Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có bài viết "Hà Nội: Cận cảnh dự án đất giáo dục chậm triển khai, nơi máy móc ngổn ngang, chỗ cỏ mọc um tùm" nêu lên hiện trạng của một số dự án đất sử dụng cho mục đích giáo dục chậm triển khai được văn bản của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội nêu tên.
Văn bản này cũng yêu cầu các nhà đầu tư phải có báo cáo về Ủy ban nhân dân thành phố, nếu báo cáo không đáp ứng yêu cầu, không thể hiện rõ năng lực và cam kết thực hiện thì thành phố sẽ áp dụng biện pháp thu hồi, dừng thực hiện dự án.
Đáng nói, hiện nay tại Hà Nội, vấn đề thiếu trường lớp vẫn còn xảy ra. Chính vì vậy, việc dự án đất sử dụng cho mục đích giáo dục chậm tiến độ gây lãng phí nguồn lực đất đai. Trong khi đó, nhiều nhà đầu tư có năng lực lại khó khăn khi tìm đất xây trường.
Việc làm cần thiết thể hiện sự quyết liệt của thành phố Hà Nội
Tiến sĩ, Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm – Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho rằng, đây là một nghịch lý đáng buồn mà các cơ quan quản lý tại Hà Nội cần phải kiểm tra, giám sát thường xuyên hơn để tránh lãng phí quỹ đất và không gây bức xúc trong dư luận.
Qua đó, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam nhấn mạnh rằng, việc Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ra văn bản thông báo để tổ chức rà soát, xử lý dứt điểm các dự án vốn ngoài ngân sách có sử dụng đất chậm trễ triển khai trên địa bàn trong thời điểm này là hoàn toàn hợp lý.
"Trong bối cảnh, nhiều nơi của Hà Nội đang phải đau đầu giải quyết bài toán thiếu trường lớp thì việc dự án đất cho mục đích giáo dục được giao nhưng chậm trễ triển khai đó là một sự lãng phí rất lớn về nguồn lực.
Qua đó có thể thấy rằng, việc ban hành văn bản yêu cầu rà soát nó thể hiện quyết tâm lớn của thành phố Hà Nội trong việc làm sạch quỹ đất. Từ đó có cơ sở để bố trí hài hòa các công trình phục vụ cho các hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa, xã hội sau này.
Điều này cũng là cần thiết vì theo Luật Thủ đô mới, Hà Nội cũng đang đặt rất nhiều mục tiêu ưu tiên cho giáo dục, đảm bảo tất cả các học sinh đều phải được đến trường, cùng với đó là đẩy mạnh phát triển xã hội hóa giáo dục", Tiến sĩ Nghiêm bày tỏ.
Cùng quan điểm về vấn đề này, thầy Đàm Khắc Sỹ - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Đặng Thai Mai (xã Trung Giã, Hà Nội) nhấn mạnh, việc Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội yêu cầu rà soát, xử lý dứt điểm các dự án sử dụng đất chậm triển khai, trong đó có các dự án giáo dục, thể hiện quyết tâm rất rõ của thành phố trong việc siết chặt kỷ cương quản lý đất đai và sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội.
Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước thời gian qua. Trong đó có việc, chống lãng phí tài nguyên đất đai, xử lý tình trạng “ôm đất”, dự án treo kéo dài. Đồng thời ưu tiên quỹ đất cho các nhu cầu dân sinh thiết yếu như giáo dục, y tế, hạ tầng công cộng. Việc yêu cầu chủ đầu tư báo cáo năng lực thực hiện, nếu không khả thi thì thu hồi, cho thấy thành phố đang chuyển từ tư duy “gia hạn kéo dài” sang “đánh giá thực chất và xử lý dứt điểm”.
Có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan
Nêu lên một số nhận định về nguyên nhân khiến các dự án đất sử dụng cho mục đích giáo dục chậm triển khai, Tiến sĩ Nghiêm cho rằng, một phần là do cơ chế để đẩy nhanh giải phóng mặt bằng chưa đồng bộ. Một phần nữa đến từ nguyên nhân thiếu hoặc chậm triển khai hạ tầng liên kết với khu vực dự án, không khơi dậy được tiềm năng của dự án, khiến các nhà đầu tư có tâm lý chần chừ.
"Bên cạnh những nguyên nhân đó thì cũng phải thừa nhận là vừa qua một số cơ sở pháp lý trong quy hoạch và thực hiện các dự án đất giáo dục của Hà Nội đã phải điều chỉnh cũng một phần gây tác động đến tiến độ các dự án. Chẳng hạn như trước đây chúng ta chỉ cho xây dựng với mật độ thấp, nay cho phép xây dựng mật độ cao hơn hoặc xây cao tầng hơn.
Khi đó các chủ đầu tư lại phải làm thêm "động tác" là điều chỉnh và tính toán lại với các hạng mục xây dựng để phù hợp với các lợi ích của họ. Tất nhiên để thay đổi thì nó kéo theo rất nhiều thủ tục, trình tự để được cấp phép xây dựng. Từ đó kéo theo là tình trạng chậm trễ kéo dài", Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho biết thêm.
Trong khi đó, theo ông Nguyễn Bá Hùng - Chủ tịch Hội đồng quản trị IQ School, qua quá trình thực tế ông thấy một nguyên nhân khiến các dự án chậm trễ đến từ cơ chế, hành lang pháp lý đối với hoạt động đầu tư xây dựng công trình giáo dục của Hà Nội với các vị ngoài công lập chưa thực sự thông thoáng. Điều này làm kéo dài các thủ tục pháp lý cần phải được phê duyệt trước khi triển khai xây dựng.
Ông Hùng chia sẻ: "Chẳng hạn như việc xin chủ trương đầu tư hiện tại cũng đang có nhiều bất cập, mất nhiều thời gian. Ban đầu khi dự án đó được giao cho các đơn vị chuyên về bất động sản nhưng họ không có "nghề" nên có thể họ để trôi mất chủ trương đầu tư. Vì thế, khi những nhà đầu tư giáo dục như chúng tôi muốn tham gia vào dự án đó thì buộc phải xin lại chủ trương đầu tư như mới, làm lại các thủ tục như ban đầu.
Việc này thực tế phải trải qua rất nhiều quy trình, thủ tục nó vô tình tạo ra các rào cản khiến thời gian quỹ đất phải "nằm im" lâu hơn. Chưa kể, sau mỗi lần xin lại chủ trương đầu tư, theo từng thời điểm thì sẽ có những vướng mắc phát sinh, thời gian có thể kéo dài hơn khiến nhà đầu tư chán nản. Nếu thành phố Hà Nội nghiên cứu để tạo ra các cơ chế thông thoáng hơn, tôi nghĩ tình trạng này có thể từng bước được cải thiện".
Cần nhiều giải pháp đồng bộ để hạn chế tình trạng chậm triển khai dự án
Bên cạnh yêu cầu về việc điều chỉnh linh hoạt, cơ chế quản lý thông thoáng, Chủ tịch Hội đồng quản trị IQ School cho rằng, để giải quyết dứt điểm tình trạng này thì cần đồng thời thực hiện nhiều giải pháp mạnh và minh bạch hơn. Trong đó có việc thành phố cần rà soát, phân loại rõ các dự án, nếu dự án có khó khăn khách quan nhưng còn khả năng triển khai thì hỗ trợ tháo gỡ; dự án không còn khả thi hoặc chủ đầu tư không đủ năng lực thì kiên quyết thu hồi.
Quan trọng là phải có mốc thời gian cụ thể, tránh tình trạng gia hạn nhiều lần. Thứ hai, khi giao đất cho dự án giáo dục cần siết chặt tiêu chí năng lực tài chính và năng lực triển khai thực tế của nhà đầu tư. Có thể yêu cầu ký quỹ thực hiện dự án ở mức đủ mạnh để tăng trách nhiệm.
Còn theo Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Đặng Thai Mai, để hạn chế tình trạng chậm trễ triển khai đất dự án giáo dục, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai thì cần có cơ chế công khai tiến độ triển khai các dự án giáo dục cho người dân giám sát.
Việc minh bạch thông tin sẽ tạo áp lực xã hội tích cực đối với các chủ đầu tư chậm triển khai. Ngoài ra cơ quan quản lý cũng nên nghiên cứu cơ chế “thu hồi có điều kiện” hoặc điều chuyển cho nhà đầu tư khác có năng lực hơn tiếp tục thực hiện đúng mục tiêu giáo dục, tránh để đất bỏ hoang kéo dài.
"Theo tôi, đối với các dự án giáo dục tại khu vực đang thiếu trường lớp nghiêm trọng, thành phố có thể áp dụng cơ chế ưu tiên đặc biệt. Đó có thể là gắn tiến độ dự án với cam kết trách nhiệm cá nhân của chủ đầu tư, định kỳ kiểm tra thực địa và công khai kết quả xử lý.
Điều quan trọng nhất là phải bảo đảm nguyên tắc: Đất dành cho giáo dục phải thực sự phục vụ giáo dục, không để tình trạng chậm trễ kéo dài gây lãng phí nguồn lực xã hội", thầy Sỹ nhận định.
