Trong bối cảnh yêu cầu về an toàn thực phẩm ngày càng được quan tâm, đặc biệt dưới tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các tiêu chuẩn được siết chặt, ngành Đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm đang đặt ra nhu cầu về nguồn nhân lực có chuyên môn cao.
Trước thực tế đó, các cơ sở đào tạo đã và đang điều chỉnh chương trình theo hướng gắn với thực tiễn, nâng cao năng lực người học nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.
Cơ sở giáo dục cập nhật chương trình bám sát nhu cầu thị trường
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quang - Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm (Đại học Thái Nguyên) cho hay, trong 5 năm gần đây, chương trình đào tạo ngành Đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm của trường đã được cập nhật theo hướng ứng dụng, hội nhập và bám sát nhu cầu thị trường.
Việc điều chỉnh không chỉ bảo đảm tính hiện đại của nội dung đào tạo mà còn hướng tới phát triển năng lực nghề nghiệp toàn diện cho người học trong bối cảnh ngành thực phẩm chuyển mạnh theo hướng chuẩn hóa, số hóa và quản trị theo chuỗi giá trị.
Nội dung đào tạo tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi như hóa học thực phẩm, vi sinh vật thực phẩm, phân tích - kiểm nghiệm, đánh giá nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng và an toàn sản phẩm, hệ thống quản lý chất lượng, quy trình kiểm soát trong chế biến - bảo quản - phân phối, cùng các nguyên tắc truy xuất nguồn gốc và tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật trong nước và quốc tế, đồng thời cập nhật các yêu cầu mới từ doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, trường chú trọng phát triển cho người học kỹ năng thực hành, tư duy phân tích, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng làm việc liên ngành và ý thức trách nhiệm đối với sức khỏe cộng đồng.
Trường định hướng gắn đào tạo với thực tiễn thông qua việc tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, đơn vị kiểm nghiệm và các tổ chức liên quan từ đó, sinh viên có cơ hội tiếp cận sớm môi trường làm việc, nâng cao khả năng thích ứng và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.
“Thay đổi nổi bật của chương trình là chuyển từ tiếp cận theo hướng truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực người học, trong đó doanh nghiệp và thực tiễn nghề nghiệp được xem là yếu tố trung tâm của quá trình đào tạo”, thầy Quang nhấn mạnh.
Sinh viên theo học ngành này tại trường được trang bị kiến thức nền tảng và chuyên sâu về khoa học thực phẩm, kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, các em được rèn luyện thêm kỹ năng nghề nghiệp thiết yếu như thực hành phòng thí nghiệm, lấy mẫu và phân tích chỉ tiêu chất lượng, nhận diện và kiểm soát mối nguy, giám sát quy trình sản xuất, xử lý tình huống kỹ thuật, làm việc nhóm, giao tiếp chuyên môn và xây dựng báo cáo kỹ thuật.
Trong khi đó, Tiến sĩ Đoàn Như Khuê - Trưởng Bộ môn Quản lý chất lượng thực phẩm, Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, Đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm là ngành học gắn trực tiếp với sức khỏe cộng đồng và toàn bộ chuỗi sản xuất - kinh doanh thực phẩm, với nhu cầu nhân lực ngày càng yêu cầu cao về chất lượng trong bối cảnh các tiêu chuẩn kiểm định thực phẩm ngày càng khắt khe.
Trước yêu cầu đó, chương trình đào tạo ngành học này của nhà trường được xây dựng theo hướng ứng dụng, bám sát thực tiễn doanh nghiệp. Đặc biệt, chương trình đã được kiểm định chất lượng theo chuẩn AUN-QA (tổ chức bảo đảm chất lượng của mạng lưới các trường đại học ASEAN) từ năm 2022, qua đó khẳng định chất lượng đào tạo theo tiêu chuẩn khu vực và hướng tới hội nhập quốc tế.
Bên cạnh đó, trường đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm đáp ứng các nội dung đào tạo cốt lõi, tạo điều kiện để sinh viên thực hành các kỹ thuật phân tích vi sinh, hóa học, vật lý và cảm quan, đồng thời tiếp cận các công cụ kiểm soát và đảm bảo chất lượng trong chuỗi sản xuất thực phẩm. Với các công nghệ chuyên sâu, sinh viên được tiếp cận thông qua hoạt động thực tập, khóa luận và hợp tác với doanh nghiệp, từ đó nâng cao hiểu biết về môi trường sản xuất thực tế.
Cùng với đó, đội ngũ giảng viên của ngành có trình độ chuyên môn cao, giàu kinh nghiệm thực tiễn, góp phần bảo đảm nội dung đào tạo gắn với yêu cầu của thị trường lao động.
Theo cô Khuê, trước xu hướng chuyển đổi số, hội nhập và minh bạch chuỗi cung ứng, chương trình đào tạo của trường chú trọng tích hợp công nghệ số vào quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc theo các tiêu chuẩn quốc tế như: HACCP, ISO 22000, FSSC 22000.
Học phần chuyên sâu về truy xuất và xác thực nguồn gốc trang bị cho sinh viên kỹ năng ứng dụng các công nghệ như Blockchain, mã QR và tiêu chuẩn GS1. Việc vận hành hiệu quả hệ thống truy xuất số hóa “từ trang trại đến bàn ăn” là lợi thế cạnh tranh nổi bật của sinh viên sau khi tốt nghiệp.
Sự phát triển của AI đặt ra yêu cầu nhân lực phải nâng cao chất lượng
Về phía doanh nghiệp, ông Đặng Bùi Khuê - Giám đốc Chất lượng Tập đoàn Greenfeed Vietnam nhận xét, sinh viên mới tốt nghiệp ngành Đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm có nhiều ưu điểm. Thế hệ nhân sự trẻ có sự nhiệt huyết, tư duy cởi mở và khả năng thích nghi nhanh với công nghệ - những yếu tố quan trọng trong bối cảnh ngành thực phẩm đang đẩy mạnh chuyển đổi số.
Tuy nhiên, nhiều bạn mới ra trường vẫn chưa có sự chuẩn bị đầy đủ về bản lĩnh và sự tự tin để đối diện với áp lực đặc thù của lĩnh vực đảm bảo chất lượng - nơi đòi hỏi tính tuân thủ nghiêm ngặt và sự kiên trì cao, bởi sai sót có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, kỹ năng phối hợp liên phòng ban, kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm của người mới ra trường còn hạn chế, trong khi đảm bảo chất lượng là hoạt động xuyên suốt toàn bộ hệ thống, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với nhiều bộ phận như sản xuất, thu mua, kho vận….
Cuối cùng là hạn chế về tư duy quản trị hệ thống. Nhân sự mới thường mạnh về chuyên môn kỹ thuật nhưng chưa có cái nhìn tổng thể để vận hành, kiểm soát và cải tiến hệ thống chất lượng theo các tiêu chuẩn quốc tế. Đây là yếu tố quan trọng để phát triển từ một nhân sự kỹ thuật thành chuyên gia trong lĩnh vực đảm bảo chất lượng.
Theo Giám đốc Chất lượng Tập đoàn Greenfeed Vietnam, nhu cầu tuyển dụng nhân sự thuần túy trong ngành Đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm có xu hướng chuyển sang yêu cầu cao hơn về trình độ trong thời gian tới. Đây là sự chuyển dịch tất yếu về chất lượng nhân lực ngành, dưới tác động của tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI).
Đồng thời, AI cũng đang thay đổi mạnh mẽ hoạt động quản trị hồ sơ, truy xuất nguồn gốc và vận hành các hệ thống tiêu chuẩn, giúp giảm đáng kể khối lượng công việc hành chính. Dự báo đến năm 2030, khi tự động hóa và AI được áp dụng đồng bộ, lực lượng lao động thủ công trong các nhà máy có thể cắt giảm đến hơn 50%.
Trước xu hướng này, cơ hội đối với nguồn nhân lực trẻ không bị thu hẹp mà đang chuyển dịch theo hướng nâng cao yêu cầu. Thay vì thực hiện các công việc mang tính lặp lại, nhân sự trong tương lai sẽ đóng vai trò “huấn luyện” và tối ưu hóa hệ thống AI, dựa trên tri thức thực tiễn và kinh nghiệm nhận diện rủi ro tại hiện trường - những yếu tố mà công nghệ khó có thể thay thế.
Về cơ hội nghề nghiệp, người học ngành Đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm có lộ trình phát triển rộng. Ở giai đoạn đầu, các bạn có thể đảm nhiệm một số vị trí như QA (đảm bảo chất lượng), QC (kiểm soát chất lượng), KCS (kiểm tra chất lượng sản phẩm) hoặc nhân viên phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, lợi thế của ngành là đào tạo tư duy hệ thống, tạo nền tảng để người học phát triển lên các vị trí quản lý chất lượng cấp cao, thậm chí mở rộng sang lĩnh vực quản trị doanh nghiệp.
Về thu nhập, mức lương khởi điểm của sinh viên mới ra trường thường dao động khoảng 7-10 triệu đồng/tháng, trong khi các vị trí quản lý cấp cao như giám đốc chất lượng tại doanh nghiệp lớn có thể đạt mức thu nhập rất cao, tùy thuộc năng lực cá nhân.
Còn theo Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm (Đại học Thái Nguyên), sinh viên tốt nghiệp ngành này có thể làm việc tại doanh nghiệp sản xuất, chế biến thực phẩm; các trung tâm kiểm nghiệm, phân tích chất lượng; cơ quan quản lý nhà nước; đơn vị tư vấn, chứng nhận hệ thống chất lượng; viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo hoặc tham gia phát triển các mô hình sản xuất thực phẩm an toàn và chuỗi giá trị nông sản.
Theo thầy Quang, trong thời gian tới, nhà trường định hướng phát triển ngành Đảm bảo chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm theo hướng hiện đại, thực tiễn và hội nhập, trên cơ sở bám sát nhu cầu nhân lực của xã hội và các xu thế mới của ngành thực phẩm.
Trước hết, nhà trường sẽ tiếp tục hoàn thiện chương trình đào tạo theo hướng cập nhật các nội dung mới liên quan đến chuyển đổi số trong quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chuỗi cung ứng thực phẩm, phân tích dữ liệu và giám sát an toàn thực phẩm trong bối cảnh sản xuất hiện đại. Mục tiêu là giúp người học không chỉ nắm được nền tảng chuyên môn, mà còn có năng lực thích ứng với sự thay đổi nhanh của công nghệ và yêu cầu quản trị ngành.
Cùng với đó, trường tiếp tục tăng cường liên kết với doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các tổ chức nghề nghiệp nhằm nâng cao chất lượng thực hành, thực tập, trải nghiệm thực tế và khả năng kết nối việc làm cho sinh viên.
Mặt khác, trường chú trọng hơn tới công tác truyền thông tuyển sinh theo hướng định vị rõ giá trị của ngành học. Đây là ngành gắn trực tiếp với sức khỏe cộng đồng, với phát triển bền vững và với yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn hóa, minh bạch hóa trong hệ thống thực phẩm. Khi xã hội càng quan tâm đến chất lượng sống, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, vai trò của ngành này sẽ càng trở nên nổi bật.
Trong khi đó, chia sẻ về tình hình tuyển sinh ngành Đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm tại Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, Tiến sĩ Đoàn Như Khuê cho biết, những năm gần đây ngành này nhận được sự quan tâm hơn của thí sinh.
Điều này xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó nhận thức của xã hội về an toàn thực phẩm ngày càng được nâng cao, cơ hội việc làm đa dạng, trải rộng từ sản xuất, kiểm nghiệm đến tư vấn và quản lý. Đây cũng là lĩnh vực có nhu cầu nhân lực mang tính thực chất, ổn định và ít nguy cơ bão hòa, đặc biệt trong dài hạn.
Bên cạnh đó, các định hướng hoàn thiện khung pháp lý trong lĩnh vực an toàn thực phẩm đang tạo thêm động lực cho công tác tuyển sinh. Theo xu hướng siết chặt quản lý, cơ sở sản xuất thực phẩm phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về nhân sự chuyên môn, đặc biệt ở các vị trí phụ trách chất lượng và an toàn thực phẩm.
Đồng thời, các quy định liên quan đến truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn và minh bạch chuỗi cung ứng trên nền tảng số cũng buộc doanh nghiệp đầu tư bài bản vào nguồn nhân lực được đào tạo đúng chuyên ngành.
Cô Khuê cho hay, trong thời gian tới, ngành Đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm của trường định hướng phát triển theo ba trụ cột chính.
Thứ nhất, gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp thông qua việc cập nhật chương trình trên cơ sở tham vấn doanh nghiệp, tăng cường sự tham gia của chuyên gia, tổ chức seminar, thực tập và triển khai các dự án ứng dụng nhằm nâng cao năng lực thực hành và kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên.
Thứ hai, chú trọng đào tạo theo năng lực nghề nghiệp, bảo đảm sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể đảm nhiệm ngay các vị trí như đảm bảo chất lượng, kiểm soát chất lượng, kiểm nghiệm hoặc tham gia vận hành hệ thống quản lý chất lượng.
Thứ ba, cập nhật chương trình đào tạo theo hướng hiện đại và hội nhập, tăng cường các nội dung về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn quốc tế, chuỗi cung ứng toàn cầu và ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng.
Song song với đó, nhà trường tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông nhằm giúp học sinh và phụ huynh hiểu rõ hơn về ngành học có tính ứng dụng cao, nhu cầu nhân lực lớn, cơ hội việc làm ổn định và gắn trực tiếp với sức khỏe cộng đồng.
