Trường St. Mary's International chưa có phép vẫn hoạt động: "Lỗ hổng" nguy hiểm trong quản lý GD

​Ngày 07/05, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đăng tải bài viết "Trường Liên cấp St. Mary's International School chưa được cấp phép vẫn hoạt động, phụ huynh bức xúc" phản ánh những băn khoăn của bạn đọc về tính pháp lý trong hoạt động của một đơn vị có tên là Trường Liên cấp St. Mary's International School, địa chỉ tại Khu đô thị mới Yên Hòa, thành phố Hà Nội. Đồng thời, phụ huynh cũng bày tỏ lo lắng về đảm bảo quyền lợi của học sinh.

Trao đổi với phóng viên liên quan vụ việc nêu trên, đại diện Phòng Văn hóa Xã hội, Ủy ban nhân dân phường Yên Hòa xác nhận Trường Liên cấp S.t Mary's International School chưa được cấp phép hoạt động.

​Khi trường học hoạt động không phép, người chịu thiệt đầu tiên là học sinh

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Lê Như Tiến - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng (nay là Ủy ban Văn hóa và Xã hội) của Quốc hội nhìn nhận, chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoạt động, Trường Liên cấp St. Mary's International School vẫn tổ chức tuyển sinh, giảng dạy đã tạo ra nhiều hệ lụy. Trong đó, hệ lụy trực tiếp và nghiêm trọng nhất sẽ đổ dồn lên học sinh và phụ huynh. Bởi cơ sở giáo dục hoạt động khi chưa được cấp phép, hồ sơ và kết quả học tập của học sinh về nguyên tắc không được chấp nhận, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi học tập cũng như tương lai của các em.

Theo ông Lê Như Tiến, dưới góc độ pháp lý và quản lý nhà nước, vụ việc này bộc lộ nhiều vấn đề đáng quan ngại.

Đầu tiên là dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật về giáo dục. Theo quy định, mọi cơ sở giáo dục hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam đều phải đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý trước khi tổ chức giảng dạy. Việc một trường học chưa được cấp phép nhưng vẫn tuyển sinh, đào tạo trong nhiều năm học trước là hành vi trái với quy định.

Đối với các cơ sở giáo dục có yếu tố nước ngoài, quy trình thành lập và vận hành càng được kiểm soát chặt chẽ, từ quyết định thành lập của cơ quan có thẩm quyền, giấy phép hoạt động giáo dục đến việc thẩm định chương trình tích hợp quốc tế... Việc chưa được cấp phép hoạt động đồng nghĩa cơ sở này chưa đủ tư cách pháp nhân để triển khai hoạt động giáo dục.

"Trong sự việc này chúng ta cũng cần nhìn nhận trách nhiệm quản lý của cơ quan quản lý có liên quan. Một cơ sở giáo dục có cơ sở khang trang như vậy lại tọa lạc tại vị trí khu đô thị mới Yên Hòa nhưng hoạt động không phép trong nhiều năm đã đặt ra dấu hỏi về công tác thanh tra, giám sát của các cơ quan quản lý.

Việc để một cơ sở chưa đủ điều kiện pháp lý vẫn quảng bá, tuyển sinh và hoạt động công khai trong thời gian dài cho thấy những lỗ hổng trong công tác quản lý, đồng thời tạo ra sự thiếu công bằng đối với các nhà đầu tư giáo dục tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật", ông Lê Như Tiến thẳng thắn bày tỏ.

Bên cạnh đó, theo ông Tiến, qua vụ việc này cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc quản lý hoạt động đầu tư giáo dục. Bởi, giáo dục là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi nhà đầu tư không chỉ tuân thủ Luật Giáo dục mà còn phải thực hiện nghiêm các quy định liên quan đến đầu tư, lao động và quản lý tài chính.

Theo đó, công tác thẩm định cần được tăng cường ngay từ giai đoạn đầu nhằm kịp thời sàng lọc các nhà đầu tư không đủ điều kiện hoặc có dấu hiệu hoạt động thiếu minh bạch. Đồng thời, việc quản lý các cơ sở giáo dục có yếu tố nước ngoài cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan liên ngành.

"Với sự việc tại hai trường nêu trên cho thấy yêu cầu cấp thiết về việc tăng cường thanh tra, công khai thông tin và xử lý nghiêm các vi phạm nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người học, phụ huynh cũng như bảo đảm kỷ cương trong lĩnh vực giáo dục", ông Tiến chia sẻ thêm.

Ngoài ra, theo ông, trong trường hợp các cơ sở giáo dục này có cùng chủ đầu tư hoặc cùng hệ sinh thái quản lý, vấn đề không còn dừng lại ở vi phạm mang tính cá biệt, mà có dấu hiệu của việc không tuân thủ pháp luật một cách có hệ thống. Điều này đặt ra yêu cầu cần rà soát toàn diện quá trình đầu tư và vận hành của các cơ sở giáo dục liên quan nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các sai phạm nếu có.

Cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý

Cùng trao đổi, ông Trương Xuân Cừ - Đại biểu Quốc hội khóa XV chia sẻ, phụ huynh khi lựa chọn trường học thường đặt niềm tin vào tính pháp lý và sự công khai, minh bạch của cơ sở giáo dục, tuy nhiên họ khó để kiểm chứng hết được. Trong mọi trường hợp, học sinh phải là đối tượng được ưu tiên bảo vệ trước tiên, không thể để học sinh trở thành bên chịu thiệt do sai phạm trong quản lý hoặc hoạt động đầu tư giáo dục.

Ông Cừ cho rằng: "Quy định pháp luật hiện hành đã nêu rất rõ điều kiện để một cơ sở giáo dục được phép đi vào hoạt động, bao gồm các yêu cầu về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, chương trình đào tạo, phòng cháy chữa cháy, an toàn trường học... đặc biệt là quyết định cho phép hoạt động giáo dục của cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, nếu nhà trường chưa được cấp phép nhưng vẫn tuyển sinh và tổ chức dạy học trong thời gian dài thì xem xét có dấu hiệu buông lỏng trong công tác quản lý, giám sát hay không.

Trường Liên cấp St. Mary's International School chưa được cấp phép vẫn hoạt động, phụ huynh bức xúc

Ở đây cần làm rõ trách nhiệm của cả nhà đầu tư lẫn cơ quan quản lý địa phương, cơ quan chuyên môn về giáo dục. Nhà đầu tư không thể viện lý do đang hoàn thiện hồ sơ hay chờ thủ tục để tiến hành tuyển sinh, bởi giáo dục là lĩnh vực đặc thù, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của học sinh và niềm tin của phụ huynh. Khi chưa đủ điều kiện mà vẫn tổ chức hoạt động, nhà trường đã đặt rủi ro về phía người học, không tuân thủ quy định của Nhà nước".

Ông cũng cảnh báo, nếu các vi phạm không được xử lý nghiêm minh, công khai và kịp thời có thể tạo ra tiền lệ không tốt. Điều này có thể dẫn đến tâm lý "làm trước, hoàn thiện thủ tục sau", làm suy giảm tính thượng tôn pháp luật và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư giáo dục lành mạnh.

"Khuyến khích xã hội hóa giáo dục là chủ trương đúng đắn, nhưng mọi cơ sở giáo dục, mọi nhà đầu tư giáo dục đều phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật. Không thể vì sức hút thương hiệu hoặc nhu cầu tuyển sinh lớn mà bỏ qua các điều kiện pháp lý bắt buộc", ông Cừ khẳng định.

Tuân thủ đầy đủ quy trình pháp lý là cách để nhà đầu tư xây dựng thương hiệu giáo dục bền vững

Theo một chuyên gia trong lĩnh vực đầu tư và quản lý giáo dục tại Hà Nội, đối với các cơ sở giáo dục tư thục, đặc biệt là trường có yếu tố quốc tế hoặc trường liên cấp có quy mô lớn, việc hoàn thiện đầy đủ hồ sơ pháp lý trước khi tuyển sinh và tổ chức giảng dạy không chỉ là yêu cầu bắt buộc theo quy định của pháp luật mà còn mang ý nghĩa "sống còn" đối với uy tín và sự phát triển lâu dài của nhà trường.

Vị chuyên gia cho rằng, trong lĩnh vực giáo dục, yếu tố pháp lý không đơn thuần là thủ tục hành chính mà là cơ sở để bảo đảm quyền lợi của người học, tính minh bạch trong hoạt động đào tạo cũng như trách nhiệm của nhà đầu tư đối với xã hội. Phụ huynh khi lựa chọn trường học cho con thường đặt niềm tin vào cam kết về chất lượng giáo dục, môi trường học tập và tính hợp pháp của cơ sở đào tạo. Do đó, nếu một trường học chưa được cấp phép hoạt động nhưng vẫn tuyển sinh, giảng dạy thì rủi ro cuối cùng vẫn chủ yếu đổ dồn lên học sinh và phụ huynh.

"Trong thực tế, để một cơ sở giáo dục được phép đi vào hoạt động chính thức phải trải qua các bước thẩm định tương đối chặt chẽ. Nhà đầu tư trước hết phải được chấp thuận chủ trương đầu tư/thành lập; hoàn thiện các điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, chương trình đào tạo… Sau khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí theo quy định mới được cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoạt động. Tùy quy mô, loại hình trường học và mức độ hoàn thiện hồ sơ, quá trình này có thể kéo dài từ vài tháng, thậm chí đến vài năm", nhà đầu tư này chia sẻ.

Cũng theo vị này, việc tuân thủ đầy đủ quy trình pháp lý ngay từ đầu cũng là cách để nhà đầu tư xây dựng thương hiệu giáo dục bền vững, tránh những hệ lụy phát sinh về sau liên quan đến tranh chấp, khiếu nại hoặc ảnh hưởng đến quá trình học tập của học sinh.

Đề cập tới bối cảnh phát triển giáo dục tư thục hiện nay, vị này cho rằng để khối giáo dục tư phát triển lành mạnh và bền vững, cần có sự hài hòa giữa mục tiêu "khuyến khích đầu tư" và yêu cầu "siết chặt kỷ cương pháp luật".

Liên quan đến trách nhiệm quản lý, vị chuyên gia cho rằng, cần xem xét vai trò của cơ quan quản lý. Bởi nếu một cơ sở giáo dục chưa đủ điều kiện pháp lý nhưng vẫn có thể hoạt động công khai, tuyển sinh và giảng dạy trong thời gian dài thì không chỉ đặt ra trách nhiệm của nhà đầu tư mà còn cho thấy yêu cầu phải rà soát lại hiệu quả công tác quản lý, thanh tra, hậu kiểm của các cơ quan liên quan tại địa phương.

Tuy nhiên, chuyên gia cũng nhìn nhận thực tế rằng trong một số trường hợp, quá trình hoàn thiện thủ tục pháp lý còn kéo dài, có sự chồng chéo giữa các quy định hoặc giữa các cơ quan quản lý khác nhau. Điều này khiến nhiều nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc hoàn tất hồ sơ đúng tiến độ. Dù vậy, theo chuyên gia, đây không thể là lý do để cơ sở giáo dục "vừa làm vừa hoàn thiện thủ tục", bởi mọi hoạt động tuyển sinh, giảng dạy khi chưa được cấp phép đều tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tới quyền lợi người học.

Đánh giá rộng hơn về tác động của các vụ việc tương tự, chuyên gia này cho rằng những trường hợp cơ sở giáo dục chưa hoàn thiện pháp lý nhưng vẫn hoạt động chắc chắn sẽ ảnh hưởng nhất định tới hình ảnh chung của khối giáo dục tư thục, đồng thời khiến phụ huynh trở nên thận trọng hơn khi lựa chọn trường học cho con.

"Đây cũng là bài học cho các nhà đầu tư, các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực giáo dục. Những vụ việc như vậy buộc các cơ sở giáo dục phải chú trọng hơn tới tính pháp lý, chất lượng đào tạo và trách nhiệm với người học nếu muốn xây dựng niềm tin bền chặt. Về lâu dài, chỉ những đơn vị làm giáo dục bài bản, tuân thủ pháp luật và đặt quyền lợi học sinh lên hàng đầu mới có thể phát triển bền vững", chuyên gia nhận định.