Chỉ còn khoảng một tháng nữa là kỳ thi tuyển sinh 10 của các địa phương trên cả nước được tổ chức nhằm tuyển chọn những em có học lực tốt vào lớp 10 công lập năm học 2026 - 2027.
Theo hướng dẫn hiện hành, tất cả các môn thi dành cho các trường không chuyên và các môn cơ bản đối với thí sinh thi vào trường chuyên đều tính điểm hệ số 1. Vì thế, việc tập trung cho các môn thi đạt được điểm cao là điều mà các thí sinh cần hướng tới.
Trong đó, môn Ngữ văn vẫn được xem là môn “dễ thở” hơn các môn thi còn lại. Mặc dù, môn Ngữ văn hiếm khi có điểm tuyệt đối nhưng để đạt điểm giỏi môn thi này không phải là điều quá khó nếu như các em học sinh có cách ôn luyện bài bản, khoa học. Người viết là giáo viên Ngữ văn bậc trung học cơ sở chia sẻ đôi điều để giúp học sinh ôn luyện, làm bài hiệu quả.
Ôn thi môn Ngữ văn như thế nào để đạt hiệu quả cao?
Ôn và làm bài thi Ngữ văn trong kỳ thi tuyển sinh 10 không phải là chuyện học thuộc thật nhiều kiến thức mà là học đúng cách và biết cách trình bày trong bài thi.
Trước hết, học sinh cần hiểu cấu trúc đề thi môn Ngữ văn luôn có 2 phần: đọc hiểu và làm văn. Từ đó, việc ôn tập nên đi theo hai mũi song song vì phần nào cũng quan trọng để hướng đến tổng điểm cho bài thi.
Với phần đọc hiểu, các em học sinh nên nắm chắc các kiến thức nền ở phần tri thức Ngữ văn. Đối với tác phẩm văn học, học sinh nắm được thể loại, thể thơ, nội dung bao quát, cách gieo vần, ngôi kể, thông điệp, biện pháp tu từ…
Phần văn bản nghị luận, học sinh cần nắm được tri thức, mối liên hệ để xác định luận đề, luận điểm, lý lẽ, bằng chứng. Phần văn bản thông tin, các em cần nắm chắc được tri thức, mối liên hệ giữa: nhan đề, sa pô, đề mục, phương tiện phi ngôn ngữ.
Phần tiếng Việt, học sinh cần nắm được các đơn vị kiến thức: phép liên kết, kiểu câu chia theo cấu tạo, chia theo mục đích nói, từ vựng, ngữ pháp…Khi trả lời phần đọc hiểu, cần ngắn gọn, đúng trọng tâm, tránh lan man, viết quá dài vì nó không cần thiết.
Phần làm văn, thí sinh cần tập trung vào kiểu bài nghị luận xã hội và nghị luận văn học.
Đối với phần nghị luận xã hội, điều quan trọng không phải là viết dài mà phải hướng đến bài viết có quan điểm rõ ràng. Biết đưa lí lẽ hợp lí và dẫn chứng gần gũi (trong đời sống hằng ngày; trong môi trường học đường). Đặc biệt, thí sinh tránh viết sáo rỗng, viết chung chung.
Quá trình ôn luyện, học sinh cần hướng đến một số chủ đề: tình cảm gia đình; lòng yêu nước; tuổi trẻ; học đường; vai trò và tác động của trí tuệ nhân tạo; môi trường sống,…và làm quen với các dạng đề này.
Hiện nay, việc kiểm tra định kỳ ở lớp 9 và kỳ thi tuyển sinh 10 môn Ngữ văn chỉ giới hạn khoảng 600 chữ ở phần làm văn. Vì vậy, thí sinh có thể luyện theo công thức quen thuộc: mở bài - giới thiệu vấn đề; thân bài - giải thích, phân tích, chứng minh, mở rộng; kết bài- rút ra bài học nhận thức và hành động.
Với phần nghị luận văn học hiện nay đề không ra lại những tác phẩm trong sách giáo khoa đã học nên học sinh không học thuộc văn mẫu. Các em cần biết tiếp cận, khai thác nội dung và nghệ thuật các tác phẩm để hiểu được chủ đề, hình tượng, thông điệp của văn bản văn học.
Việc triển khai bài văn không cần thiết phải dài dòng, hoa mĩ như thi học sinh giỏi hoặc thi vào chuyên văn. Các em chỉ cần hướng đến mở bài nêu được tên tác phẩm, tên tác giả, khái quát được chủ đề và đặc sắc nghệ thuật của văn bản.
Phần thân bài sẽ phân tích chủ đề, đặc sắc nghệ thuật một cách chi tiết, thông qua các luận điểm, lý lẽ, bằng chứng cụ thể, rõ ràng. Cuối thân bài, có thể mở rộng, nêu được thông điệp của văn bản gửi đến người đọc.
Phần kết bài, thí sinh đánh giá lại chủ đề, nghệ thuật và nêu cảm nhận, đánh giá của cá nhân về tác phẩm văn học.
Một số lưu ý khi làm bài trong phòng thi
Khi vào phòng thi, cách làm bài quyết định rất nhiều đến điểm số và việc đậu, rớt của thí sinh nên thí sinh cần chuẩn bị tâm lý thoải mái, tích cực.
Đầu tiên, thí sinh cần chủ động phân bổ thời gian hợp lí: khoảng 15 - 20 phút cho phần đọc hiểu; khoảng 10 - 15 phút cho việc viết đoạn văn (có địa phương yêu cầu viết đoạn văn, câu 2,0 điểm). Thời gian còn lại cho phần làm văn, có thể là nghị luận văn học, hoặc nghị luận xã hội.
Khi làm bài, thí sinh cần đọc kỹ đề, gạch chân từ khóa để khai thác sâu, kĩ những từ này. Khi viết, các em cần viết câu rõ ràng, hạn chế lỗi chính tả và ngữ pháp. Giám khảo không cần một bài văn “hoa mỹ”, họ cần một bài rõ ý, đúng, có suy nghĩ riêng. Một đoạn viết chân thành, logic thường có giá trị hơn những câu chữ cầu kỳ nhưng rỗng nội dung.
Ngữ văn là môn vừa cần kiến thức, vừa cần tư duy và cách diễn đạt. Khi bạn hiểu vấn đề và viết bằng chính suy nghĩ của mình, bài làm sẽ tự nhiên có sức thuyết phục.
Vì thế, trong quá trình trình bày bài viết, ngoài kiến thức, các em chú ý viết chữ rõ ràng, sạch sẽ. Tránh gạch, xóa và chia bài văn thành nhiều đoạn để tạo nên tính thẩm mĩ cho bài thi của mình.
Mỗi ý trong bài viết là 01 đoạn văn để bài viết thoáng, tạo khoảng nghỉ cho giáo viên dễ chấm. Hình thức rất quan trọng đối với từng bài văn vì thông thường môn Văn có yếu tố định tính chứ không phải định lượng như các môn thi tự nhiên nên hình thức sẽ có một vai trò quan trọng trong việc đánh giá, cho điểm đối với giám khảo.
Đặc biệt, thí sinh cần lưu ý thời gian làm bài để kết thúc bài văn của mình vì trong thang điểm có điểm bố cục. Nhiều học sinh, trong đó chủ yếu là học sinh giỏi văn ham viết nên thường khi hết giờ chưa viết được phần kết bài. Vô tình, các em bị trừ điểm bố cục.
Thời gian không còn nhiều, các em học sinh lớp 9 cần tạo cho mình thói quen trong quá trình học tập, ôn luyện bài bản, khoa học và bình tĩnh khi làm bài, chắc chắn các em sẽ đạt điểm cao môn Ngữ văn để góp phần vào tổng điểm các môn thi và đậu vào các trường trung học phổ thông công lập.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
