Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dự thảo Thông tư quy định điều kiện, trình tự, thủ tục, thẩm quyền công nhận văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp để sử dụng tại Việt Nam để lấy ý kiến.
Theo đó, Khoản 3, Điều 9 yêu cầu các cơ sở giáo dục thực hiện chương trình hợp tác, liên kết đào tạo cấp văn bằng nước ngoài phải cung cấp thông tin về từng khóa đào tạo cho cơ quan công nhận văn bằng, gồm: quyết định cấp phép, gia hạn, điều chỉnh; đề án hoặc thỏa thuận liên kết đào tạo; xác nhận đã thực hiện chương trình theo quyết định cấp phép và quy định hiện hành; danh sách người học tốt nghiệp theo từng khóa đào tạo; và các thông tin liên quan khi được đề nghị. Ngoài ra, Khoản 4 cùng điều quy định các đơn vị thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm phối hợp với Cục Quản lý chất lượng xử lý các công việc liên quan.
Tuy nhiên, theo Thông tư 07/2025/TT-BGDĐT, các cơ sở giáo dục đại học đã có trách nhiệm cập nhật đầy đủ thông tin về liên kết đào tạo với nước ngoài, bao gồm toàn bộ các nội dung nêu trên, lên hệ thống HEMIS của Bộ Giáo dục và Đào tạo theo quy định hiện hành.
Vì vậy, quy định tại dự thảo có thể làm gia tăng thủ tục hành chính một cách không cần thiết. Việc yêu cầu bổ sung, cung cấp lại dữ liệu đã có trên hệ thống dễ dẫn tới chồng chéo, gây nhiễu thông tin giữa các đơn vị quản lý.
Nguy cơ phát sinh "mỗi nơi một phiên bản" khi nhiều cơ quan cùng quản lý hồ sơ liên kết đào tạo
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Duy Hàm - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng An ninh mạng iSPACE thẳng thắn chỉ ra, nếu hiểu theo hướng các trường phải cung cấp lại toàn bộ hồ sơ liên kết cho cơ quan công nhận văn bằng theo từng khóa, quy định tại Khoản 3, Điều 9 đang tạo ra ba áp lực không đáng có.
Thứ nhất là áp lực về nhân sự và thời gian. Với các trường triển khai nhiều chương trình liên kết, việc rà soát, sao lục và gửi lại toàn bộ hồ sơ của từng khóa đào tạo sẽ tiêu tốn đáng kể nguồn lực.
Thứ hai là áp lực về tính nhất quán dữ liệu. Khi cùng một thông tin được lưu trữ trên nhiều hệ thống khác nhau, nguy cơ phát sinh "mỗi nơi một phiên bản" hoàn toàn có thể xảy ra. Nếu cập nhật bị bỏ sót ở một đầu mối, dữ liệu giữa các cơ quan sẽ không khớp và nhà trường lại phải đi giải trình.
Thứ ba, áp lực về thời điểm xử lý hồ sơ của người học. Người học khi xin công nhận văn bằng thường có nhu cầu cấp bách như dự tuyển công chức, đi làm, học tiếp bậc cao hơn. Nếu cơ quan công nhận văn bằng phải chờ nhà trường cung cấp lại hồ sơ liên kết trước khi xử lý, thời gian giải quyết thủ tục cho người học có thể sẽ bị kéo dài và phần thiệt thòi cuối cùng thuộc về người học.
"Tinh thần cải cách hành chính trong những năm gần đây là "một dữ liệu, một lần khai báo", dùng chung nhiều nơi. Do đó, quy định cần được thiết kế theo hướng vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ, vừa hạn chế phát sinh thêm gánh nặng về hồ sơ, giấy tờ đối với các cơ sở giáo dục", thầy Hàm nêu quan điểm.
Cùng bàn về vấn đề này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Công Thuật - Trưởng phòng, Phòng Đào tạo, Trường Đại học Bách Khoa (Đại học Đà Nẵng) cho rằng, nguyên tắc phù hợp nhất là "cập nhật một lần, khai thác nhiều lần". Các trường cần cập nhật đầy đủ, kịp thời dữ liệu lên các hệ thống quản lý giáo dục của Bộ, khi đó cơ quan công nhận văn bằng hoàn toàn có thể khai thác trực tiếp để xử lý hồ sơ nhanh và minh bạch hơn, không cần yêu cầu trường cung cấp lại. Chỉ khi dữ liệu chưa đầy đủ hoặc cần xác minh thêm, nhà trường mới cần phối hợp bổ sung.
"Điểm cốt lõi là chuyển từ quản lý hồ sơ rời rạc sang quản lý bằng dữ liệu số. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ và khai thác thống nhất trên hệ thống của Bộ, công tác xác minh sẽ nhanh hơn, giảm xử lý thủ công và hạn chế sai lệch thông tin", ông Thuật nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, Thạc sĩ Hoàng Văn Cương - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Việt Mỹ (thành viên Tập đoàn Giáo dục EQuest) ghi nhận dự thảo có nhiều điểm tích cực như triển khai quy trình trực tuyến, rút ngắn thời gian xử lý, phân cấp cho các trường tự đánh giá văn bằng. Tuy nhiên, nếu các trường vẫn phải rà soát, sao lục lại toàn bộ hồ sơ liên kết đào tạo trải qua nhiều năm, quá trình xử lý sẽ bị kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến người học đang cần công nhận văn bằng gấp để dự tuyển công chức, đi làm hoặc học tiếp.
Vì vậy, Thạc sĩ Hoàng Văn Cương đề xuất cơ chế công nhận văn bằng theo hướng "tự động có điều kiện" khi các nền tảng dữ liệu, hệ thống dịch vụ công quốc gia và cơ sở dữ liệu văn bằng số đã sẵn sàng, việc công nhận hoàn toàn có thể được tự động hóa thay vì xử lý thủ công từng trường hợp.
Đề xuất cấp quyền truy cập dữ liệu cho cơ quan công nhận văn bằng
Việc cơ sở giáo dục phải cung cấp lại hồ sơ, dữ liệu cho cơ quan công nhận văn bằng dù thông tin đã được cập nhật trên hệ thống quản lý đang đặt ra vấn đề về việc liên thông dữ liệu trong ngành giáo dục.
Thạc sĩ Phan Tiềm - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng THACO cho rằng giải pháp căn cơ nhất là để Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo cấp quyền truy cập dữ liệu trực tiếp cho cơ quan công nhận văn bằng, thay vì yêu cầu các trường cung cấp lại. Khi dữ liệu được quản lý tập trung và liên thông, không chỉ cơ quan quản lý mà cả doanh nghiệp, nhà tuyển dụng cũng thuận tiện hơn trong việc tra cứu và xác thực văn bằng.
Ông Tiềm cũng lưu ý, trong giáo dục nghề nghiệp, biến động người học thường lớn hơn so với các bậc học khác. Vì vậy, cơ quan quản lý có thể quy định mốc báo cáo ban đầu và cho phép các trường tiếp tục cập nhật sau khi kết thúc năm học để bảo đảm dữ liệu phản ánh sát thực tế.
Đồng quan điểm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Duy Hàm, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng An ninh mạng iSPACE cho rằng, việc cấp quyền truy cập dữ liệu cho cơ quan công nhận văn bằng là phù hợp với nguyên tắc "dữ liệu là tài sản dùng chung của Nhà nước". Khi các cơ sở đào tạo đã cập nhật đầy đủ thông tin lên hệ thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cơ quan công nhận văn bằng cần chủ động khai thác trực tiếp thay vì yêu cầu nhà trường cung cấp lại.
Theo ông Hàm, cách làm này giúp rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao độ chính xác và bảo đảm mọi quyết định đều dựa trên một nguồn dữ liệu thống nhất, minh bạch. Tuy nhiên, việc cấp quyền truy cập cần đi kèm cơ chế phân quyền và bảo mật chặt chẽ để bảo vệ thông tin người học.
Từ thực tiễn triển khai, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng An ninh mạng iSPACE đề xuất áp dụng triệt để nguyên tắc "khai báo một lần" trong quản lý và công nhận văn bằng. Theo đó, những thông tin đã được cập nhật trên hệ thống của Bộ GD-ĐT cần được cơ quan công nhận văn bằng chủ động khai thác trực tiếp; chỉ yêu cầu cơ sở đào tạo bổ sung trong trường hợp dữ liệu chưa đầy đủ hoặc phát sinh tình huống đặc biệt.
Ông Hàm cũng kiến nghị xây dựng cổng tra cứu, xác thực văn bằng liên kết tập trung, kết nối dữ liệu của các cơ sở đào tạo có chương trình liên kết quốc tế để cơ quan quản lý, nhà tuyển dụng và người học có thể tra cứu theo thẩm quyền. Đồng thời, biểu mẫu báo cáo cần được chuẩn hóa theo hướng “lấy dữ liệu thay vì lấy hồ sơ”, còn các chương trình liên kết nên được phân loại theo mức độ rủi ro để áp dụng cơ chế kiểm tra phù hợp.
Theo ông, với những chương trình đã được kiểm định, vận hành ổn định và minh bạch, có thể áp dụng hậu kiểm; trong khi các chương trình mới hoặc có ít thông tin cần được kiểm tra chặt chẽ hơn. Cách tiếp cận này sẽ giúp giảm tải cho cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và tập trung nguồn lực vào những trường hợp thực sự cần kiểm soát.
Nhìn chung, dự thảo thể hiện tinh thần tích cực trong việc chuẩn hóa quy trình công nhận văn bằng và tăng cường tính minh bạch. Tuy nhiên để thực sự hiệu quả, cần chuyển từ tư duy "lấy hồ sơ" sang "lấy dữ liệu", tận dụng tối đa các hệ thống hiện có, cấp quyền truy cập cho cơ quan công nhận văn bằng và hạn chế tối đa yêu cầu bổ sung, xác minh lại những gì đã có. Đó chính là tinh thần của nguyên tắc "cập nhật một lần, khai thác nhiều lần", vừa giảm chồng chéo thủ tục, vừa rút ngắn thời gian xử lý, vừa tạo thuận lợi thực sự cho cả cơ sở giáo dục lẫn người học.
