Trong cuộc họp triển khai kết quả buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với ngành giáo dục và đào tạo, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh hướng nghiệp hết sức quan trọng, định hình lộ trình cuộc đời của người học và cũng là một trong những giải pháp để giảm áp lực thi cử.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cần rà soát tổng thể chương trình, nội dung dạy học, kiểm tra, đánh giá theo tinh thần cắt giảm tối đa những yêu cầu, thủ tục, hồ sơ không cần thiết. Thậm chí nghiên cứu cắt giảm những môn học không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay, khi trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ rất tích cực cho việc dạy và học. [1]
Xem xét giảm tải, tích hợp một số môn học mang tính hình thức, nội dung trùng lặp
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Hà Văn Hải - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mỹ Tho (tỉnh Ninh Bình) khẳng định, nếu thực hiện chủ trương rà soát, tinh gọn chương trình giáo dục phổ thông thì không nên cắt bỏ hoàn toàn các nội dung cần thiết mà nên tích hợp những môn học có nội dung trùng lặp, qua đó vừa giảm tải cho học sinh, vừa nâng cao hiệu quả giảng dạy.
Theo thầy Hải, môn Giáo dục địa phương là một trong những nội dung cần được xem xét tích hợp vào các môn học hiện hành thay vì tổ chức thành một môn độc lập.
Cụ thể, các nội dung về lịch sử, địa lý địa phương vốn đã có nhiều điểm tương đồng với chương trình Lịch sử và Địa lý. Trong bối cảnh nhiều địa phương được sáp nhập, việc liên tục biên soạn lại tài liệu giáo dục địa phương sẽ mất nhiều thời gian, trong khi kiến thức vẫn thuộc cùng lĩnh vực.
"Phần lịch sử địa phương có thể tích hợp vào môn Lịch sử, còn nội dung địa lý địa phương tích hợp vào môn Địa lý sẽ hợp lý và thuận lợi hơn trong quá trình tổ chức dạy học", Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mỹ Tho phân tích.
Bên cạnh đó, vị hiệu trưởng cho rằng môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cũng cần được rà soát lại về cách tổ chức. Thầy Hải nhận định nhiều hoạt động hiện nay còn mang tính hình thức, trùng lặp với các hoạt động dưới cờ và sinh hoạt lớp vốn đã được duy trì thường xuyên trong nhà trường.
Vì vậy, thay vì bố trí thành một môn học với thời lượng riêng, các nội dung này có thể được lồng ghép vào tiết chào cờ đầu tuần và các buổi sinh hoạt lớp để tiết kiệm thời gian nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu giáo dục.
Đánh giá về hiệu quả của hai môn học này, thầy Hải cho rằng trên thực tế học sinh chưa thực sự tiếp thu được nhiều kiến thức do tâm lý học tập vẫn chủ yếu hướng đến mục tiêu thi cử.
Theo thầy Hải, học sinh Việt Nam thường tập trung đầu tư cho những môn phục vụ trực tiếp xét tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc tuyển sinh đại học. Chẳng hạn, học sinh định hướng vào các ngành kỹ thuật sẽ dành nhiều thời gian cho Toán, Vật lý, Hóa học; trong khi những em theo đuổi lĩnh vực khoa học xã hội sẽ ưu tiên Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý. Điều này khiến nhiều môn học khác bị xem nhẹ, còn các hoạt động trải nghiệm hoặc giáo dục địa phương chủ yếu mang tính hoàn thành chương trình.
Tuy nhiên, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mỹ Tho cũng cho rằng việc giảm tải không đồng nghĩa với cắt bớt kiến thức phổ thông. Theo thầy, giáo dục phổ thông phải bảo đảm học sinh được tiếp cận đầy đủ các lĩnh vực kiến thức trước khi lựa chọn định hướng nghề nghiệp.
Thay vì để học sinh lựa chọn môn học quá sớm và chỉ tập trung vào một số môn phục vụ thi cử từ lớp 10, chương trình nên được thiết kế theo hướng tất cả học sinh đều học đầy đủ các môn học đến cuối cấp.
Chỉ khi bước vào giai đoạn chuẩn bị thi tốt nghiệp trung học phổ thông các em mới tập trung nhiều hơn vào những môn phục vụ mục tiêu xét tuyển. Cách làm này vừa bảo đảm tính toàn diện của giáo dục phổ thông, vừa hạn chế tình trạng học lệch đang diễn ra hiện nay.
“Chìa khóa để giảm tải mà vẫn đảm bảo tính toàn diện nằm ở việc tinh giản, tích hợp khoa học thay vì để học sinh học lệch hay chạy theo tâm lý đối phó”, thầy Hà Văn Hải nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, thầy Phạm Hùng Bích - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Hậu Lộc 1 (tỉnh Thanh Hóa) nhận định, nếu Bộ Giáo dục và Đào tạo tiến hành rà soát chương trình giáo dục phổ thông theo hướng tinh gọn thì việc điều chỉnh nên tập trung vào thời lượng giảng dạy của một số môn học, thay vì cắt bỏ hoàn toàn nội dung hoặc giảm yêu cầu về kiến thức.
Thầy Bích cho rằng môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là nội dung cần được xem xét trước tiên. Hiện nay, thời lượng dành cho môn học này khoảng 3 tiết/tuần là tương đối nhiều so với mục tiêu và hiệu quả mang lại. Bên cạnh đó, cách thức triển khai ở các trường còn khá đa dạng, mỗi đơn vị có một cách tổ chức khác nhau nên chất lượng chưa đồng đều, thậm chí còn khiến một số phụ huynh băn khoăn về tính thiết thực của môn học.
Đối với môn Giáo dục địa phương, thầy Bích đánh giá đây là môn học có ý nghĩa nhất định trong việc giúp học sinh hiểu thêm về văn hóa, lịch sử và đặc điểm của địa phương nơi mình sinh sống. Tuy nhiên, trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính, nhiều tỉnh, thành được sáp nhập, nội dung chương trình chắc chắn sẽ phải được biên soạn, cập nhật lại để phù hợp với thực tế mới.
Theo Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Hậu Lộc 1, nếu phải lựa chọn giải pháp giảm tải, thầy thiên về phương án giảm thời lượng của một số môn học hơn là cắt giảm số môn hoặc tinh giản kiến thức cốt lõi.
Riêng với môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, thầy Bích đề xuất có thể giảm từ 3 tiết xuống còn khoảng 2 tiết mỗi tuần. Việc giảm thời lượng vẫn bảo đảm thực hiện được mục tiêu giáo dục của môn học, bởi khối lượng kiến thức không quá lớn, trong khi giáo viên đã có sách giáo khoa và tài liệu hướng dẫn làm cơ sở tổ chức giảng dạy.
Trong khi đó, theo thầy Trần Quyết Thắng, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Ninh Giang (tỉnh Ninh Bình), cần đánh giá kỹ tính cần thiết và hiệu quả thực tiễn của từng môn học trên cơ sở quá trình triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Thầy Thắng cho biết, các nội dung như Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và Giáo dục địa phương vẫn có ý nghĩa trong việc phát triển phẩm chất, kỹ năng cho học sinh, tuy nhiên không nhất thiết phải bố trí trong chương trình chính khóa.
“Với việc nhiều địa phương, trong đó có tỉnh Ninh Bình, đã triển khai dạy học hai buổi/ngày từ năm học 2025-2026 theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hai nội dung này hoàn toàn có thể chuyển sang tổ chức ở buổi học thứ hai.
Cách sắp xếp này sẽ góp phần giảm tải chương trình chính khóa vào buổi sáng, đồng thời tạo điều kiện để các hoạt động được tổ chức linh hoạt, phù hợp hơn với mục tiêu giáo dục kỹ năng và trải nghiệm.
Đây là giải pháp vừa giúp tinh gọn chương trình, giảm áp lực về thời lượng và đội ngũ giáo viên, vừa vẫn bảo đảm mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh thông qua các hình thức tổ chức phù hợp, hiệu quả hơn”, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Ninh Giang cho hay.
Điều chỉnh môn học giúp công tác bố trí đội ngũ giáo viên thuận lợi hơn
Từ thực tiễn quản lý, việc điều chỉnh các môn học như Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và Giáo dục địa phương như vậy cũng sẽ mang lại nhiều thuận lợi cho các nhà trường trong công tác tổ chức giảng dạy và bố trí đội ngũ giáo viên.
Thầy Trần Quyết Thắng chia sẻ, thực tế hiện nay, Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là môn học chưa có đội ngũ giáo viên được đào tạo chuyên biệt, vì vậy các trường phải phân công giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên các bộ môn khác kiêm nhiệm theo yêu cầu của chương trình. Điều này khiến không ít giáo viên gặp khó khăn do không đúng chuyên môn, sở trường.
“Nếu chuyển nội dung này sang buổi học thứ hai, nhà trường có thể lồng ghép với các câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa hoặc giao cho những giáo viên có năng khiếu, chuyên môn phù hợp phụ trách, qua đó nâng cao hiệu quả tổ chức.
Tương tự, nội dung của môn Giáo dục địa phương cũng sẽ được triển khai linh hoạt và sát thực tiễn hơn khi không còn bó buộc trong khung chương trình chính khóa”, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Ninh Giang đề xuất.
Còn theo thầy Hà Văn Hải, hiện nay môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được bố trí 105 tiết mỗi năm học, tương đương nhiều môn học khác, nhưng giá trị mang lại chưa tương xứng với thời lượng.
Tương tự, môn Giáo dục địa phương cũng có thời lượng khá lớn dù phần lớn nội dung hoàn toàn có thể tích hợp vào các môn Lịch sử và Địa lý. Việc điều chỉnh theo hướng này sẽ giúp chương trình tinh gọn hơn, giảm lãng phí thời gian mà vẫn bảo đảm truyền tải đầy đủ kiến thức cho học sinh.
“Việc tích hợp các môn học cũng sẽ giúp nhà trường thuận lợi hơn trong công tác quản lý, sắp xếp đội ngũ giáo viên và tổ chức giảng dạy”, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mỹ Tho nói.
Về định hướng xây dựng chương trình giáo dục phổ thông trong thời gian tới, thầy Hải nhấn mạnh điều quan trọng nhất vẫn là trang bị cho học sinh nền tảng kiến thức vững chắc. Trên cơ sở đó, nhà trường cần chú trọng phát triển năng lực thực hành để học sinh biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn, biến những điều đã học thành kỹ năng và sản phẩm cụ thể. Đây mới là năng lực thiết yếu nhất, bảo đảm nguyên tắc "học đi đôi với hành" và đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh mới.
Ngoài ra, theo thầy Phạm Hùng Bích, trong quá trình rà soát chương trình giáo dục phổ thông cần tiếp tục xem xét tính liên thông giữa các môn học. Thực tiễn cho thấy vẫn còn một số nội dung chưa thực sự đồng bộ, chẳng hạn kiến thức môn Toán ở một số thời điểm chưa đáp ứng kịp yêu cầu bổ trợ cho môn Vật lý, ảnh hưởng đến quá trình tiếp thu của học sinh.
Đề xuất với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Hậu Lộc 1 nhấn mạnh việc tinh gọn chương trình nên được thực hiện theo hướng giảm số tiết học của những nội dung chưa thực sự cần thiết, đặc biệt là môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, thay vì cắt giảm kiến thức nền tảng.
“Mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực mà Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hướng tới vẫn hoàn toàn phù hợp. Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục thay đổi, điều quan trọng nhất là học sinh được hình thành năng lực thích ứng, tư duy linh hoạt và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn để đáp ứng yêu cầu của xã hội”, thầy Bích chia sẻ.
Tài liệu tham khảo:
[1]https://tuoitre.vn/pho-thu-tuong-bo-giao-duc-dao-tao-nghien-cuu-cat-giam-nhung-mon-hoc-khong-con-phu-hop-100260626161339922.htm
