Đề án tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025 - 2035, định hướng đến năm 2045 đang nhận được nhiều sự quan tâm từ phía các cơ sở giáo dục phổ thông.
Cụ thể, một trong những mục tiêu cụ thể giai đoạn 2025-2030 là Xây dựng, triển khai thí điểm hoạt động lựa chọn cho trẻ mầm non làm quen với tiếng Trung, tiếng Nhật Bản, tiếng Hàn Quốc; tiếp tục thí điểm các chương trình lựa chọn làm quen với tiếng Trung Quốc, tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Nhật Bản, tiếng Hàn Quốc đối với học sinh lớp 1, lớp 2, chương trình dạy học tiếng Hàn Quốc, tiếng Đức trong giáo dục phổ thông tại các cơ sở giáo dục có nhu cầu và đủ điều kiện triển khai thực hiện.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, một số ý kiến cho rằng cần có các giải pháp đồng bộ, đặc biệt về đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất, đồng thời tránh những bất cập có thể phát sinh trong quá trình triển khai các chương trình liên kết, xã hội hóa dạy ngoại ngữ.
Cần nhiều giải pháp đồng bộ để thực hiện
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Bùi Thị Hường - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Số 1 Sín Chéng (xã Sín Chéng, tỉnh Lào Cai) cho rằng, mục tiêu tiếp tục thí điểm các chương trình lựa chọn làm quen với tiếng Trung Quốc, tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Nhật Bản, tiếng Hàn Quốc đối với học sinh lớp 1, lớp 2 là phù hợp với xu thế phát triển hiện nay.
Trong bối cảnh đất nước hội nhập, việc mỗi học sinh sau khi ra trường có thể sử dụng ít nhất một ngoại ngữ là cần thiết, góp phần đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Không ít phụ huynh cũng có nhu cầu cho con học ngoại ngữ và việc đầu tư cho học tập của con cái ngày càng được quan tâm.
Theo cô Đào Thị Phượng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Cam Thuận (phường Cam Linh, tỉnh Khánh Hòa), để việc làm quen với ngoại ngữ ngoài tiếng Anh cho học sinh lớp 1, lớp 2 được triển khai hiệu quả, yếu tố quan trọng nhất vẫn là con người, cần phải có đủ đội ngũ giáo viên.
Bên cạnh đó, chương trình giảng dạy cũng cần được xây dựng phù hợp với đúng tinh thần “làm quen”. Với học sinh lớp 1, lớp 2, các em chỉ nên tiếp cận ngoại ngữ ở mức độ giao tiếp đơn giản, với ngữ liệu ngắn gọn, dễ hiểu, không gây áp lực. Áp dụng phương pháp giảng dạy thông qua các hoạt động như trò chơi, bài hát, hình ảnh trực quan, phương pháp nghe – nhìn sinh động, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi.
Đặc biệt, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Cam Thuận cho rằng nếu chỉ dừng lại ở mức làm quen trong lớp 1, lớp 2 rồi sau đó học sinh không tiếp tục ở các lớp tiếp theo sẽ rất lãng phí. Muốn việc làm quen có ý nghĩa lâu dài, cần xây dựng một khung chương trình thống nhất, có lộ trình tiếp nối lên các lớp trên, tương tự như cách tổ chức Ngoại ngữ 1 hiện nay.
Dưới góc nhìn của thầy Dương Đăng Đoan - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đại Lâm (xã Tân Dĩnh, tỉnh Bắc Giang), mục tiêu tiếp tục điểm làm quen với các ngoại ngữ như tiếng Trung, tiếng Nhật, tiếng Hàn cho học sinh lớp 1, lớp 2 là đúng đắn và nhà trường hoàn toàn ủng hộ. Ở độ tuổi này, các em có khả năng tiếp cận ngôn ngữ mới tương đối tốt.
Để có thể triển khai hiệu quả, thầy Đoan chỉ ra: "Cần hội tụ đồng bộ ba điều kiện là cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và sự đồng thuận của phụ huynh. Đội ngũ giáo viên hiện nay, ngay cả giáo viên tiếng Anh – môn học đã phổ biến – nhiều trường còn đang chưa đủ nhân lực, việc đưa thêm các ngoại ngữ khác lại đòi hỏi phải có vị trí việc làm tương ứng theo quy định.
Không thể tùy tiện thuê người bên ngoài kể cả họ là người ngoại quốc nếu không được thẩm định đầy đủ về chuyên môn và năng lực sư phạm. Việc này cũng đặt ra hàng loạt câu hỏi về hình thức hợp đồng, cơ chế quản lý, kiểm soát chất lượng giảng dạy.
Ngoài ra, sự đồng hành của phụ huynh đóng vai trò rất quan trọng. Phụ huynh hiện nay đa phần đều ủng hộ việc con cái được trang bị thêm kỹ năng nhất là đối với ngoại ngữ. Tuy nhiên, cần tránh gây tình trạng quá tải và không lặp lại những bất cập từng xảy ra với các chương trình liên kết ngoại ngữ trước đây".
Nếu liên kết với công ty, trung tâm bên ngoài mà không có khung pháp lý rõ ràng rất khó triển khai
Chia sẻ về cách thức triển khai thí điểm làm quen ngoại ngữ ngoài tiếng Anh, cô Bùi Thị Hường phân tích, theo Thông tư 32/2018/TT- BGDĐT về Ban hành Chương trình giáo dục phổ thông, với học sinh lớp 1, lớp 2, số tiết trung bình/tuần (không kể các môn học tự chọn) là 25. Nếu tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, các khối lớp này còn dư khoảng 10 tiết.
Việc đưa ngoại ngữ vào dạy trong nhà trường, tận dụng số tiết còn lại, sẽ bảo đảm hơn nhiều so với việc học sinh phải đi học thêm bên ngoài, từ vấn đề an toàn, quản lý thời gian cho đến giáo dục phẩm chất.
Khi đề cập đến hướng thực hiện theo chương trình liên kết, cô Hường cho rằng yếu tố quan trọng nhất là công tác tuyên truyền và sự minh bạch. Phụ huynh bức xúc chủ yếu vì không rõ các khoản thu, không hiểu mình đang đóng tiền cho nội dung gì, con họ học được gì. Khi thông tin không minh bạch, họ dễ có tâm lý nghi ngờ, từ chối.
Từ thực tiễn địa phương, cô Hường cho rằng để đề án tăng cường dạy và học ngoại ngữ được thực hiện khả thi và bền vững, cần có cơ chế, chính sách cụ thể từ cấp tỉnh. Đặc biệt, trong việc liên kết với giáo viên nước ngoài hoặc các tổ chức bên ngoài, nếu không có khung pháp lý rõ ràng về hợp đồng, kinh phí và cách thức tổ chức, các cơ sở giáo dục sẽ rất khó triển khai.
Mỗi địa phương có điều kiện khác nhau. Vì vậy, cần những quy định linh hoạt, phù hợp với đặc thù từng địa phương để bảo đảm sự công bằng giữa các vùng miền.
Bày tỏ quan điểm về lo ngại việc triển khai làm quen ngoại ngữ theo hướng chương trình liên kết, cô Đào Thị Phượng cho rằng, nếu không có sự quy hoạch chặt chẽ và tăng cường kiểm tra, giám sát, các chương trình liên kết rất dễ phát sinh bất cập, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học và niềm tin của phụ huynh.
Theo cô, để đề án khả thi, cần giải quyết vấn đề giáo viên, cũng cần đưa ra những quy chuẩn rõ ràng đối với giáo viên, không chỉ về trình độ ngoại ngữ mà còn về năng lực sư phạm. Đồng thời, chương trình giảng dạy phải được thống nhất, tránh tình trạng mỗi trường triển khai một kiểu, gây khó khăn cho công tác quản lý.
Ngoài ra, việc bảo đảm cơ sở vật chất và sự cân đối giữa các môn học trong nhà trường cũng là những yếu tố không thể thiếu. Đặc biệt, nếu triển khai dạy học trong trường mà không thu tiền, cần có lộ trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và bổ sung biên chế phù hợp. Thiếu giáo viên đang là vướng mắc rất lớn. Nếu không có giải pháp căn cơ về nhân lực, việc duy trì và mở rộng dạy ngoại ngữ sẽ rất khó khăn.
Cùng bàn luận về vấn đề này, thầy Dương Đăng Đoan bày tỏ mong muốn các cấp quản lý đầu tư đầy đủ về cơ sở vật chất và nguồn nhân lực cho nhà trường.
“Chỉ cần được đầu tư con người và điều kiện dạy học, chúng tôi sẽ đảm bảo thực hiện. Về chương trình, nội dung hay hướng dẫn chuyên môn, ngành giáo dục sẽ có nghiên cứu và ban hành. Điều nhà trường cần nhất lúc này vẫn là giáo viên và cơ sở vật chất” - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đại Lâm khẳng định.
