Chứng chỉ ngoại ngữ, văn bằng 2: Vì sao nhiều lãnh đạo vướng lao lý?
Ngày 3/7/2026, Tòa án nhân dân Thành phố Huế tuyên phạt bị cáo Lê Anh Phương, cựu Giám đốc Đại học Huế 13 năm tù và Nguyễn Văn Vinh, cựu Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Đào tạo sau đại học của Đại học Sư phạm Đại học Huế 6 năm tù về tội "Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản".
Theo cáo trạng, năm 2021, khi giữ chức Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm, Lê Anh Phương biết các học viên cao học cần có chứng chỉ ngoại ngữ bậc B1 để đủ điều kiện đầu ra. Do nhà trường không có chức năng cấp chứng chỉ này, Lê Anh Phương thỏa thuận với Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Huế để phối hợp tổ chức ôn và thi cho học viên.
Theo quy định, mức kinh phí ôn thi là 4,9 triệu đồng/học viên, trong đó đơn vị chủ trì trích lại 30% kinh phí để hỗ trợ đơn vị phối hợp. Tuy nhiên, Lê Anh Phương không đưa nội dung này ra bàn bạc tại hội đồng nhà trường mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn chỉ đạo Nguyễn Văn Vinh soạn thảo thông báo, tự ý nâng mức thu lên 7,5 triệu đồng/học viên, cao hơn quy định 2,6 triệu đồng.
Thực hiện chỉ đạo, trong các tháng 7 và 9/2021, ông Vinh cùng các chuyên viên soạn thảo hai thông báo để ông Phương ký ban hành. Tin tưởng vào văn bản của nhà trường, 1.050 học viên cao học thuộc hai khóa K29 và K30 đã nộp tiền.
Cơ quan tố tụng xác định, tổng số tiền thu của học viên là hơn 7,8 tỷ đồng. Sau khi thanh toán cho Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Huế theo đúng quy định hơn 5,1 tỷ đồng, số tiền chênh lệch còn lại hơn 2,7 tỷ đồng. Cộng khoản 30% kinh phí hỗ trợ trích lại hơn 1,1 tỷ đồng, tổng số tiền bị quản lý trái quy định là hơn 3,89 tỷ đồng.
Sau khi trừ các chi phí phục vụ in ấn, bồi dưỡng người thu hộ với số tiền hơn 759 triệu đồng, số tiền còn lại hơn 3,1 tỷ đồng được xác định là tài sản bị chiếm đoạt. Trong đó, ông Phương chiếm đoạt hơn 3,07 tỷ đồng, Nguyễn Văn Vinh chiếm đoạt hơn 64,4 triệu đồng. [1]
Phiên tòa xét xử cựu Giám đốc Đại học Huế khép lại với bản án nghiêm khắc, một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về hoạt động liên quan văn bằng ngôn ngữ Anh. Trước đó, nhiều vụ án khác liên quan đến chứng chỉ ngoại ngữ, văn bằng 2 ngành Ngôn ngữ Anh trái quy định cũng đã khiến nhiều cán bộ quản lý phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Trước đó, dư luận cũng từng đặc biệt quan tâm đến vụ án xảy ra tại Trường Đại học Đông Đô. Theo đó, vào năm 2021, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã ra phán quyết với 10 bị cáo tại Trường Đại học Đông Đô vì cấp hàng trăm văn bằng 2 tiếng Anh và chứng nhận giả để thu lợi trên 7 tỷ đồng.
Tòa tuyên phạt bị cáo Dương Văn Hòa, cựu hiệu trưởng Trường Đại học Đông Đô, mức án 12 năm tù về tội giả mạo trong công tác, cấm đảm nhiệm chức vụ, công việc trong lĩnh vực giáo dục trong thời hạn 5 năm kể từ ngày chấp hành xong hình phạt tù.
Cùng tội danh trên, hai bị cáo Trần Kim Oanh và Lê Ngọc Hà, đều là phó hiệu trưởng, lần lượt bị tuyên 10 năm tù và 9 năm tù. Các bị cáo còn lại bị tuyên từ 12 tháng tù treo đến 6 năm tù giam.
Về dân sự, tòa tuyên truy thu số tiền 7,1 tỉ đồng thu lợi bất chính từ các hành vi phạm tội, được xác định đã nộp về quỹ của Trường Đại học Đông Đô.
Quá trình xét xử, Hội đồng xét xử làm rõ Dương Văn Hòa với chức vụ, quyền hạn là hiệu trưởng Trường đại học Đông Đô, biết rõ việc làm và cấp văn bằng 2 tiếng Anh không qua tuyển sinh, đào tạo là vi phạm pháp luật, nhưng từ 22/5/2018 đến 29/3/2019, Dương Văn Hòa ký tổng số 429 văn bằng giả và hai giấy chứng nhận giả, thu hơn 7 tỷ đồng.
Cơ quan điều tra đã làm rõ 210 trường hợp được cấp văn bằng, giấy chứng nhận giả và đã được sử dụng. Còn 221 trường hợp chưa xác định được nơi cư trú, đơn vị công tác. Đáng chú ý, trong 210 người được cấp bằng giả, 67 người dùng làm nghiên cứu sinh, 9 người để dùng để học thạc sĩ, nộp thi ngạch công chức, thi thăng hạng viên chức...
Khai tại tòa, nhiều bị cáo cho biết quá trình cấp văn bằng 2 tiếng Anh giả, chủ tịch Hội đồng quản trị Trường đại học Đông Đô Trần Khắc Hùng quy định mỗi nhân viên 'lôi kéo' được một hồ sơ đăng ký sẽ được thưởng ít nhất 7 triệu đồng. [2]
Ngày 20/1/2026, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội mở phiên tòa hình sự sơ thẩm xét xử bị cáo Lê Văn Vàng (cựu Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục, thuộc Liên Hiệp các hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam) và tuyên phạt bị cáo 5 năm 6 tháng tù về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản". Bị cáo Lương Việt Anh (cựu Viện trưởng Viện nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục, thuộc Hội khoa học tâm lý - giáo dục Việt Nam) bị tuyên phạt 4 năm 6 tháng tù.
Theo hồ sơ vụ án, ngày 17/6/2023, Cơ quan An ninh điều tra Công an TP Hà Nội tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm về việc một số đối tượng sử dụng tổ chức Cambridge International không có thật để tổ chức thi, cấp chứng chỉ tiếng Anh theo khung tham chiếu chung châu Âu (CEFR) cho nhiều người nhằm chiếm đoạt tài sản.
Kết quả điều tra xác định, năm 2021, ông Vàng tự đặt ra tên tổ chức Cambridge International với mục đích ban đầu là tổ chức các khóa bồi dưỡng tiếng Anh cho người có nhu cầu. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của dịch Covid-19 nên kế hoạch này chưa được triển khai.
Sau đó, ông Vàng trao đổi với Lương Việt Anh về việc tổ chức các lớp thi, cấp chứng chỉ ngoại ngữ mang tên Cambridge English cho người có nhu cầu, dưới danh nghĩa liên kết giữa tổ chức Cambridge International và Viện Nghiên cứu Hợp tác Phát triển Giáo dục thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam do ông Việt Anh làm viện trưởng.
Để tạo lòng tin, ông Vàng tự soạn thảo tài liệu bằng tiếng Anh mang tiêu đề “Letter of Acceptance” (Thư chấp thuận), đề ngày 21/5/2021, với nội dung xác nhận Viện Nghiên cứu Hợp tác Phát triển Giáo dục là “đơn vị ủy thác độc quyền” của Trung tâm Cambridge International tại Việt Nam để triển khai các chương trình tiếng Anh theo khung tham chiếu châu Âu (CEFR).
Tài liệu này do ông Vàng tự ký tên Max Mooney với chức danh “Giám đốc đại diện toàn cầu Cambridge International Center, Nottinghamshire, Vương quốc Anh”, đồng thời đóng dấu tròn. Cáo buộc cho thấy, con dấu này được ông Vàng đặt mua trên mạng Internet cùng dấu logo dập nổi “Cambridge International CEFR” với giá 1,5 triệu đồng.
Tiếp đó, bị cáo Lương Việt Anh xây dựng trang web, tổ chức quảng cáo và tổ chức thi cấp chứng chỉ tiếng Anh dưới hình thức trực tuyến cho các thí sinh có nhu cầu, bắt đầu từ ngày 25/9/2022 đến khi bị cơ quan điều tra phát hiện vào ngày 18/6/2023.
Kết quả xác minh cho thấy, trong danh sách các đơn vị được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt liên kết tổ chức thi, cấp chứng chỉ năng lực ngoại ngữ của nước ngoài không có tổ chức mang tên Cambridge International liên kết với Viện Nghiên cứu Hợp tác Phát triển Giáo dục thuộc Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam.
Từ tháng 9/2022 đến tháng 6/2023, các bị cáo đã sử dụng danh nghĩa tổ chức Cambridge International không có thật, phối hợp với Viện Nghiên cứu Hợp tác Phát triển Giáo dục để quảng cáo, thu gom hồ sơ và tiền của 1.425 thí sinh đăng ký thi các chứng chỉ tiếng Anh mang tên Cambridge International, qua đó chiếm đoạt hơn 2,1 tỷ đồng. [3]
Mở "chui" lớp văn bằng 2, Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội xử lý nhiều cán bộ
Trước đó, năm 2024, những lùm xùm về việc mở "chui" nhiều lớp đào tạo văn bằng 2 ngành Ngôn ngữ Anh, Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội cũng khiến dư luận dậy sóng.
Vào tháng 6/2024 nội bộ Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội cũng đã lập đoàn thanh tra và có Kết luận thanh tra về việc đào tạo văn bằng 2 ngành Ngôn ngữ Anh các lớp VB2.12; VB2.13 (A,B); VB22.01 tại trường đại học này.
Tại Kết luận thanh tra, chỉ rõ, từ năm học 2020 - 2021 đến thời điểm bị đoàn thanh tra nội bộ nhà trường thanh tra, Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội không tổ chức tuyển sinh và đào tạo văn bằng 2 trình độ đại học cho bất cứ ngành nào và cũng không ký hợp đồng hợp tác đào tạo với bất cứ đơn vị nào ngoài trường.
Ngoài ra, Khoa Tiếng Anh B không có chức năng mở lớp, tổ chức tuyển sinh đào tạo văn bằng 2 ngành Ngôn ngữ Anh.
Tuy nhiên, ngày 10/1/2021 bà Trần Thị Thúy Hà lấy danh nghĩa Khoa Tiếng Anh B ký tờ trình (không số) và ngày 6/6/2022 ký tờ trình số 16/TTr trình Phó Hiệu trưởng Vũ Văn Hoá ký đồng ý về chủ trương cho mở lớp văn bằng 2 ngành Ngôn ngữ Anh ngoài trường.
Qua đó, kết luận của đoàn thanh tra Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội nêu rõ, việc mở các lớp văn bằng 2 ngành Ngôn ngữ Anh tại các cơ sở ngoài nhà trường không có cơ sở pháp lý, không đúng với quy định của Nhà trường và của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Cá nhân bà Trần Thị Thúy Hà khi đó là Phó Chủ nhiệm khoa Tiếng Anh B lấy danh nghĩa của khoa trình xin chủ trương và mở các lớp văn bằng 2 trong khi khoa Tiếng Anh B không biết gì về việc này là vi phạm quy định về quản lý hành chính và vi phạm nhân danh giả mạo khoa Tiếng Anh B. Vì thế các tờ trình trên không có giá trị pháp lý.
Còn về tuyển sinh các lớp văn bằng 2, trên cơ sở minh chứng đã xác minh cho thấy, việc tuyển sinh do các cơ sở chủ trì thực hiện thu hồ sơ, thành lập lớp, thu học phí và được bà Trần Thị Thúy Hà hỗ trợ trình Phó Hiệu trưởng Vũ Văn Hoá ký quyết định trúng tuyển đầu vào.
Tuy nhiên, việc thực hiện tuyển sinh này không tuân thủ quy định về đào tạo văn bằng 2 chính quy theo quy định. Cụ thể là: không thành lập hội đồng tuyển sinh và các ban đề, ban coi thi, ban chấm thi/xét tuyển, ban thanh tra, không tổ chức xét tuyển hoặc thi tuyển; không họp hội đồng tuyển sinh xét trúng tuyển; không có đủ hồ sơ thí sinh.
Ngoài ra, các quyết định công nhận trúng tuyển đầu vào các lớp văn bằng 2 do Phó Hiệu trưởng Vũ Văn Hoá ký không có sự uỷ quyền của Hiệu trưởng nhà trường là không đúng quy định.
Liên quan đến việc này, ngày 16/12/2025 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có Công văn số 7950/BGDĐT-GDĐH về việc chấn chỉnh công tác tuyển sinh và đào tạo văn bằng 2 ngành Ngôn ngữ Anh gửi Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội.
Văn bản của Bộ cũng nhấn mạnh rằng, trách nhiệm liên quan đến đào tạo văn bằng 2 ngành Ngôn ngữ Anh các lớp VB2.12, VB2.12(A,B), VB22.01 thuộc Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, trước hết là trách nhiệm của Hiệu trưởng nhà trường [4].
Chứng chỉ ngoại ngữ, văn bằng đại học thứ hai ngành Ngôn ngữ Anh có thể được sử dụng trong nhiều trường hợp thay thế hoặc chứng minh năng lực ngoại ngữ.
Cụ thể, Khoản 3 Điều 5 Thông tư số 23/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ quy định ứng viên đáp ứng yêu cầu quy định tại điểm b khoản 1 Điều này khi có một trong các văn bằng, chứng chỉ sau:
Bằng tốt nghiệp trình độ đại học trở lên ngành ngôn ngữ nước ngoài; hoặc bằng tốt nghiệp trình độ đại học trở lên mà chương trình được thực hiện chủ yếu bằng ngôn ngữ nước ngoài;
Bằng tốt nghiệp trình độ đại học trở lên do chính cơ sở đào tạo cấp trong thời gian không quá 02 năm mà chuẩn đầu ra của chương trình đã đáp ứng yêu cầu ngoại ngữ đạt trình độ Bậc 3 trở lên theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam;
Một trong các văn bằng hoặc chứng chỉ ngoại ngữ đạt trình độ tương đương Bậc 3 trở lên theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam quy định tại Phụ lục của Quy chế này hoặc các chứng chỉ tương đương khác do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, còn hiệu lực tính đến ngày đăng ký dự tuyển.
Bên cạnh đó, Khoản 2 Điều 7 Thông tư số 18/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ quy định người dự tuyển là công dân Việt Nam phải đạt yêu cầu về năng lực ngoại ngữ được minh chứng bằng một trong những văn bằng, chứng chỉ sau:
Bằng tốt nghiệp trình độ đại học trở lên do một cơ sở đào tạo nước ngoài, phân hiệu của cơ sở đào tạo nước ngoài ở Việt Nam hoặc cơ sở đào tạo của Việt Nam cấp cho người học toàn thời gian bằng tiếng nước ngoài;
Bằng tốt nghiệp trình độ đại học ngành ngôn ngữ tiếng nước ngoài do các cơ sở đào tạo của Việt Nam cấp;
Có một trong các chứng chỉ ngoại ngữ quy định tại Phụ lục II của Quy chế này còn hiệu lực tính đến ngày đăng ký dự tuyển hoặc các chứng chỉ ngoại ngữ khác tương đương trình độ bậc 4 (theo khung năng ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam) do Bộ Giáo dục Giáo dục Đào tạo công bố.
Nhiều ý kiến cho rằng, chính vì có thể được sử dụng để phục vụ học sau đại học, văn bằng 2 Ngôn ngữ Anh trở thành lựa chọn của nhiều người học thay vì tham gia các kỳ thi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhu cầu đối với loại văn bằng này tăng mạnh.
Tài liệu tham khảo:
[1]https://vietnamnet.vn/nguyen-giam-doc-dai-hoc-hue-linh-13-nam-tu-vi-chiem-doat-hon-3-ty-dong-2532218.html
[2] https://giaoduc.net.vn/vu-bang-gia-o-dai-hoc-dong-do-cu-moi-1-nguoi-hoc-duoc-cat-hoa-hong-7-trieu-dong-post223279.gd
https://tuoitre.vn/nld/phap-luat/nguyen-hieu-truong-dai-hoc-dong-do-linh-an-12-nam-tu-20211224174647589.htm
[3]https://cand.vn/cuu-pho-vien-truong-lua-dao-hang-nghin-nguoi-linh-an-5-nam-6-thang-tu-post794678.html
[4] https://giaoduc.net.vn/vu-mo-chui-lop-vb2-truong-dh-kinh-doanh-va-cong-nghe-hn-xu-ly-nhieu-can-bo-post250302.gd
