Chương trình mới tích hợp sâu ở lớp dưới, phân hóa dần ở lớp trên

Giáo dục 24h

Hồng Ngọc

(GDVN) - Cần khẳng định, nội dung giáo dục và hình thức tích hợp trong chương trình môn Khoa học tự nhiên về cơ bản không làm thay đổi lớn số lượng giáo viên hiện nay.

Là môn học được xây dựng theo hướng tích hợp, dự thảo môn Khoa học Tự nhiên đang nhận được sự quan tâm từ dư luận, trong đó có những câu hỏi được đặt ra như vì sao cần xây dựng môn tích hợp, việc dạy học tích hợp được triển khai ra sao, số lượng giáo viên có thay đổi?

Để trả lời những câu hỏi này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Phó giáo sư, Tiến sĩ Mai Sỹ Tuấn, thành viên Ban Phát triển chương trình Giáo dục phổ thông.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Mai Sỹ Tuấn, thành viên Ban Phát triển chương trình Giáo dục phổ thông (Ảnh: Hồng Ngọc).

Tích hợp sâu ở lớp dưới, phân hóa dần ở lớp trên

Phóng viên: Thưa ông, vì sao cần xây dựng môn Khoa học tự nhiên là môn học tích hợp ở cấp trung học cơ sở?

Dạy học tích hợp là xu hướng phổ biến của giáo dục tiếp cận phát triển năng lực trên thế giới hiện nay.

Kinh nghiệm quốc tế cũng như thực tiễn Việt Nam cho thấy dạy học tích hợp giúp cho việc học tập của học sinh gắn liền với thực tiễn hơn, giúp học sinh phát triển các phẩm chất và năng lực cần thiết, khả năng tổng hợp kiến thức, kỹ năng… thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống, nhất là năng lực giải quyết vấn đề.

Trong thế giới tự nhiên, mọi sự vật và hiện tượng là một thể thống nhất. Việc chia ra các lĩnh vực khoa học (hay các môn học) là để nghiên cứu sâu sự vật và hiện tượng ở một khía cạnh nhất định.

Khi giải quyết một vấn đề của tự nhiên thì không chỉ cần tới một khía cạnh nào mà cần kiến thức tổng hợp, cần sự tích hợp của nhiều kiến thức khác nhau.

Như chúng ta đã biết, tính thống nhất trong giáo dục khoa học tự nhiên được thể hiện ở cả đối tượng, phương pháp nhận thức, những nguyên lý và khái niệm cơ bản.

Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, môn học tích hợp được thực hiện chủ yếu ở cấp tiểu học và cấp trung học cơ sở.

Ở cấp tiểu học, môn học có tên Tự nhiên và Xã hội và môn Khoa học, lên cấp trung học cơ sở phát triển thành môn Khoa học tự nhiên, ở cấp trung học phổ thông, khoa học tự nhiên được chia ra thành các môn học riêng rẽ là Vật lý, Hóa học và Sinh học.

Đây là nội dung và môn học mà con em chúng ta sẽ học ở bậc phổ thông từ năm 2019

Như vậy, xu hướng tích hợp trong chương trình giáo dục mới của chúng ta lần này là tích hợp sâu ở lớp dưới và phân hóa dần ở các lớp trên.

Trên thế giới có nhiều nước dạy môn “Khoa học tự nhiên” ở cấp trung học cơ sở (chẳng hạn như ở Anh, Thụy Sỹ, Xứ Wales, Australia, Niu Di-lan, Singapore, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, nhiều bang ở Mỹ…).

Nội dung kiến thức của vật lý, hóa học, sinh học liên kết với nhau thông qua các nguyên lý và khái niệm chung của tự nhiên.

Bên cạnh đó chương trình tích hợp còn thuận lợi trong việc thiết kế một số chủ đề tích hợp như chủ đề về biến đổi khí hậu, sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên...

Ngoài ra, việc xây dựng môn Khoa học tự nhiên tránh được trùng lặp kiến thức được dạy ở nhiều môn học, nhờ đó phù hợp với thời gian học của học sinh trong nhà trường hiện nay.

Yêu cầu đặt ra với môn Khoa học tự nhiên là xây dựng chương trình môn học và viết sách giáo khoa vừa đủ đáp ứng yêu cầu của phát triển đất nước trong giai đoạn của cuộc cách mạng 4.0, đồng thời chương trình không quá tải với học sinh. Để thực hiện điều đó, chương trình đã được xây dựng theo hướng nào?

Về thời lượng, không tăng thời lượng dạy học. Chương trình được xây dựng cả cấp học là 560 tiết chiếm 12% tổng số giờ của tất cả các môn học.

So với chương trình của các nước, môn Khoa học tự nhiên chiếm từ 11 đến 14%, thì môn học của chúng ta là ở mức trung bình.

So với chương trình hiện hành (tổng số 3 môn Vật lý, Hóa học và Sinh học là 595 tiết) thì chương trình lần này có ít đi đôi chút nhưng không nhiều.

Về nội dung, môn Khoa học tự nhiên có thay đổi làm cho chương trình nhẹ hơn và hấp dẫn hơn đối với người học do môn Khoa học tự nhiên không đi sâu mô tả các đối tượng mà đi thẳng vào chức năng và ý nghĩa ứng dụng thực tiễn của chúng, làm cho nội dung có ý nghĩa thực tiễn và gần gũi với cuộc sống hơn.

Ví dụ, khi học về thực vật học, chương trình không tập trung vào mô tả cấu trúc của các cơ quan thực vật mà tập trung vào chức năng hoạt động và ý nghĩa thực tiễn của các cơ quan, hệ cơ quan.

Khi học về hóa học, vật lý và sinh học, các khái niệm, định luật... được tiếp cận theo phương pháp làm nổi rõ bản chất, ý nghĩa khoa học, tránh khuynh hướng làm cho chương trình nặng hơn (tránh nặng về vận dụng toán học trong các môn khoa học, tránh thực hiện các bài tập lắt léo).

Trong chương trình mới, môn Tự nhiên và Xã hội sẽ tinh giản một số nội dung khó

Chương trình mới giảm nội dung trùng lặp giữa các môn học Vật lý, Hóa học và Sinh học. Ví dụ, nội dung protit, lipit, gluxit đã dạy trong kiến thức hóa học thì sẽ không cần dạy trong kiến thức sinh học nữa;

Khái niệm vật chất đã dạy trong nội dụng hoá học sẽ không cần dạy trong nội dung vật lý nữa;

Chủ đề về năng lượng trước đây được dạy riêng trong từng môn nay được tích hợp chung trong một chủ đề;

Chủ đề nước trong tự nhiên trước đây được dạy cả ở hóa học và vật lý nay được dạy chung trong môn Khoa học tự nhiên.

Giáo viên có thể tham gia dạy môn Khoa học tự nhiên được ngay

Một số ý kiến tỏ ra băn khoăn về việc “một môn ba thầy” sẽ dẫn tới việc thừa giáo viên ở các môn học. Theo ông, nên bố trí giáo viên Vật lý, Hóa học, Sinh học trong môn học mới như thế nào?

Trước hết cần khẳng định, nội dung giáo dục và hình thức tích hợp trong chương trình môn Khoa học tự nhiên về cơ bản không làm thay đổi lớn số lượng giáo viên hiện nay.

Thời lượng dạy môn Khoa học tự nhiên 4 tiết/tuần, 140 tiết/năm học và tổng số tiết của cả cấp học là 560 tiết.

Như vậy thời lượng không có thay đổi nhiều so với chương trình hiện hành nên không làm dư thừa số giáo viên hiện nay hay làm thiếu hụt giáo viên.

Giáo viên dạy các môn Vật lý, Hóa học và Sinh học hiện nay có thể tham gia dạy học môn Khoa học tự nhiên được ngay.

Đó là do chương trình môn học lựa chọn hình thức tích hợp phù hợp với khả năng dạy học của giáo viên và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường.

Mức độ tích hợp liên môn, nghĩa là tích hợp nhưng vẫn giữ các mạch nội dung gần với mạch kiến thức của hóa học, vật lý hay sinh học.

Các nội dung được sắp xếp gần nhau theo từng mạch nội dung hỗ trợ cho nhau theo nguyên lý của tự nhiên. Ví dụ, khi học về chất trong hóa học thì theo mạch nội dung học sinh sẽ được học luôn về chất trong sinh học – như chất tế bào.

Việc vẫn giữ các mạch nội dung gần với mạch kiến thức của hóa học, vật lý hay sinh học sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phân công giáo viên dạy học.

Ít nhất, giáo viên môn nào vẫn dạy được mạch nội dung liên quan đến môn của mình đang dạy học.

Cần phải làm rõ chủ trương tích hợp 3 thầy 1 sách

Cụ thể như, giáo viên hóa học sẽ rất thuận lợi khi dạy về mạch nội dung “Chất và sự biến đổi của chất”, giáo viên sinh học sẽ thuận lợi khi dạy về mạch nội dung “Vật sống”.

Tương tự, giáo viên vật lý sẽ thuận lợi khi dạy về mạch nội dung “Năng lượng và sự biến đổi vật lý”.

Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy, giáo viên dạy môn Khoa học tự nhiên rất đa dạng.

Có giáo viên chỉ dạy một mạch nội dung (những giáo viên này phần lớn xuất thân là kỹ sư hay cử nhân khoa học chuyển sang học sư phạm và trở thành giáo viên) nhưng cũng nhiều giáo viên dạy được 2 hoặc 3 mạch nội dung (những giáo viên này thường được tập huấn, đào tạo và nhận chứng chỉ trong quá trình công tác).

Do vậy, một môn học có nhiều giáo viên đảm nhận là việc bình thường và phổ biến.

Ông có khuyến cáo gì với các nhà trường cũng như giáo viên để triển khai dạy được môn Khoa học tự nhiên ở các cấp học?

Trong những năm đầu tiên thực hiện chương trình mới, nhà trường phổ thông cần bố trí giáo viên phù hợp với mạch nội dung dạy học trên nguyên tắc giáo viên thuận lợi trong việc dạy nội dung nào thì bố trí dạy nội dung đó.

Công tác phân công giáo viên và xếp thời khóa biểu chắc chắn sẽ có nhiều thay đổi nhưng cần đảm bảo tính thống nhất của môn học theo sự sắp xếp của các mạch nội dung, không nên tách riêng ra từng phần cho từng giáo viên dạy riêng rẽ.

Từ nay đến khi thực hiện môn Khoa học tự nhiên (lớp 6) ít nhất còn 3 năm nữa, đây là thời gian các trường sư phạm tổ chức bồi dưỡng, tập huấn cho đội ngũ giáo viên dạy môn Khoa học tự nhiên để có thể dạy tốt môn học.

Những giáo viên có khả năng ngoài việc tập huấn dạy nội dung chuyên môn của mình dần dần sẽ được đào tạo theo cơ chế tín chỉ để có thể đảm nhận thêm những nội dung mới mà mình chưa được đào tạo trước đây.

Khoa học tự nhiên là một môn học, không phải 3 môn học riêng rẽ cộng lại một cách cơ học nên hoạt động chuyên môn trong nhà trường cần bố trí lại theo hướng một môn học, giáo viên trong tổ bộ môn Khoa học tự nhiên hỗ trợ lẫn nhau những nội dung và chủ đề tích hợp.

Ngoài ra, do môn học cần tăng cường hoạt động thực hành và trải nghiệm, nên giáo viên cần phải bỏ nhiều công sức chuẩn bị hơn.

Hồng Ngọc
Từ khóa :
dự thảo môn Khoa học Tự nhiên , Phó giáo sư Mai Sỹ Tuấn , dạy tích hợp , cuộc cách mạng 4.0 , thời khóa biểu
Chương trình mới tích hợp sâu ở lớp dưới, phân hóa dần ở lớp trên
Chủ đề : Góc nhìn Giáo dục
Bình luận
Ngô Văn Quyết
1

Theo Viện sĩ kêđrốp, bảng phân loại Khoa học mới có khái niệm: KHOA HỌC TỰ NHIÊN, KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN....Ví dụ Toán học, Vật lý học, Hoá học...thuộc khoa học TỰ NHIÊN. Còn các môn học khác như TRIẾT HỌC, KINH TẾ HỌC, CHÍNH TRỊ, VĂN HỌC NGHỆ THUẬT... thuộc Khoa học Xã hội. Vậy Thưa PGS.TS .Mai Sỹ Tuấn sao không gộp tất cả các môn còn lại thành một Môn KHOA HỌC XÃ HỘI? Mỗi một môn học có đối tượng nghiên cứu, Hệ thông tiên đề, hệ rhống giả giết, có lịch sử phát triển, có Ứng dụng thực tế...Vậy Cái môn tích hợp KHoa học TỰ NHIÊN ấy sẽ như thế nào? Lại nói ở lớp dướ thì tích hợp rộng, cacnhf lên lớp trên thì phân hoá tức Toán lại về Toán, Lý lại về Lý, Hoá lại về Lý phải không? Ông Tổng chủ biên, ông các ông chủ biên sẽ lý giải thế nào? Có nước nào trên thế giới tích hợp kiểu đó>

Nông dân
3

Cái gì cũng rất hay khi trên thuyết trình...cụ thể thì thực tế mới biết.Mong tích hợp sẽ không đổ vỡ như VNEN.

Hà Giang
1

Mong giáo dục ổn định và phát triển, lâu nay ngành giáo dục cứ thay đôi" cải cách" xoành xoạch từng năm,và mọi người bàn luận lộn xộn... Bất an,bất ổn!

Nguyễn Hiền
4

Tích hợp ở THCS đã rối, nay phân hóa ở THPT người đọc lai càng không hiểu? Từ một chương trình thống nhất toàn diện ở bậc học phổ thông theo tư tưởng Hồ Chí Minh (1950) và xu thế chung của thế giới. Năm 1993 đến nay ta lại khôi phục phân Ban của thời thuộc Pháp , thực tế 25 năm qua đã phu quyết mọi hương án phân Ban của Bộ. Vậy phân hóa ở đây lại gắn với phân Ban đã thất bại Ai sẽ là người chịu trach nhiệm hiện nay. GS Nguyên Cảnh Toàn là người đầu tiên đưa ra thuật ngữ "HS biến thành chuột bạch- sau mỗi lần thất bại phương án phân Ban của Bộ"

Hatbuihong
4

Khái niệm “tích hợp” có nghĩa là “tích lũy” và “kết hợp”. “Tích hợp” trong dạy và học cũng như trong khoa học là dùng kiến thức nhiều môn K.H để giải quyết một vấn đề hay một hiện tượng của cuộc sống. Như vậy, đối với hoc sinh lớp dưới vốn kiến cơ bản của các em có tích lũy được là bao mà các ông bắt các em kết hợp ? “Tích hợp sâu ở lớp dưới, phân hóa dần ở lớp trên “. Điều đó chứng tỏ các ông đã làm ngược. Vì thế, một số ý kiến cho rằng BBT ” Chịu đấm ăn xôi” có lẻ xác đáng. Một nhầm lẩn trong GD sẽ làm hỏng nhiều thế hệ của đất nước, và ta không thể đem hủy chúng như một sản phẩm bị lỗi. Mong các ông nghĩ lại !

Ta huu quang
1

"Protit,lipit..nếu đã học ở hóa học thì không cần ở sinh học nữa "là sai bởi vì :hóa học cho biết bản chất của vật chất,sinh học cho thấy nó để làm gì trong cơ thể. Một ví dụ nhỏ để thấy có cái gì đó bất ổn trong tư duy...

khainguyen
0

Do cách dùng chữ "tích hợp" không được giải thích rõ ràng, khiến một số lo lắng! Cái gọi là "tích hợp" này chẵng qua là một số chủ đề có "nội dung" từ một số phân môn ( subject). Thí dụ trong chương trình học ở tiểu học miền nam trước đây ( trước 1975), chúng tôi nhớ đến quyển sách KHOA HỌC THƯỜNG THỨC, trong đó dạy học sinh giữ gìn vệ sinh như rửa tay trước khi ăn uống, nếu không vi trùng sẻ gây hại... rồi nói về hiện tượng trời mưa.... Bất kỳ giáo viên nào tốt nghiệp sư phạm đề có thể giảng dạy chẵng cần phân môn. Vấn đề ở đây " sự tích hợp" ở một số lớp hệ THCS thay vì phân môn như trước ( nội dung chủ đề cũng từ các bộ môn) do cách đào tạo hiện nay là giáo viên dạy theo phân môn ( subject) tạo nên sự lấn cấn có thể tạo ra tình trạng "thừa giáo viên". Thí dụ giáo viên Hóa hay Lý đều có thể dạy môn "khoa học tự nhiên" ( không cần nhiều giáo viên dạy "khoa học tự nhiên"( đây không phải là một một môn học ( subject) mà là một lĩnh vực ( field)). Riêng môn "khoa học xã hội" ( field) cũng thế ở Mỹ gọi là Social Studies ( nó bao hàm nội dung của Sử và các môn xã hội khác). Tuy nhiên ở các lớp cao hơn ( như lớp 10...) thì các em lại học theo phân môn ( subject) như Sử, Địa, Hóa , Lý.... Tóm lại đây là cách phân loại kiến thức theo dạng từ tổng quát ( lớp dưới) đến đặc thù, chi tiết ( lớp cao) mà thôi. Theo tôi, hệ sư phạm Việt Nam cần thay đổi nội dung đào tạo sao cho phù hợp với chương trình mới, chỉ vậy thôi.

Xem thêm bình luận
Tin khác