cao chất lượng giáo dục, hướng tới xây dựng môi trường học tập linh hoạt, hiện đại và lấy học sinh làm trung tâm.

Từ thực tiễn giảng dạy, một số giáo viên cho rằng sách giáo khoa điện tử đang từng bước làm thay đổi cách tiếp cận tri thức của học sinh, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với giáo viên trong việc thích ứng, sáng tạo và nâng cao năng lực số.

Sách giáo khoa điện tử nâng cao trải nghiệm và năng lực tự học của học sinh

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Hoàng Thị San - Giáo viên môn Địa lý, Trường Trung học cơ sở Lê Thanh Nghị (xã Gia Lộc, thành phố Hải Phòng) cho biết, việc ứng dụng học liệu số hiện nay mang ý thiết thực trong tiến trình đổi mới giáo dục.

Trước hết, học liệu số góp phần thay đổi vai trò trong dạy và học. Giáo viên chuyển từ vị trí truyền đạt kiến thức sang tổ chức, định hướng hoạt động học tập; trong khi đó, học sinh trở thành chủ thể tích cực, chủ động khám phá tri thức.

Bên cạnh đó, các nền tảng số như sách giáo khoa điện tử, phần mềm học tập giúp đa dạng hóa phương pháp giảng dạy. Bài giảng trở nên sinh động hơn nhờ tích hợp video, bản đồ, mô phỏng…, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để triển khai các hình thức học tập theo nhóm, theo dự án và cá nhân hóa theo từng đối tượng học sinh.

Học liệu số cũng mở ra khả năng cá nhân hóa việc học. Học sinh có thể tiếp cận kiến thức theo tốc độ riêng, dễ dàng ôn tập hoặc mở rộng nội dung; giáo viên theo dõi được quá trình tiến bộ để có hỗ trợ kịp thời, phù hợp.

Không chỉ dừng lại trong không gian lớp học, học liệu số còn giúp mở rộng môi trường học tập. Học sinh có thể học mọi lúc, mọi nơi, tiếp cận nguồn tài nguyên phong phú, từ đó nâng cao năng lực tự học.

Ngoài ra, các nền tảng số hỗ trợ hiệu quả công tác kiểm tra, đánh giá, cho phép đa dạng hóa hình thức đánh giá, cung cấp phản hồi nhanh chóng, qua đó giảm áp lực cho giáo viên.

“Học liệu số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là “đòn bẩy” quan trọng thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại, lấy học sinh làm trung tâm. Đây đồng thời đó cũng là cơ hội để giáo viên không ngừng đổi mới, sáng tạo, nâng cao chất lượng mỗi giờ học”, cô San nói.

Hiện nay, nền tảng “Tập huấn” (taphuan.nxbgd.vn) của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đang trở thành kênh hỗ trợ chuyên môn thiết thực, góp phần giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học. Thông qua hệ thống này, giáo viên có thể dễ dàng tiếp cận các khóa học trực tuyến, tài liệu chuyên môn, video hướng dẫn, đồng thời tham khảo, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn với đồng nghiệp trên phạm vi cả nước.

Cô San chia sẻ: “Đối với môn Địa lý, sách giáo khoa điện tử mang lại nhiều giá trị trong việc tăng cường tính trực quan, sinh động của bài học.

Học liệu số giúp học sinh “nhìn thấy” thế giới thay vì chỉ hình dung trong đầu. Thông qua bản đồ số, hình ảnh vệ tinh, video thực tế… những kiến thức vốn được coi là khô khan trở nên rõ nét, cụ thể, giúp học sinh dễ tiếp cận và ghi nhớ hơn.

Bên cạnh đó, sách giáo khoa điện tử làm nổi bật sự vận động, biến đổi của các hiện tượng địa lý. Các biểu đồ và bản đồ động hỗ trợ học sinh quan sát sự thay đổi theo thời gian và không gian, từ đó hiểu sâu bản chất vấn đề thay vì chỉ ghi nhớ một cách máy móc. Những hình ảnh về thiên nhiên, con người, môi trường… giúp bài học trở nên gần gũi, gắn với trải nghiệm hằng ngày của học sinh.

Việc ứng dụng sách giáo khoa điện tử cũng góp phần khơi gợi hứng thú và tính chủ động trong học tập. Khi được trực tiếp quan sát, tương tác và khám phá, học sinh có xu hướng tham gia tích cực hơn vào quá trình học tập.

Sách giáo khoa điện tử giống như một “cánh cửa mở ra thế giới”, góp phần làm cho môn Địa lý trở nên sinh động, dễ tiếp cận và truyền cảm hứng học tập cho học sinh”.

Từ kinh nghiệm giảng dạy, cô Đặng Thị Kim Nam - giáo viên Trường Tiểu học Lê Thành Duy (phường Bà Rịa, thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, việc ứng dụng học liệu số không đơn thuần là thay đổi “công cụ” dạy học, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy và phương pháp giáo dục.

Sách giáo khoa điện tử góp phần “phá vỡ” giới hạn về không gian và thời gian học tập. Việc học không còn bó hẹp trong 45 phút trên lớp hay trong phạm vi lớp học truyền thống, mà có thể diễn ra mọi lúc, mọi nơi, giúp quá trình tiếp cận tri thức trở nên liên tục và linh hoạt hơn.

Sách giáo khoa điện tử cũng tạo điều kiện thúc đẩy cá nhân hóa việc học. Mỗi học sinh có tốc độ và cách tiếp thu khác nhau; nhờ nền tảng số, các em có thể học theo lộ trình riêng, tập trung củng cố những nội dung còn hạn chế, đồng thời phát huy thế mạnh cá nhân.

Đối với giáo viên, nền tảng "Tập huấn" cung cấp hệ thống tài liệu chuyên môn như sách dành cho giáo viên, bài giảng trình chiếu phục vụ công tác bồi dưỡng, giúp giáo viên thuận lợi trong việc tự cập nhật kiến thức, đồng thời nâng cao chất lượng tổ chức dạy học và đổi mới phương pháp giảng dạy.

Mặt khác, việc kết hợp giữa sách giáo khoa giấy và sách giáo khoa điện tử hướng tới một hệ sinh thái học tập toàn diện, tận dụng ưu điểm của cả hai loại hình.

Sự kết hợp này góp phần tăng tính tương tác và trực quan hóa trong dạy học. Nếu sách giáo khoa giấy giúp học sinh xây dựng nền tảng kiến thức, rèn luyện khả năng tư duy sâu, thì sách giáo khoa điện tử mang lại trải nghiệm sinh động thông qua video, mô hình 3D, bài tập tương tác… từ đó nâng cao hứng thú và hiệu quả tiếp thu kiến thức cho học sinh.

Bên cạnh đó, mô hình học tập kết hợp còn hỗ trợ phát triển các kỹ năng thiết yếu của thế kỷ 21. Học sinh không chỉ được rèn luyện kỹ năng đọc hiểu từ sách in, mà còn hình thành năng lực tra cứu, chọn lọc và xử lý thông tin trong môi trường số.

Trong khi đó, thầy Trần Hữu Phước - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nguyễn Chí Thanh (xã Krông Nô, tỉnh Đắk Lắk) cho hay, sách giáo khoa điện tử mang lại nhiều tác động tích cực đối với trải nghiệm học tập cũng như khả năng tự học của học sinh.

Sách điện tử góp phần tăng tính trực quan, từ đó tạo hứng thú trong học tập cho các em. Việc tích hợp hình ảnh, video, bản đồ… giúp bài học trở nên sinh động, dễ hiểu hơn, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên, nhẹ nhàng. Học sinh có thể chủ động học lại bài, học trước hoặc mở rộng kiến thức tùy theo khả năng, qua đó giảm áp lực và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của từng đối tượng.

Đặc biệt, việc sử dụng sách giáo khoa điện tử góp phần phát triển năng lực tự học. Học sinh hình thành thói quen tự tìm hiểu, tra cứu và ôn tập, đồng thời rèn luyện kỹ năng học tập chủ động, thích ứng với môi trường giáo dục số.

Cũng theo thầy Phước, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo Nghị định quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.

Trong đó, quy định thực hiện miễn phí sách giáo khoa đối với học sinh phổ thông và người học tại các cơ sở giáo dục thực hiện chương trình giáo dục phổ thông, chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông và chính sách được triển khai theo mô hình thư viện dùng chung.

Nếu dự thảo được thông qua và đi vào thực tế, sách giáo khoa điện tử không chỉ hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập hiện tại mà còn phát huy hiệu quả rõ rệt khi triển khai mô hình sách giáo khoa dùng chung.

Khi học sinh hoàn trả sách giấy cho thư viện, việc tiếp cận lại tài liệu để ôn tập, đặc biệt đối với học sinh cuối cấp cần sách giáo khoa để ôn tập phục vụ các kỳ thi quan trọng có thể gặp không ít khó khăn. Khi đó, sách giáo khoa điện tử cho phép học sinh chủ động truy cập lại nội dung bất cứ lúc nào, bảo đảm tính liên tục của quá trình học tập.

Giáo viên cần được đào tạo, bồi dưỡng để sử dụng công nghệ một cách linh hoạt, sáng tạo

Cô Hoàng Thị San bày tỏ kỳ vọng, trong thời gian tới, sách giáo khoa điện tử sẽ tiếp tục phát huy vai trò trong đổi mới dạy học, đặc biệt là ở khả năng hỗ trợ cá nhân hóa việc học. Các nền tảng số có thể trở nên “thông minh” hơn, gợi ý nội dung, bài tập phù hợp với từng học sinh, giúp các em học đúng năng lực và có tiến bộ rõ rệt.

Cùng với đó, việc phát triển học liệu mở gắn với thực tiễn cần được tăng cường. Việc bổ sung các video, dữ liệu thực tế, nội dung liên môn sẽ góp phần làm phong phú bài học, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết vận dụng vào đời sống.

Việc ứng dụng học liệu số còn góp phần phát triển các kỹ năng công dân số cho học sinh, như tự học, tìm kiếm và xử lý thông tin, tư duy phản biện, qua đó giúp các em chủ động và thích ứng tốt hơn với môi trường học tập, làm việc trong thời đại số.

Tiêu chuẩn và quy định chuyển thể, chỉnh sửa cập nhật SGK bản in sang SGK điện tử

Trong khi đó, cô Đặng Thị Kim Nam nhấn mạnh, để sách giáo khoa điện tử không chỉ dừng lại ở việc “đưa sách lên màn hình” mà thực sự phát huy hiệu quả trong dạy học, cần hội tụ ba yếu tố nền tảng.

Đầu tiên là hạ tầng công nghệ và thiết bị đóng vai trò điều kiện tiên quyết. Việc bảo đảm kết nối Internet ổn định cùng các thiết bị học tập phù hợp sẽ giúp quá trình tiếp cận học liệu số diễn ra liền mạch, hiệu quả.

Thứ hai, năng lực số của giáo viên là yếu tố mang tính quyết định. Giáo viên cần được đào tạo, bồi dưỡng để sử dụng công nghệ một cách linh hoạt, sáng tạo, qua đó nâng cao chất lượng bài giảng, tránh tình trạng lạm dụng công nghệ làm giảm hiệu quả dạy học.

Thứ ba, sự đồng hành của gia đình và ý thức của học sinh cũng giữ vai trò quan trọng. Cần tăng cường phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh trong quản lý việc sử dụng thiết bị, đồng thời giáo dục học sinh về văn hóa số, tinh thần tự học và trách nhiệm trong môi trường trực tuyến.

“Công nghệ không thay thế vai trò của người thầy. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ một cách hiệu quả sẽ giúp giáo viên tạo ra những chuyển biến tích cực trong dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và mở ra nhiều cơ hội học tập cho học sinh trong bối cảnh chuyển đổi số”, cô Nam nhận định.