Ba Đình: Đưa di sản trở thành nguồn lực thúc đẩy du lịch và kinh tế sáng tạo

Phường Ba Đình có hệ thống di sản văn hóa phong phú, hội tụ nhiều di tích lịch sử, văn hóa tiêu biểu của Thủ đô và cả nước. Đây là niềm tự hào, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm lớn trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển văn hóa, du lịch và công nghiệp văn hóa theo định hướng của Thành phố.

Để phát huy hiệu quả giá trị di sản, phường Ba Đình đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, từ xây dựng không gian văn hóa, phát triển sản phẩm du lịch đến ứng dụng chuyển đổi số, từng bước kết nối di sản với công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, qua đó góp phần lan tỏa giá trị văn hóa Thăng Long - Hà Nội đến người dân và du khách.

Phường Ba Đình phát triển không gian văn hóa, kết nối di sản với kinh tế sáng tạo

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội phường Ba Đình cho biết, thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam, Chương trình 08 ngày 17/3/2026 của Ban thường vụ Thành uỷ Hà Nội về thực hiện Nghị quyết 80 và các chương trình phát triển công nghiệp văn hoá của Thủ đô, Ủy ban nhân dân phường Ba Đình xác định quan điểm xuyên suốt là "bảo tồn di sản phải gắn với phát huy giá trị, để di sản thực sự trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân".

Trên tinh thần đó, phường đã triển khai với trọng tâm là thực hiện đề án phát triển công nghiệp văn hóa với các lĩnh vực công nghiệp văn hoá gắn với hệ sinh thái kết nối mạng lưới không gian sáng tạo mở, liên kết đa trung tâm - địa điểm có lợi thế về di sản văn hoá, cảnh quan và dịch vụ tiện ích, nhiều mô hình sáng tạo nhằm khai thác giá trị di sản theo hướng hiện đại nhưng vẫn giữ gìn bản sắc truyền thống. Tiêu biểu là mô hình "Không gian văn hóa - Ký ức Hà Nội" tại số 11A Ngũ Xã; các không gian văn hóa tại hệ thống "Di tích sống trong cộng đồng"; cùng nhiều hoạt động trải nghiệm văn hóa, giáo dục truyền thống tại di tích, góp phần đưa di sản đến gần hơn với người dân và du khách.

Đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội phường Ba Đình chia sẻ thêm, một trong những điểm nhấn nổi bật tại di tích là việc xây dựng "Không gian văn hóa - Trấn Vũ Quán" tại Di tích quốc gia đặc biệt đền Quán Thánh. Đây không chỉ là không gian trưng bày mà được định hướng như một "không gian kể chuyện di sản", giúp du khách khám phá chiều sâu lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng của ngôi đền thông qua hệ thống đại tự, câu đối, hiện vật và nghệ thuật bài trí truyền thống.

Không gian thể hiện rõ sự giao thoa giữa tư tưởng Đạo giáo với đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Cùng với đó, Ban Quản lý di tích đã nghiên cứu, thiết kế nhiều sản phẩm văn hóa mang bản sắc riêng như khăn quàng "Huyền Quang", pin cài áo "Hoa Bảo Tướng" được lấy cảm hứng từ hoa văn trên tượng Huyền Thiên Trấn Vũ. Đây là những sản phẩm lưu niệm mang giá trị văn hóa nhằm quảng bá hình ảnh di tích, nâng cao trải nghiệm của du khách và từng bước hình thành các sản phẩm thuộc ngành công nghiệp văn hóa.

Song song với đó, phường thường xuyên tổ chức các lễ hội truyền thống, chương trình nghệ thuật, hoạt động giáo dục lịch sử địa phương, tham quan trải nghiệm tại di tích; đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa để tu bổ, tôn tạo, chỉnh trang cảnh quan cũng như bảo vệ các di tích trên địa bàn.

Phường Ba Đình cũng phối hợp với các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp du lịch xây dựng sản phẩm du lịch đặc sắc, trọng tâm là tuyến tham quan "Trạm miền ký ức", kết nối Đảo Ngọc - Ngũ Xã, Hồ Trúc Bạch với đền Quán Thánh. Việc này tạo nên hành trình trải nghiệm văn hóa đặc sắc, góp phần hình thành không gian văn hóa trọng điểm của khu vực và từng bước phát triển Trung tâm Công nghiệp văn hóa phường Ba Đình theo định hướng bền vững, hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc.

Đặc biệt, Ủy ban nhân dân phường đã báo cáo Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội và đề xuất đưa nghề truyền thống đúc đồng Ngũ Xã vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là nghề thủ công có lịch sử hàng trăm năm với kỹ thuật chế tác tượng đồng, đồ thờ và tác phẩm mỹ thuật có giá trị cao. Việc được ghi danh sẽ tạo cơ sở quan trọng để bảo tồn, truyền dạy, hỗ trợ nghệ nhân, quảng bá hình ảnh Thủ đô, đồng thời góp phần phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa mang bản sắc riêng của Ba Đình.

Như vậy, có thể khẳng định, mục tiêu của phường không chỉ là gìn giữ nguyên vẹn các giá trị di sản, mà còn từng bước đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển, tạo động lực thúc đẩy du lịch văn hóa, kinh tế sáng tạo và xây dựng Ba Đình trở thành điểm đến văn hóa đặc sắc của Hà Nội.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, đưa di sản đến gần hơn với người dân và du khách

Chuyển đổi số được phường Ba Đình xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn, quảng bá và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh phát triển đô thị thông minh và công nghiệp văn hóa.

Đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội phường Ba Đình thông tin, thời gian qua, phường đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như xây dựng Bản đồ số di tích, số hóa cơ sở dữ liệu các điểm di tích, ứng dụng mã QR tại các điểm tham quan, phát triển website Du lịch Ba Đình (https://visitbadinh.com.vn/) nhằm hỗ trợ người dân và du khách tra cứu thông tin, tìm hiểu lịch sử, lựa chọn điểm tham quan, đăng ký chương trình trải nghiệm và tiếp cận các dịch vụ văn hóa trên địa bàn.

Nhiều di tích xếp hạng trên địa bàn phường đã hoàn thành số hóa hồ sơ khoa học; 5 di tích được số hóa 3D với khoảng 50 hiện vật tiêu biểu; 1 di tích quốc gia đặc biệt trọng điểm đã được gắn mã QR giới thiệu thông tin một cách chính xác và đầy đủ về di tích, số hóa sắc phong và xây dựng hệ thống tham quan thực tế ảo 360 độ. Khối lượng dữ liệu số hóa bao gồm hồ sơ khoa học, hiện vật 3D, sắc phong, hình ảnh và dữ liệu tham quan thực tế ảo đã hình thành nguồn tư liệu số có giá trị, phục vụ hiệu quả công tác quản lý, nghiên cứu, bảo tồn và quảng bá di sản. Việc quản lý hồ sơ di tích cũng được thực hiện khoa học hơn, giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy và hạn chế nguy cơ hư hỏng, thất lạc tài liệu gốc.

Bên cạnh chuyển đổi số trong quản lý di sản, phường cũng đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông theo hướng đa nền tảng thông qua website, mạng xã hội, video số, infographic, phim giới thiệu di sản, các cuộc thi tìm hiểu lịch sử địa phương, chương trình "Check-in Ba Đình", "Hành trình Di sản Ba Đình", góp phần lan tỏa hình ảnh di sản đến đông đảo người dân và du khách.

Theo đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội phường Ba Đình, hiện nay, nền tảng Bản đồ số di tích và website du lịch thông minh của phường thu hút gần 150.000 lượt truy cập, cung cấp đầy đủ thông tin về các di tích, điểm tham quan, làng nghề, không gian văn hóa, cơ sở lưu trú, nhà hàng và dịch vụ du lịch trên địa bàn.

Những chuyển biến tích cực về nhận thức và sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ góp phần gìn giữ và phát huy giá trị di sản; các hoạt động văn hóa tại di tích thu hút đông đảo sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp; hình ảnh Ba Đình được quảng bá rộng rãi trên môi trường số, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch, dịch vụ và từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa di sản văn hóa trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội và công nghiệp văn hóa của địa phương.

Việc kết hợp giữa chuyển đổi số, đổi mới truyền thông và phát triển các sản phẩm văn hóa sáng tạo đã tạo ra một phương thức tiếp cận mới đối với di sản, giúp di sản không chỉ được bảo tồn tốt hơn, mà còn "sống" trong đời sống đương đại, trở thành tài sản chung của cộng đồng và động lực phát triển bền vững của phường Ba Đình.