Theo Trang thông tin điện tử Công an tỉnh Thái Nguyên thông tin, liên quan đến Chuyên án bóc gỡ đường dây cung cấp thực phẩm “bẩn”, thực phẩm kém chất lượng vào các trường học, chiều ngày 17/4/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh Thái Nguyên đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam 3 đối tượng có hành vi "Đưa hối lộ, nhận hối lộ" trong việc cung cấp suất ăn và thực phẩm vào trường học trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
Theo đó, các đối tượng bị bắt giữ bao gồm: Nguyễn Văn Thành (sinh năm 1976) - Chủ hộ kinh doanh thực phẩm Nguyễn Văn Thành (xã Vô Tranh, Thái Nguyên); Nguyễn Thị Tâm (sinh năm 1981) - nguyên Hiệu trưởng Trường Mầm non Nam Hòa; Trần Thị Hằng (sinh năm 1982) - Kế toán Trường Mầm non Nam Hòa.
Tại Trường Mầm non Nam Hòa, để được cung cấp thực phẩm và suất ăn năm học 2024 - 2025, Nguyễn Văn Thành đã thỏa thuận, thống nhất chi trả cho bà Nguyễn Thị Tâm và Trần Thị Hằng số tiền bằng 6% tổng giá trị hàng hoá nhà trường mua trong tháng; việc chi trả trên được thực hiện từ tháng 10/2024 đến tháng 3/2026. [1]
Sau vụ việc này, nhiều ý kiến cho rằng, "hoa hồng" chen vào bữa ăn học đường, hiệu trưởng nhận phần trăm đã làm ảnh hưởng chức năng giám sát chất lượng suất ăn của nhà trường. Đồng thời, cũng khiến cho thực phẩm "bẩn" có cơ hội luồn lách vào trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển của học sinh.
Khi lãnh đạo nhà trường nhận hoa hồng từ nhà cung cấp, cơ chế giám sát nội bộ bị bóp méo
Liên quan đến vấn đề trên, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh - Đại biểu Quốc hội chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng thẳng thắn nhìn nhận, khi lãnh đạo nhà trường nhận hoa hồng từ nhà cung cấp, cơ chế giám sát nội bộ vốn được thiết lập để bảo vệ quyền lợi của học sinh có thể bị biến dạng thành một công cụ che đậy sai phạm.
Đại biểu lý giải: "Sự kiểm soát chéo giữa các bộ phận như ban giám hiệu, kế toán và đại diện đoàn thể bị vô hiệu hóa hoàn toàn vì những mắt xích quan trọng nhất đã trở thành đồng phạm trong việc làm đẹp hồ sơ và sổ sách. Tiếng nói phản biện của giáo viên hay nhân viên bếp ăn có thể bị dập tắt bởi sự áp đặt hoặc mua chuộc, trong khi thông tin cung cấp cho phụ huynh bị tô hồng nhằm tạo ra vẻ ngoài hoàn hảo cho các bữa ăn đã bị cắt xén.
Trong trường hợp này, lãnh đạo nhà trường đã đánh mất vai trò bên mua độc lập vì thay vì đứng về phía học sinh để đòi hỏi chất lượng cao nhất với giá thành hợp lý, họ lại chuyển sang tư thế của một đối tác chiến lược cùng chung quyền lợi với nhà cung cấp. Khi lợi ích cá nhân của người quản lý gắn liền với doanh số của doanh nghiệp, nhà trường không còn khả năng giám sát hay áp đặt các tiêu chuẩn an toàn mà thực chất đã trở thành một thành phần trong liên minh lợi ích, mặc nhiên chấp nhận việc giảm chất lượng thực phẩm để bù đắp vào khoản hoa hồng đã chi trả".
Bên cạnh đó, khi lợi ích đã bị ràng buộc bởi những "thỏa thuận ngầm", các quy trình kiểm soát vốn dĩ là hàng rào bảo vệ an toàn cho trẻ như nghiệm thu thực phẩm, kiểm tra nguồn gốc hay cân đong định lượng đều có thể bị vô hiệu hóa.
Việc nhận hoa hồng tạo ra một sự sụp đổ dây chuyền về kỹ thuật khi người có trách nhiệm kiểm tra có thể "nhắm mắt làm ngơ" trước những loại thực phẩm chưa đảm bảo chất lượng. Điều này dẫn đến những hệ lụy trực tiếp, trẻ phải đối mặt với nguy cơ ngộ độc thực phẩm cấp tính, đồng thời gây ra những hậu quả âm thầm nhưng kéo dài về mặt sức khỏe của con trẻ.
Cũng theo đại biểu, phần trăm "hoa hồng" chắc chắn không phải lấy từ túi của doanh nghiệp được, không công ty nào đi làm ăn lỗ cả. Nó chỉ có thể lấy từ việc cắt giảm chất lượng, khẩu phần của trẻ. Bởi khi nhà cung cấp phải "trích lại" % doanh thu, họ sẽ có xu hướng điều chỉnh nguyên liệu, định lượng hay quy trình chế biến.
"Điều này phản ánh đúng bản chất của quy luật kinh tế trong hoạt động cung ứng suất ăn khi mà không có bất kỳ khoản chiết khấu nào được trích ra từ túi riêng của doanh nghiệp mà tất cả đều tính vào giá thành sản phẩm. Khi nhà cung cấp phải trích lại một tỷ lệ doanh thu cố định làm hoa hồng, họ sẽ đối mặt với áp lực duy trì lợi nhuận và cách duy nhất để bù đắp là điều chỉnh các yếu tố đầu vào theo hướng tiêu cực. Điều này dẫn đến sự xuất hiện của quy luật bình thông nhau giữa tỷ lệ hoa hồng và chất lượng bữa ăn, nơi mà phần trăm chiết khấu càng cao thì chất lượng thực phẩm càng giảm sút.
Nguy cơ thực phẩm bẩn lọt cửa vào trường học tăng lên khi nhà cung cấp có xu hướng tìm đến các nguồn thực phẩm trôi nổi, hàng không hóa đơn chứng từ hoặc các loại thực phẩm cận hạn sử dụng có mức giá rẻ hơn hàng chuẩn.
Đồng thời, định lượng suất ăn sẽ bị cắt giảm một cách tinh vi và các quy trình chế biến an toàn vốn đòi hỏi chi phí nhân công, thiết bị sẽ bị lược bỏ để tiết kiệm tối đa. Kết quả là các rào cản kỹ thuật về an toàn thực phẩm bị vô hiệu hóa hoàn toàn dưới sự "bảo kê" của những người quản lý đã nhận tiền", đại biểu phân tích.
Theo đại biểu, chúng ta phải bắt buộc số hóa toàn bộ quy trình từ hóa đơn thực phẩm đến định lượng hằng ngày trên các nền tảng công nghệ công khai để phụ huynh có thể giám sát.
Về mặt pháp lý, cần luật hóa trách nhiệm hình sự đặc biệt đối với hành vi trục lợi trên suất ăn học đường và áp dụng chế tài cấm hành nghề vĩnh viễn đối với những người đứng đầu vi phạm để tạo ra sự răn đe tuyệt đối.
Bữa ăn học đường không phải "mảnh đất" để trục lợi
Cùng trao đổi, thầy Nguyễn Văn Ngai - nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, vụ việc nêu trên không chỉ đơn thuần là một sai phạm cá nhân, mà làm dấy lên lo lắng về khâu tổ chức bữa ăn bán trú - nơi liên quan trực tiếp đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ em.
Theo thầy Ngai, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở hành vi nhận lợi ích vật chất trái quy định, mà còn ở hệ lụy kéo theo phía sau. Bởi khi mối quan hệ giữa nhà trường và nhà cung cấp bị chi phối bởi "lợi ích ngầm", các nguyên tắc về minh bạch, công bằng và chất lượng sẽ bị phá vỡ. Khi đó, mục tiêu đảm bảo dinh dưỡng cho học sinh dễ bị đặt sau những toan tính, lợi ích cá nhân.
Thầy Ngai phân tích, không có khoản "hoa hồng" nào là vô điều kiện. Để có nguồn chi trả này, các đơn vị cung cấp buộc phải cơ cấu lại chi phí, mà cách dễ nhất là cắt giảm trực tiếp vào chất lượng bữa ăn: giảm định lượng, thay thế nguyên liệu rẻ tiền hơn, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ sử dụng thực phẩm không đảm bảo an toàn. Như vậy, khoản tiền "chi ngoài" thực chất được hình thành từ chính khẩu phần của học sinh - đối tượng lẽ ra phải được bảo vệ ở mức cao nhất.
Từ góc độ đạo đức nghề nghiệp, thầy Ngai nhấn mạnh đây là bài học rất đắt giá đối với đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên. Nghề giáo không chỉ truyền đạt tri thức mà còn gắn với trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ học sinh. Việc đánh đổi uy tín, danh dự và cả sự nghiệp chỉ vì lợi ích trước mắt là điều không thể chấp nhận, đồng thời để lại hậu quả lâu dài cho niềm tin xã hội đối với nhà trường.
Thầy Ngai cũng cho rằng vụ việc đặt ra yêu cầu cấp thiết phải siết chặt lại toàn bộ quy trình lựa chọn, ký kết và giám sát các đơn vị cung cấp suất ăn. Các trường không thể coi đây là hoạt động "dịch vụ phụ" mà cần quản lý như một cấu phần quan trọng trong hệ thống giáo dục. Quy trình đấu thầu, lựa chọn nhà cung cấp phải bảo đảm công khai, cạnh tranh lành mạnh, có tiêu chí rõ ràng về chất lượng và trách nhiệm.
Bên cạnh đó, cần thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát đa tầng, không chỉ nội bộ mà còn có sự tham gia thực chất của phụ huynh và các cơ quan chức năng. Việc công khai nguồn gốc thực phẩm, định lượng khẩu phần, đơn giá… phải trở thành yêu cầu bắt buộc, thay vì mang tính hình thức. Chỉ khi minh bạch được toàn bộ chu trình, mới có thể hạn chế "khoảng xám" phát sinh tiêu cực.
Thầy Ngai cũng lưu ý, cơ quan quản lý giáo dục các cấp cần tăng cường thanh tra chuyên đề đối với bếp ăn trường học, không chờ đến khi xảy ra sai phạm mới xử lý. Đồng thời, cần hoàn thiện hành lang pháp lý, quy định rõ trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu cơ sở giáo dục trong từng khâu liên quan đến an toàn thực phẩm.
"Theo tôi, đây không chỉ là câu chuyện của một trường học hay một địa phương, mà là lời cảnh tỉnh chung cho toàn ngành. Nếu không kịp thời chấn chỉnh, những sai phạm tương tự hoàn toàn có thể tái diễn dưới những hình thức tinh vi hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai con trẻ", thầy Ngai nhấn mạnh.
Còn ông Trương Xuân Cừ - Đại biểu Quốc hội khóa XV cho rằng, khi các đơn vị cung cấp thực phẩm trích lại tỷ lệ phần trăm cho lãnh đạo nhà trường, chức năng giám sát dễ bị xem nhẹ, tạo ra kẽ hở để thực phẩm kém chất lượng xâm nhập vào bữa ăn học đường, đe dọa trực tiếp sức khỏe học sinh.
"Thực tế thời gian qua đã ghi nhận không ít vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra tại các cơ sở giáo dục. Điều này cho thấy, công tác kiểm soát an toàn thực phẩm vẫn còn lỏng lẻo, từ yếu tố con người đến hệ thống trang thiết bị giám sát. Đáng chú ý là tình trạng "bắt tay" giữa một số nhà trường và đơn vị cung cấp nhằm hưởng chiết khấu. Khi phải chi trả hoa hồng, các nhà cung cấp sẽ cắt giảm chi phí, dẫn đến nguy cơ sử dụng nguyên liệu không đảm bảo chất lượng.
Việc xử lý hình sự đối với các cá nhân quản lý vi phạm là cần thiết và cần được thực hiện nghiêm minh hơn để tạo tính răn đe. Đồng thời, cần thiết lập một cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả hơn đối với bữa ăn học đường.
"Kiểm soát an toàn thực phẩm không chỉ là trách nhiệm nội bộ của nhà trường mà còn liên quan đến toàn bộ chuỗi cung ứng, từ cơ sở sản xuất, chế biến đến phân phối. Để giải quyết căn cơ, cần đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, phải xử lý nghiêm các hành vi trục lợi trên sức khỏe học sinh. Song song với đó, cần huy động sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là phụ huynh, trong hoạt động giám sát. Quan trọng hơn, cần có quy định cụ thể hơn về cơ chế giám sát này thông qua các quy định cụ thể, nhằm xác lập vai trò chính thức của ban đại diện phụ huynh, tránh bị vô hiệu hóa trên thực tế.
Xây dựng một thế hệ trẻ khỏe mạnh là mục tiêu lâu dài của quốc gia. Vì vậy, quản lý bữa ăn học đường và bảo đảm an toàn thực phẩm cần một cách tiếp cận quyết liệt, minh bạch và có trách nhiệm hơn, để mỗi bữa ăn không chỉ an toàn mà còn đủ dinh dưỡng theo đúng tiêu chuẩn. Sự việc nêu trên cũng là hồi chuông cảnh báo đối với lãnh đạo cơ sở giáo dục trong việc giữ vững đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội", ông Trương Xuân Cừ bày tỏ.
Tài liệu tham khảo:
[1]: https://giaoduc.net.vn/thai-nguyen-khoi-to-vu-an-dua-hoi-lo-nhan-hoi-lo-trong-cung-cap-suat-an-thuc-pham-vao-truong-hoc-post259362.gd
