Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hồ Chí Minh nghiên cứu mô hình tuyển sinh mới, dự kiến mở rộng khu vực xét tuyển vào lớp 10
Vừa qua, thông tin tại buổi họp báo về tình hình kinh tế - xã hội thành phố Hồ Chí Minh, ông Hồ Tấn Minh – Chánh Văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, hiện ngành giáo dục thành phố đang từng bước nghiên cứu mô hình tuyển sinh mới, phù hợp với điều kiện của từng địa phương sau khi sáp nhập, để trở thành đô thị giáo dục có quy mô trường lớp lớn nhất cả nước.
Cụ thể, từ năm 2027, một số khu vực có đủ cơ sở vật chất và nguồn lực giáo dục có thể triển khai phương thức xét tuyển lớp 10 thay vì tổ chức thi tuyển tập trung như hiện nay.
Ông Hồ Tấn Minh dẫn chứng, trong năm học 2025-2026, thành phố có 169.972 học sinh lớp 9 hoàn thành chương trình trung học cơ sở, nhưng chỉ có 151.269 học sinh đăng ký dự thi lớp 10 công lập, có nghĩa rằng hơn 17.000 em phải lựa chọn những hình thức học khác ngoài trung học phổ thông công lập.
Theo ông Hồ Tấn Minh, con số này phản ánh rõ xu hướng phân luồng giáo dục đang dần phát huy hiệu quả. Thay vì tập trung bằng mọi giá để có thể vào học ở trường công lập, học sinh và phụ huynh đã chủ động lựa chọn học nghề, giáo dục thường xuyên, trường quốc tế hay các mô hình đào tạo kỹ năng chuyên sâu.
Cũng theo ông Hồ Tấn Minh, việc đa dạng hóa sự lựa chọn hình thức học tập là xu thế tất yếu của những đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh. Ngành giáo dục thành phố đặt ra mục tiêu không phải chỉ là tổ chức kỳ thi an toàn, mà còn hướng đến việc xây dựng hệ sinh thái giáo dục linh hoạt, để học sinh có nhiều cơ hội phát triển phù hợp với năng lực cá nhân.
Từ nhiều năm nay, Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành bộ tiêu chuẩn tạm thời phổ cập bậc trung học (trong đó bao gồm cả cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông), để tiến tới mục tiêu là phổ cập cấp trung học phổ thông theo chủ trương của Đảng, Nhà nước.
Với chủ trương này, khi các loại hình trường phổ thông và tương đương, bao gồm trường trung học phổ thông công và ngoài công lập, trường trung học nghề, trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên được hình thành bài bản, học sinh có thể lựa chọn loại hình học tập phù hợp với năng lực, điều kiện gia đình cũng như là định hướng nghề nghiệp của mình.
Như vậy, tiến tới là Thành phố Hồ Chí Minh sẽ không còn áp dụng tổ chức thi tuyển sinh lớp 10 đại trà, mà sẽ thực hiện phương thức xét tuyển với tiêu chí đảm bảo công bằng. Học sinh sẽ được học tập đúng theo năng lực, nguyện vọng và đảm bảo được yếu tố gần nhà.
Khi các loại hình đảm bảo thực hiện được chủ trương, hệ thống trường, lớp đáp ứng kèm theo thì Sở sẽ nghiên cứu các tiêu chí xét tuyển vào lớp 10, không chỉ đảm bảo quyền lợi cho học sinh, mà còn đảm bảo được việc các trường trung học phổ thông tuyển chọn được các học sinh có nguyện vọng phù hợp với định hướng phát triển của mỗi nhà trường.
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027 là kỳ thi đầu tiên của Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập, trong đó thành phố đã quyết định việc xét tuyển vào lớp 10 ở khu vực xã đảo Thạnh An, đặc khu Côn Đảo, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú.
“Trong những năm học tiếp theo, Sở sẽ tiếp tục nghiên cứu để mở rộng ở những khu vực đủ điều kiện về cơ sở vật chất, số lượng học sinh…”, ông Hồ Tấn Minh nhấn mạnh.
Chánh Văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, để hiện thực hóa được lộ trình giảm áp lực tuyển sinh, bài toán quan trọng nhất theo ngành giáo dục thành phố chính là cơ sở vật chất trường, lớp.
Hiện thành phố đang triển khai chiến dịch 150 ngày, nhằm hoàn thành khoảng 1.000 phòng học mới phục vụ cho năm học 2026-2027. Hơn 100 dự án xây dựng trường học đang được rà soát, đẩy nhanh tiến độ.
Mục tiêu của Thành phố Hồ Chí Minh là đạt được tỷ lệ 300 phòng học/10.000 dân số trong độ tuổi đi học, qua đó tạo điều kiện mở rộng quy mô tuyển sinh, làm giảm áp lực quá tải trường lớp trong nhiều năm qua.
Khi cơ sở vật chất được đảm bảo, thành phố sẽ có thêm dư địa để triển khai các mô hình tuyển sinh linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của từng địa bàn thay vì chỉ áp dụng một phương thức chung là tuyển sinh cho toàn thành phố.
“Đây cũng được xem là nền tảng để Thành phố Hồ Chí Minh tiến tới xây dựng một môi trường giáo dục hiện đại, lấy học sinh làm trung tâm, thay vì đặt nặng yếu tố thi cử như trước”, ông Hồ Tấn Minh khẳng định.
Lãnh đạo các trường đề xuất vẫn nên thi tuyển ở trường chuyên, chất lượng cao
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, phó hiệu trưởng một trường trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh cho hay, Thành phố Hồ Chí Minh (cũ) cũng đã từng áp dụng hình thức xét tuyển lớp 10 thay vì thi tuyển như hiện nay.
Thầy giáo này cho rằng, ngoài việc chuẩn bị đầy đủ trường lớp đáp ứng được chủ trương xét tuyển thay cho thi tuyển, thì việc xây dựng bộ tiêu chí xét tuyển sao cho công bằng đối với học sinh là việc rất quan trọng.
“Tôi cho rằng việc này thành phố nên tính toán thật cẩn trọng, tính toán theo từng khu vực khác nhau, đáp ứng được quyền lợi mong muốn của học sinh. Đối với các trường trung học phổ thông chất lượng cao, trường tốp đầu thì thành phố vẫn nên áp dụng hình thức thi tuyển, vì đây sẽ nguồn nhân lực chất lượng cao cung cấp cho thành phố trong tương lai”.
Cũng theo vị lãnh đạo này, phụ huynh hay học sinh luôn có những mong muốn được học tập ở những mô hình trường khác nhau. Nếu không thi tuyển, học sinh không bị áp lực có thể thiếu cố gắng, kéo theo những hệ lụy rất nguy hiểm khác nhau.
Đồng thời, nếu xét tuyển chỉ dựa vào điểm số trên học bạ có thể sẽ dẫn đến tình trạng “làm đẹp” học bạ cho học sinh. Cùng với đó, mỗi trường có sự đánh giá cao thấp khác nhau, nên độ tin cậy cũng là vấn đề cần lưu tâm.
Trong khi đó, trao đổi với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thạc sĩ Huỳnh Thanh Phú – Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Bùi Thị Xuân, phường Bến Thành đưa ra 2 hướng có thể thực hiện khi áp dụng hình thức xét tuyển.
Thứ nhất: Phân theo địa giới hành chính. Cách làm này có thể làm giảm học sinh phải đi học quá xa, nhưng lại không đáp ứng được nhu cầu và mong muốn của phụ huynh là con được học ở môi trường tốt, giáo viên chất lượng cao.
Thứ hai: Xét tuyển qua học bạ. Cách làm này có thể đánh giá cả quá trình học tập của học sinh, nhưng nếu không có chuẩn đánh giá thống nhất, thì điểm số sẽ trở thành vấn đề phức tạp. Những chênh lệch trong quá trình kiểm tra đánh giá giữa các trường có thể dẫn đến tâm lý so bì, mất niềm tin hay phát sinh tiêu cực. Khi đó, thay vì áp lực thi cử nếu thi tuyển thì lại bằng áp lực “làm đẹp học bạ cho học sinh”.
Từ những lý do này, Thạc sĩ Huỳnh Thanh Phú nói, giải pháp tốt nhất mà Thành phố Hồ Chí Minh nên áp dụng là áp dụng song song cả hai hình thức là thi tuyển và xét tuyển.
Khu vực nào đã đảm bảo được đủ chỗ học có thể thực hiện việc xét tuyển theo địa giới hành chính kết hợp với học bạ. Những trường trung học phổ thông ở vùng sâu, vùng xa, tốp cuối có thể ưu tiên xét tuyển để giảm áp lực thi cử cho học sinh.
Trường nằm ở tốp đầu, trường chuyên, trường chất lượng cao, tiên tiến hội nhập khu vực và quốc tế có thể vẫn duy trì việc thi tuyển, nhằm đáp ứng được yêu cầu phân hóa, có cơ chế phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho thành phố và đất nước.
Về lo ngại sẽ có tình trạng “làm đẹp” học bạ, thầy Huỳnh Thanh Phú đề xuất, cần xây dựng một hệ thống đánh giá thống nhất ở quy mô toàn thành phố. Các đề kiểm tra cuối kỳ lớp 9 cần được tổ chức chung cho toàn thành phố đối với những môn nền tảng.
“Nếu làm được điều này, các trường trung học cơ sở sẽ phải dạy thật, học thật, kiểm tra thật, không còn tình trạng chỉ chú ý học vào những môn chính là Toán, Ngữ văn và tiếng Anh; xem nhẹ những môn học còn lại”, thầy Huỳnh Thanh Phú nhấn mạnh.
Đồng thời, ngành giáo dục và chính quyền địa phương cần tăng cường giám sát hoạt động kiểm tra đánh giá, đảm bảo tính minh bạch trong nhập điểm, lưu dữ liệu và đối sánh kết quả học tập.
Song song đó, muốn thực hiện việc xét tuyển vào lớp 10 hiệu quả, thành phố cũng phải chuẩn bị đủ cơ sở hạ tầng dành cho giáo dục. Nếu chỗ học vẫn tiếp tục thiếu so với nhu cầu, việc thực hiện thi tuyển hay xét tuyển cũng đều tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn. Nếu chỗ học được đảm bảo, tự khắc áp lực tuyển sinh sẽ tự nhiên giảm xuống.
Là một trường trung học phổ thông công lập nằm ở vùng ven, ngoại thành của Thành phố Hồ Chí Minh, hàng năm điểm chuẩn vào lớp 10 của trường thấp nhưng Trường trung học phổ thông Đa Phước (xã Hưng Long, Thành phố Hồ Chí Minh) cũng hiếm khi nào tuyển đủ chỉ tiêu mà Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh giao.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam về vấn đề này, thầy Lê Phú Hải – Hiệu trưởng nhà trường cho biết, thầy đồng tình với quan điểm của lãnh đạo ngành giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh là nên mở rộng khu vực xét tuyển vào lớp 10.
“Nếu thực hiện việc xét tuyển, cơ hội học công lập của học sinh sẽ nhiều hơn. Điều này cũng đồng nghĩa học sinh sức học yếu nhưng vẫn vào học trường công lập.
Ngoài ra, nếu thực hiện việc xét tuyển sẽ gây ra tình trạng khó khăn cho các trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên, khó thu hút học sinh hơn vì tâm lý chung của học sinh vẫn thích học trung học phổ thông công lập hơn", thầy Hải chia sẻ lo ngại.
Về tiêu chí xét tuyển lớp 10 để tránh tình trạng “làm đẹp” học bạ cho học sinh lớp 9, thầy Lê Phú Hải đề xuất, nên chăng có thể áp dụng đồng thời nhiều phương thức khác nhau, giống như xét tuyển vào đại học như là: Xét tuyển bằng học bạ lớp 9, xét dựa trên điểm trung bình các tổ hợp môn đăng ký vào lớp 10, xét dựa trên điểm kiểm tra cuối năm ở lớp 9.
Với những trường trung học phổ thông chuyên, trường tiên tiến hiện đại theo xu thế hội nhập, trường tốp đầu của thành phố, phương án vẫn nên tổ chức thi tuyển để chọn ra được những em học sinh có học lực khá giỏi. Sau quá trình đào tạo, bồi dưỡng, đây sẽ là nguồn nhân lực có chất lượng phục vụ cho nhiều lĩnh vực đào tạo chuyên sâu, cần kiến thức học thuật nền tảng tốt.
