An toàn vệ sinh thực phẩm trong học đường không chỉ là câu chuyện của những bữa ăn ngon, mà còn là yếu tố quan trọng liên quan trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển thể chất và tinh thần của học sinh.
Trước những lo ngại của phụ huynh và xã hội về nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm học đường, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã ghi nhận ý kiến của một số lãnh đạo nhà trường để tìm ra những phương án nhằm xây dựng một "lá chắn" an toàn cho bữa ăn của học sinh.
Nhà trường phát hiện đơn vị làm ăn không chuẩn chỉ, cần kiên quyết chấm dứt hợp đồng
Theo thầy Nguyễn Duy Linh - Hiệu trưởng Trường Tiểu học 1 Môn Sơn (xã Môn Sơn, tỉnh Nghệ An), nguồn gốc nguyên liệu là yếu tố chính quyết định an toàn thực phẩm của mỗi bữa ăn. Vì thế, các nhà trường cần có sự kiên quyết và nói "không" với các đơn vị cung cấp thực phẩm trôi nổi, không rõ xuất xứ hoặc chạy theo lợi nhuận mà xem nhẹ tiêu chuẩn an toàn.
“Tôi cho rằng, với việc này các trường cần thể hiện sự kiên quyết. Các nhà trường chỉ hợp tác với các đơn vị cung cấp thực phẩm có đầy đủ giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn vệ sinh thực phẩm đạt các tiêu chuẩn chất lượng.
Bên cạnh đó, cần minh bạch hóa hồ sơ pháp lý, toàn bộ hợp đồng, hóa đơn chứng từ và giấy chứng nhận kiểm định chất lượng của từng mặt hàng (thịt, cá, rau củ, gia vị...). Ngoài ra, các thông tin này ngoài việc lưu trữ và sẵn sàng cung cấp khi có yêu cầu kiểm tra thì cũng phải công khai cho phụ huynh được giám sát.
Quan trọng nhất là khâu hậu kiểm, khi đó Nhà trường cần thành lập tổ kiểm tra định kỳ và đột xuất tại nơi cung cấp nguyên liệu của đơn vị cung ứng. Nếu phát hiện bất kỳ vi phạm nào về chất lượng, nhà trường có thể đơn phương chấm dứt hợp đồng ngay lập tức.
Thà chấp nhận chi phí cao hơn một chút để chọn nhà cung cấp uy tín, còn hơn mạo hiểm sức khỏe của học sinh với thực phẩm giá rẻ nhưng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn”, thầy Linh bày tỏ.
Ngoài ra, theo Hiệu trưởng Trường Tiểu học 1 Môn Sơn, yêu cầu về chuẩn hóa quy trình bếp ăn một chiều và hiện đại hóa trang thiết bị cũng cần được quan tâm.
Theo đó, việc kiểm soát nguyên liệu đầu vào là điều kiện cần, nhưng quy trình chế biến tại bếp ăn nhà trường mới là điều kiện đủ để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn chéo.
Thầy Linh nhấn mạnh: “Tại trường học có bếp ăn bán trú thì cần được thiết kế phân luồng hoàn toàn tách biệt theo mô hình từ khu vực tiếp nhận nguyên liệu thô đến khu sơ chế, khu chế biến, nấu nướng đến khu chia suất ăn và khu rửa và khử trùng dụng cụ. Quy trình này đảm bảo thực phẩm sống và thực phẩm chín không bao giờ tiếp xúc hoặc chồng chéo lên nhau.
Nếu có điều kiện, Nhà trường có thể trang bị hệ thống tủ sấy bát đĩa, máy rửa bát công nghiệp nhiệt độ cao, hệ thống lọc nước tinh khiết đạt chuẩn uống tại vòi, cùng các thiết bị lưu mẫu thực phẩm chuyên dụng. Quan trọng nhất, toàn bộ khu vực nhà bếp, nhà ăn được khử trùng, lau dọn hằng ngày sau mỗi ca phục vụ; tiến hành phun khử khuẩn định kỳ tuần/tháng để diệt trừ côn trùng và vi khuẩn gây hại”.
Lãnh đạo Trường Tiểu học 1 Môn Sơn cũng cho rằng, bên cạnh các biện pháp kỹ thuật và quản lý, việc trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh và chuẩn bị sẵn kịch bản ứng phó khẩn cấp là mắt xích cuối cùng hoàn thiện bức tường an toàn thực phẩm học đường cho học sinh.
Thông qua đó, nhà trường thường xuyên lồng ghép các bài học về "ăn chín, uống sôi", hướng dẫn học sinh thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh qua các tiết học sinh hoạt, kỹ năng sống và hoạt động ngoại khóa. Tuyên truyền học sinh không mua bán, sử dụng các loại hàng quán, thực phẩm không rõ nguồn gốc xung quanh cổng trường.
Cần có sự giám sát nhiều bên với nguyên liệu chế biến và suất ăn sẵn
Còn theo quan điểm của thầy Cao Đức Khoa – Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du (phường Bến Thành, Thành phố Hồ Chí Minh), yếu tố con người đóng vai trò trực tiếp trong việc đảm bảo các quy định an toàn thực phẩm trong các nhà trường. Một sơ suất nhỏ của nhân viên chế biến cũng có thể dẫn đến nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Vì thế, lãnh đạo nhà trường cho rằng, ngoài việc đảm bảo các yêu cầu về kinh nghiệm thì nhân viên nhà bếp, người trực tiếp tham gia sơ chế, nấu nướng và chia suất ăn trong các nhà trường cần phải trải qua các đợt khám sức khỏe định kỳ và xét nghiệm các bệnh truyền nhiễm theo đúng quy định của Bộ Y tế.
“Ngoài ra, tôi cho rằng, định kỳ hàng quý, nhà trường cũng cần phối hợp với Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tổ chức các khóa tập huấn, cập nhật kiến thức về an toàn vệ sinh thực phẩm, kỹ năng xử lý tình huống khẩn cấp và văn hóa ứng xử trong nhà bếp.
Bên cạnh đó, trong suốt quá trình làm việc, nhân viên làm việc trong các bếp ăn nhà trường bắt buộc phải mang đầy đủ bảo hộ lao động (mũ trùm tóc, khẩu trang, găng tay dùng một lần, tạp dề, giày chuyên dụng). Nhà trường áp dụng quy định "3 không" đó là: Không nói chuyện khi chia thức ăn - Không dùng tay trực tiếp bốc thực phẩm - Không đeo trang sức khi chế biến”, thầy Khoa cho hay.
Lãnh đạo Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du cũng cho rằng, việc siết chặt quy trình lưu mẫu thực phẩm và giám sát độc lập chính là "chìa khóa" quan trọng để truy xuất nguồn gốc và làm rõ nguyên nhân trong trường hợp không may xảy ra sự cố.
Theo đó, mỗi món ăn trong thực đơn hằng ngày cần được lấy mẫu với khối lượng tối thiểu theo quy định. Sau đó, mẫu thức ăn cần được niêm phong, ghi rõ ngày, giờ, người lấy mẫu và bảo quản trong tủ lạnh chuyên dụng ở nhiệt độ trong đúng 24 giờ.
Ngoài ra, để đảm bảo khách quan, các nhà trường cũng cần thành lập Ban giám sát đa bên, bao gồm: đại diện Ban Giám hiệu, nhân viên y tế học đường, đại diện Ban đại diện cha mẹ học sinh và đại diện giáo viên.
“Như tại Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du, chúng tôi khuyến khích và tạo điều kiện để phụ huynh được giám sát đột xuất khâu tiếp nhận thực phẩm đầu vào cũng như khâu chia suất ăn và chất lượng bữa ăn của các con mà không cần báo trước.
Sự tham gia trực tiếp của phụ huynh không tạo ra áp lực, mà ngược lại, đó là sự hỗ trợ đắc lực giúp nhà trường hoàn thiện quy trình mỗi ngày. Khi phụ huynh tận mắt thấy con mình ăn gì, được chuẩn bị ra sao, sự tin tưởng sẽ được củng cố vững chắc nhất", thầy Khoa nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, theo Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du, để các phương án trên đi vào thực chất và duy trì tính hiệu quả lâu dài, nhà trường cũng liên tục đẩy mạnh công tác truyền thông nội bộ. Các bảng tin, poster hướng dẫn quy trình rửa tay, quy tắc chọn lựa thực phẩm an toàn được treo tại các khu vực dễ thấy trong trường.
Ban Giám hiệu nhà trường cùng bộ phận y tế cũng thường xuyên tiến hành việc đánh giá, xếp loại công tác vệ sinh của từng lớp và khu vực bếp ăn, coi đây là một trong những tiêu chí thi đua quan trọng để thiết lập việc đảm bảo an toàn thực phẩm cho mỗi bữa ăn của học sinh.
