Không còn những tập vé giấy, những phép cộng trừ thủ công hay cảnh nhân viên phải ngồi rà soát doanh thu sau mỗi ca làm việc. Trên những chuyến xe buýt Hà Nội, chuyển đổi số đang diễn ra từ những thao tác rất nhỏ: một cú quét mã, một lần chạm thẻ, dữ liệu lập tức được ghi nhận và hành trình của hành khách được tính toán theo đúng quãng đường thực tế. Đằng sau sự thuận tiện ấy là một hệ thống công nghệ đang từng bước thay đổi cách vận hành xe buýt, từ người phục vụ trên xe đến doanh nghiệp và hành khách.
Theo Kế hoạch chuyển đổi số năm 2026, Hà Nội xác định giao thông vận tải và logistics là một trong những lĩnh vực có tác động lớn đến tăng trưởng, năng suất và năng lực cạnh tranh, đồng thời đặt mục tiêu đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và các nền tảng số trong quản trị. Thành phố cũng hướng tới xây dựng chính quyền vận hành dựa trên dữ liệu lớn và AI, cung cấp dịch vụ ngày càng chất lượng, minh bạch và cá thể hóa hơn cho người dân.
Trong lĩnh vực giao thông, Hà Nội đang đồng thời thúc đẩy giao thông xanh, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý, điều hành giao thông, xây dựng hệ thống giao thông thông minh. Kế hoạch bảo đảm trật tự, an toàn giao thông năm 2026 của Thành phố cũng nhấn mạnh, việc ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực trật tự an toàn giao thông. Thành phố từng bước đổi mới phương thức điều hành giao thông, đô thị theo hướng tập trung, thống nhất dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Đáng chú ý, từ ngày 25/6/2026, Hà Nội chính thức triển khai hệ thống vé điện tử liên thông trên toàn bộ các tuyến xe buýt có trợ giá trên địa bàn thành phố. Theo đó, toàn bộ thẻ vé tháng giấy sẽ được chuyển đổi sang thẻ vé giao thông điện tử. Đồng thời, kể từ ngày 01/7/2026, vé tháng giấy sẽ không còn giá trị sử dụng trên các tuyến xe buýt có trợ giá.
Đặc biệt, với vé lượt thanh toán không dùng tiền mặt, hệ thống có thể xác định quãng đường thực tế hành khách đã di chuyển thông qua thao tác chạm thẻ hoặc quét mã QR khi lên và xuống xe. Cước phí được tính tương ứng với hành trình thay vì mặc định tính cho toàn tuyến.
Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong thanh toán và quản lý hành trình không chỉ tạo thuận lợi cho hành khách mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành hoạt động vận tải công cộng. Thực tế trong những ngày cao điểm, hệ thống xe buýt vẫn được duy trì vận hành ổn định, đáp ứng nhu cầu đi lại tăng cao của người dân.
Theo thông tin từ Transerco, trong 5 ngày nghỉ lễ vừa qua (từ 29/8-2/9) các đơn vị xe buýt của Transerco đã thực hiện 44.676 lượt xe, đạt 104,3% so với cùng kỳ năm 2025; phục vụ 634.240 lượt hành khách sử dụng vé lượt, đạt 116,3% so với cùng kỳ năm 2025. Công tác điều hành trực tiếp trên tuyến và thông qua hệ thống GPS được thực hiện liên tục, bảo đảm phương tiện vận hành đúng kế hoạch, an toàn và phục vụ kịp thời.
Chuyển đổi số giúp công việc của nhân viên xe buýt thuận tiện hơn
Gần 20 năm làm việc trên xe buýt, ông Lê Đình Phương - nhân viên Trung tâm Tân Đạt (Transerco), đã trải qua nhiều thay đổi trong hoạt động vận tải hành khách công cộng.
Theo ông Phương, việc ứng dụng công nghệ, trong đó có hệ thống vé điện tử, đang giúp công việc của nhân viên trên xe trở nên thuận tiện, nhanh chóng hơn. "Việc ứng dụng chuyển đổi số, sử dụng thẻ vé xe buýt điện tử rất văn minh và linh hoạt, nhanh, nâng cao nhận thức của hành khách, đồng thời giảm tải công việc cho chúng tôi", ông Phương chia sẻ.
Trước đây, nhân viên phải thực hiện nhiều công việc liên quan đến tính và chốt lệnh. Theo ông Phương, việc này đôi khi phát sinh sai lệch, nhất là trong điều kiện xe vận hành trên đường. Với hệ thống mới, những công việc này được tự động hóa nhiều hơn.
"Bây giờ, chúng tôi không phải tính lệnh nữa, cũng không phải chốt lệnh. Hệ thống sẽ tự động thực hiện các thao tác này. Đến cuối ca, hệ thống hiển thị số tiền phải nộp cho công ty và chuyển dữ liệu về bộ phận thu ngân của trung tâm. Nhân viên chỉ cần kết thúc ca, xác nhận doanh thu", ông cho hay.
Theo ông Phương, điểm thuận tiện là dữ liệu được hiển thị đầy đủ ngay trên hệ thống. Những trường hợp hành khách mua vé qua ứng dụng trên điện thoại cũng được ghi nhận và tính toán theo hệ thống, giúp việc đối soát chính xác hơn.
Không chỉ giảm tải cho nhân viên bán vé, việc sử dụng thiết bị nhận diện cũng giúp hành khách chủ động hơn trong quá trình sử dụng dịch vụ. Hành khách có thể đưa thẻ hoặc mã vé để thiết bị kiểm tra, xác nhận vé tháng hoặc vé hợp lệ trước khi tiếp tục hành trình.
Để làm quen với công nghệ mới, nhân viên được trung tâm tập huấn trước khi đưa vào vận hành chính thức. Ông Phương cho biết, nhân viên được giới thiệu về công nghệ, hướng dẫn sử dụng và thực hành dưới sự hỗ trợ của giảng viên cùng cán bộ trung tâm.
Sau gần hai thập kỷ làm việc trên xe buýt, điều ông Phương đánh giá cao ở hệ thống mới không chỉ là sự thuận tiện mà còn là cách tính tiền sát với hành trình thực tế của hành khách.
Theo ông, trước đây có những trường hợp hành khách đi một đoạn ngắn nhưng vẫn phải trả mức tiền tương ứng với cách tính theo chặng. Trong khi đó, với hệ thống mới, dữ liệu hành trình được ghi nhận để tính tiền theo quãng đường thực tế, người dân sẽ được hưởng lợi hơn. Đi đến đâu thì tính tiền đến đó, chứ không phải đi ít nhưng vẫn phải trả như người đi cả quãng đường.
Từ góc nhìn của một nhân viên trực tiếp phục vụ hành khách, ông Phương cho rằng chuyển đổi số không chỉ giúp công việc thuận lợi hơn mà còn góp phần tạo ra một cách sử dụng dịch vụ văn minh hơn.
Cùng quan điểm, bà Lã Thị Kiều Trang, nhân viên xe buýt thuộc Công ty Cổ phần Vận tải và Dịch vụ Liên Ninh cũng cảm nhận rõ sự thay đổi sau khi hệ thống vé điện tử được đưa vào vận hành.
Theo bà, trước đây, sau mỗi ngày làm việc, nhân viên phải dành thời gian thống kê số lượng vé đã bán, số vé đã xuất và thực hiện các bước cộng, trừ để nghiệm thu. Với hệ thống mới, những dữ liệu này được cập nhật ngay trong quá trình bán vé.
"Bây giờ, nhân viên bán được bao nhiêu vé thì hệ thống cập nhật luôn. Chúng tôi lúc nào mình nhìn vào cũng biết được. Trước đây, công việc thống kê có thể mất khoảng một giờ đồng hồ. Nay, phần việc này được rút ngắn đáng kể. Đến cuối ca, nhân viên chỉ cần kiểm tra thông tin trên máy và thực hiện nghiệm thu. Cuối ca chúng tôi mở ra là có sẵn, nghiệm thu luôn, không phải mất thời gian cộng trừ nhân chia, vừa nhẹ nhàng, dễ dàng hơn lại hạn chế nhầm lẫn", bà Trang cho biết.
Không chỉ nhân viên được thuận tiện hơn, theo bà Trang, hành khách cũng có thêm những lựa chọn phù hợp khi mua vé. Việc mua vé thông qua các phương thức điện tử, ví điện tử giúp quá trình thanh toán nhanh gọn hơn, đồng thời tạo cảm giác thuận tiện và văn minh trong quá trình sử dụng xe buýt.
"Khách hàng cũng thuận tiện hơn và khi mua qua các ví điện tử, vé lượt cũng tiết kiệm hơn", bà Trang chia sẻ.
Trước khi chính thức vận hành, toàn bộ nhân viên bán vé được tập huấn và vận hành thử để làm quen với hệ thống. Theo bà Trang, đây là bước cần thiết để nhân viên có thể chủ động xử lý công việc khi công nghệ được đưa vào sử dụng thực tế.
Hành khách hưởng lợi từ chuyển đổi số
Còn em Lưu Tiến Minh, học sinh Trường Trung học phổ thông Ngọc Hồi, cho biết em sử dụng xe buýt hằng ngày để đi học. Với một hành trình lặp lại gần như mỗi ngày, sự thay đổi từ vé giấy sang vé điện tử giúp Minh cảm nhận khá rõ những tiện lợi mà chuyển đổi số mang lại cho hành khách.
Nếu trước đây muốn mua vé tháng, Minh phải trực tiếp đến điểm bán vé, thì hiện nay em có thể thực hiện ngay tại nhà thông qua ứng dụng "Thẻ vé giao thông Hà Nội".
Sau khi hoàn tất việc mua vé điện tử, mỗi khi lên xe, Minh chỉ cần đưa mã trên điện thoại vào thiết bị nhận diện được trang bị trên xe để hệ thống xác thực vé. Theo Minh, về chức năng sử dụng, vé điện tử vẫn đáp ứng nhu cầu đi lại như vé truyền thống trước đây. Điều khác biệt mà em cảm nhận rõ nhất nằm ở sự thuận tiện trong khâu mua và sử dụng vé.
Với một học sinh đi xe buýt mỗi ngày, thay đổi này có ý nghĩa từ những việc rất nhỏ. Thay vì phải bố trí thời gian đến điểm bán vé, em có thể chủ động thực hiện ngay trên điện thoại, ở nhà và vào thời điểm phù hợp. Đó cũng là cách chuyển đổi số đi vào đời sống hành khách: không nhất thiết phải là những thay đổi lớn hay phức tạp, mà bắt đầu từ việc rút ngắn một bước trong một hành trình quen thuộc.
"Em vẫn đi học, đi chơi bằng tuyến xe quen thuộc, vẫn sử dụng vé tháng như trước, nhưng cách tiếp cận dịch vụ đã trở nên nhanh chóng và thuận tiện hơn", Minh bày tỏ.
Số hóa để vận hành hiệu quả hơn
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đoàn Văn Phan - Giám đốc Công ty Cổ phần Vận tải và Dịch vụ Liên Ninh cho rằng, chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi rõ rệt trong hoạt động vận tải hành khách công cộng, từ phương thức bán vé, phục vụ hành khách đến công tác quản lý, điều hành.
"Chuyển đổi số nâng cao hiệu quả phục vụ cho vận tải công cộng, giảm nhân lực và nhiều công việc khác. Hiện nay, doanh nghiệp đang chuyển đổi mạnh, từ vé điện tử đến việc áp dụng các hệ thống vào quá trình làm việc của các phòng ban", ông Phan cho biết.
Theo ông Phan, với hành khách, thay đổi dễ nhận thấy nhất là việc sử dụng vé điện tử giúp đơn giản hóa các thao tác trong quá trình đi xe. Thay vì sử dụng vé giấy, hành khách có thể sử dụng điện thoại hoặc các phương thức điện tử để quét và xác nhận vé.
Sự thay đổi này đồng thời giúp giảm bớt các thao tác thủ công đối với đội ngũ nhân viên phục vụ trên xe. "Nhân viên cũng nhàn đi một chút, không phải cầm tập vé đến từng người để phục vụ. Việc bán vé điện tử cũng có độ chính xác cao hơn nhiều so với bán vé giấy", ông Phan chia sẻ.
Không chỉ thay đổi ở khâu phục vụ, chuyển đổi số còn tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong công tác quản trị. Nếu trước đây việc thống kê doanh thu, số lượng và từng loại vé còn phụ thuộc nhiều vào lệnh giấy cũng như các phép tính thủ công, thì nay những dữ liệu này được tích hợp và cập nhật trên phần mềm.
"Bây giờ chỉ cần vào phần mềm, có thể xem được tất cả: bao nhiêu vé lượt, bao nhiêu vé chặng, bao nhiêu vé miễn phí... Tất cả đều có trên hệ thống, không phải ngồi cộng trừ bằng tay hoặc lần từng lệnh giấy", ông Phan cho biết.
Theo ông Phan, việc dữ liệu được số hóa giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc, đồng thời thuận lợi hơn trong việc theo dõi, kiểm tra và khai thác thông tin phục vụ quản lý. Những công việc trước đây cần nhiều thời gian để tổng hợp nay có thể được thực hiện nhanh chóng thông qua hệ thống phần mềm.
Công ty Cổ phần Vận tải và Dịch vụ Liên Ninh đã triển khai vé điện tử trên 100% các tuyến từ ngày 1/7/2026. Để chuẩn bị cho quá trình vận hành, doanh nghiệp tổ chức đào tạo cho đội ngũ nhân viên trước thời điểm chính thức áp dụng. Khoảng 172 nhân viên phục vụ của đơn vị được tập huấn để sử dụng hệ thống.
Việc đào tạo, làm quen với thiết bị và vận hành thử được doanh nghiệp xác định là một trong những yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi, hạn chế những vướng mắc khi hệ thống được đưa vào khai thác thực tế.
Vé điện tử là một phần trong quá trình số hóa hoạt động xe buýt của doanh nghiệp. Theo Giám đốc Công ty Cổ phần Vận tải và Dịch vụ Liên Ninh, các phương tiện hiện còn được trang bị GPS, camera, Wi-Fi cùng nhiều hệ thống phục vụ quản lý và điều hành.
Chuyển đổi số "mở đường" cho giao thông thông minh
Từ góc nhìn chuyên gia, ông Nguyễn Văn Hinh - Phó Viện trưởng Viện Ứng dụng Công nghệ và Đào tạo Phát triển Nguồn nhân lực (ITAT), cho rằng những thay đổi đang diễn ra trong hoạt động xe buýt Hà Nội cho thấy chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi công nghệ tạo ra hiệu quả cụ thể trong vận hành và mang lại thuận tiện cho người dân. Việc đưa công nghệ vào xe buýt không chỉ giúp thay thế những thao tác thủ công, mà quan trọng hơn là tạo ra một phương thức vận hành dựa trên dữ liệu.
Theo ông Hinh, những công nghệ như vé điện tử hay các phần mềm quản lý đang giúp doanh nghiệp có khả năng ghi nhận, kết nối và khai thác dữ liệu trong quá trình vận hành, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ hành khách.
"Nhà nước đóng vai trò kiến tạo nền tảng, đưa ra tầm nhìn, quy hoạch thông minh, thiết lập hành lang pháp lý an toàn, cung cấp dữ liệu mở và cơ sở hạ tầng dùng chung. Doanh nghiệp đóng vai trò chủ thể đồng sáng tạo, mang tư duy đổi mới, giải pháp công nghệ và nguồn lực để cùng thiết kế, tối ưu hóa các dịch vụ công và hạ tầng đô thị", ông Hinh phân tích.
Đặt trong hoạt động xe buýt Hà Nội, theo ông, sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình chuyển đổi số có ý nghĩa đặc biệt, bởi đây là lĩnh vực có số lượng hành khách lớn, tần suất vận hành cao và phát sinh lượng dữ liệu đáng kể mỗi ngày.
Điểm quan trọng là dữ liệu không chỉ được tạo ra mà còn phải được khai thác để phục vụ quyết định quản lý. Khi thông tin về vé, hành khách và phương tiện được cập nhật trên hệ thống, doanh nghiệp có thể giảm phụ thuộc vào các thao tác tổng hợp thủ công, đồng thời có thêm cơ sở để theo dõi và điều chỉnh hoạt động vận tải.
Từ những dữ liệu vốn nằm rải rác ở từng chuyến xe, từng tờ vé hay từng bảng thống kê, công nghệ đang giúp kết nối chúng thành nguồn thông tin phục vụ quản lý và điều hành.
Ông Hinh cho rằng đây chính là nền tảng quan trọng để Hà Nội từng bước xây dựng hệ thống giao thông thông minh. Công nghệ khi đó không chỉ nhằm "số hóa" một quy trình cũ, mà có thể tạo ra cách thức quản lý mới, trong đó các quyết định về vận hành, tần suất, chất lượng dịch vụ hay phân bổ nguồn lực được hỗ trợ bởi dữ liệu thực tế.
Tuy nhiên, ông cho rằng chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của máy móc, phần mềm hay dữ liệu. Con người vẫn là yếu tố quyết định khả năng vận hành và khai thác hiệu quả các hệ thống công nghệ. Việc đào tạo, hướng dẫn để nhân viên làm quen với thiết bị và quy trình mới vì vậy cần được thực hiện song song với quá trình đầu tư công nghệ.
Từ đó, ông Hinh cho rằng khi công nghệ được triển khai đúng vào những điểm đang cần cải thiện, lợi ích của chuyển đổi số sẽ được thể hiện ở cả ba phía: hành khách thuận tiện hơn, nhân viên giảm bớt công việc thủ công và doanh nghiệp quản lý hiệu quả hơn.
Đây cũng là thước đo thiết thực nhất của chuyển đổi số: Không phải có bao nhiêu công nghệ được đưa vào sử dụng, mà là công nghệ đó giải quyết được vấn đề gì và tạo ra giá trị như thế nào cho người dân, người lao động và doanh nghiệp.
"Công nghệ phải được đưa vào giải quyết những bài toán thực tế, từ đó tạo ra giá trị cụ thể cho người dân và doanh nghiệp. Khi chính sách chạm đúng "điểm nghẽn" của thực tiễn và được kích hoạt bởi những chương trình hành động cụ thể, sức sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội sẽ được phát huy mạnh mẽ", ông Hinh nhấn mạnh.
