Từ năm học 2026-2027, học sinh tiểu học công lập trên địa bàn Hà Nội sẽ được hưởng chính sách hỗ trợ tiền ăn bán trú với mức cao hơn so với năm học trước. Theo quy định mới, mức hỗ trợ tối đa đối với suất ăn bán trú là 40.000 đồng/suất. Đối với học sinh không thuộc các nhóm chính sách, thành phố nâng mức hỗ trợ từ 20.000 đồng lên 28.000 đồng/suất.
Tuy nhiên, ngay từ đầu năm học, tại một số cơ sở giáo dục vẫn xảy ra tình trạng đơn vị cung cấp suất ăn bán trú muộn, khẩu phần sơ sài, chất lượng không đảm bảo gây ra bức xúc cho phụ huynh. Có thể kể đến vụ việc tại Trường Tiểu học Trung Giã (xã Trung Giã, thành phố Hà Nội) hay Trường Tiểu học Tây Tựu (phường Tây Tựu, thành phố Hà Nội),...
Theo nhiều ý kiến, khi Ủy ban nhân dân xã/phường giữ vai trò lựa chọn đơn vị cung cấp suất ăn bán trú, trách nhiệm quản lý, kiểm tra, giám sát phải được nâng cao, đồng thời cần chú trọng năng lực thực tế của đơn vị cung ứng trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ.
Cần có cơ chế thẩm định, kiểm tra và theo dõi năng lực thực tế của đơn vị cung ứng suất ăn
Từ năm học 2026-2027, Ủy ban nhân dân xã, phường thực hiện phân công cơ sở cung cấp suất ăn cho các cơ sở giáo dục thuộc phạm vi quản lý. Đây là nội dung được quy định trong văn bản số 02/HD-BCĐ ngày 18/7/2026 hướng dẫn đảm bảo an toàn thực phẩm trong tổ chức bữa ăn bán trú tại các cơ sở giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông trên địa bàn thành phố Hà Nội năm học 2026-2027 của Ban Chỉ đạo Công tác an toàn thực phẩm (Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội).
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Trương Xuân Cừ - Đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội khóa XV nhấn mạnh, việc thành phố Hà Nội hỗ trợ tiền ăn bán trú cho học sinh là chính sách có ý nghĩa thiết thực, thể hiện sự quan tâm đến sức khỏe, thể chất và điều kiện học tập của học sinh.
Vì vậy, khi nguồn lực từ ngân sách được đưa vào hỗ trợ bữa ăn bán trú, các cơ quan được giao tổ chức thực hiện phải bảo đảm khoản hỗ trợ này thực sự được chuyển hóa thành những bữa ăn đủ dinh dưỡng, an toàn và tương xứng với mức kinh phí.
Theo Tiến sĩ Trương Xuân Cừ, việc xảy ra tình trạng suất ăn bán trú tại một số trường học cung cấp muộn, định lượng ít hoặc không tương xứng với mức kinh phí ngay từ đầu năm học là những dấu hiệu cần được chính quyền địa phương, cơ quan quản lý đặc biệt lưu tâm.
“Khi Ủy ban nhân dân xã/phường được giao vai trò lựa chọn đơn vị cung cấp suất ăn cho các trường học thì trách nhiệm của chính quyền địa phương cũng phải được xác định rõ và nâng lên tương ứng. Ủy ban nhân dân xã không thể chỉ dừng ở việc tổ chức lựa chọn nhà thầu trên hồ sơ mà cần có cơ chế thẩm định, kiểm tra và theo dõi năng lực thực tế của đơn vị được lựa chọn trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ.
Việc nhà thầu có đáp ứng đúng các tiêu chí đã cam kết hay không phải được kiểm tra thường xuyên. Đặc biệt, cần tránh tình trạng doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ yêu cầu trên hồ sơ dự thầu nhưng khi triển khai thực tế lại không bảo đảm chất lượng, số lượng hoặc các điều kiện phục vụ học sinh. Đây là khoảng cách giữa “hồ sơ” và “thực tiễn” mà cơ quan quản lý phải có trách nhiệm phát hiện”, ông Cừ cho hay.
Tiến sĩ Trương Xuân Cừ cũng cho rằng, khi Ủy ban nhân dân xã đã lựa chọn nhà thầu thì chính quyền địa phương cần thiết lập một cơ chế giám sát nhiều tầng, trong đó cần phải để nhà trường, phụ huynh và các cơ quan chức năng cùng tham gia.
“Ủy ban nhân dân xã không thể trực tiếp có mặt tại từng trường mỗi ngày để kiểm soát từng suất ăn, nhưng phải xây dựng được quy trình tiếp nhận phản ánh, kiểm tra đột xuất và xử lý khi phát hiện vi phạm.
Trong cơ chế này, nhà trường vẫn giữ vai trò giám sát trực tiếp và thường xuyên nhất. Ban giám hiệu, giáo viên và đại diện phụ huynh là những người có điều kiện phát hiện sớm những bất thường về thời gian giao nhận, số lượng, định lượng và chất lượng bữa ăn. Khi phát hiện vấn đề, nhà trường phải phản ánh ngay với Ủy ban nhân dân xã – cơ quan đã lựa chọn nhà cung cấp để có biện pháp xử lý, chấm dứt hợp đồng ngay nếu không đáp ứng yêu cầu”, ông Cừ nhấn mạnh.
Trong khi đó, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, khi chính quyền cấp xã được giao tổ chức lựa chọn đơn vị cung cấp suất ăn cho trường học, thẩm quyền này phải đi liền với trách nhiệm giải trình về quyết định lựa chọn cũng như việc kiểm soát nhà cung cấp sau khi được lựa chọn.
Theo bà Nga, những yêu cầu này cần được thực hiện thực chất, tránh tình trạng đánh giá nặng về hồ sơ nhưng thiếu kiểm chứng năng lực thực tế. Để trách nhiệm của chính quyền địa phương không dừng ở nguyên tắc, cần phân định rõ các khâu trước, trong và sau lựa chọn.
Cụ thể, trước khi lựa chọn, địa phương phải nắm được nhu cầu của từng trường, xây dựng các tiêu chí có thể kiểm chứng và có sự tham gia của những người có chuyên môn về an toàn thực phẩm, dinh dưỡng. Trong quá trình lựa chọn, cần xác định rõ ai là người kiểm tra thực tế, ai đánh giá, ai đề xuất và ai quyết định; mọi nhận định về năng lực nhà cung cấp phải có căn cứ, chứng cứ cụ thể. Sau khi lựa chọn, phải có đầu mối chịu trách nhiệm theo dõi, cơ chế tiếp nhận phản ánh và thời hạn xử lý khi nhà trường phát hiện chất lượng suất ăn không đạt yêu cầu.
Đại biểu nhấn mạnh, cần phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan tổ chức lựa chọn, chủ thể ký hợp đồng, đơn vị nghiệm thu và cơ quan quản lý nhà nước.
“Việc Ủy ban nhân dân xã tổ chức lựa chọn nhà cung cấp không có nghĩa mọi nghĩa vụ hợp đồng đều mặc nhiên thuộc về chính quyền địa phương, nhưng ngược lại, việc hoàn tất lựa chọn và ký hợp đồng cũng không đồng nghĩa với việc cơ quan quản lý đã hoàn thành trách nhiệm.
Nếu nhà cung cấp vi phạm, cần xem xét đồng thời trách nhiệm trực tiếp của doanh nghiệp và trách nhiệm của những tổ chức, cá nhân được giao thẩm định, lựa chọn, kiểm tra, giám sát. Trường hợp nhà cung cấp có dấu hiệu không đủ năng lực ngay từ đầu nhưng vẫn được chấp nhận, quá trình thẩm định mang tính hình thức, bỏ qua cảnh báo hoặc không xử lý khi đã biết vi phạm thì cần làm rõ trách nhiệm tương ứng.
Ngược lại, không thể chỉ từ một vi phạm của doanh nghiệp mà tự động kết luận mọi cá nhân tham gia lựa chọn đều có lỗi. Việc xử lý phải dựa trên nhiệm vụ, hành vi, mức độ lỗi và hậu quả được xác minh”, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga bày tỏ.
Về phía nhà trường, dù không trực tiếp lựa chọn nhà cung cấp nhưng đại biểu Việt Nga đánh giá không thể đứng ngoài trách nhiệm đối với chất lượng bữa ăn. Nhà trường phải chủ động kiểm tra, ghi nhận, báo cáo và thực hiện hoặc đề nghị ngay các biện pháp cần thiết khi phát hiện suất ăn không bảo đảm.
Việc phân định trách nhiệm giữa các bên không nhằm để “đẩy” trách nhiệm cho nhau, mà phải bảo đảm có người theo dõi, kết quả cuối cùng là học sinh được cung cấp bữa ăn đầy đủ, an toàn và đúng cam kết. Đây cũng là cơ sở để Ủy ban nhân dân xã thực hiện đúng vai trò quản lý, giám sát sau khi đã trao quyền lựa chọn nhà cung cấp.
Lựa chọn nhà cung cấp cần chú trọng năng lực trên thực tế thay vì chỉ dựa vào hồ sơ trên giấy
Cũng theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, việc giao suất ăn muộn hoặc để xảy ra phản ánh về khẩu phần thiếu định lượng là những dấu hiệu cần được kiểm tra ngay về năng lực tổ chức, điều hành và khả năng thực hiện cam kết của nhà cung cấp.
Bữa ăn học đường có đặc thù riêng khi hàng trăm, thậm chí hàng nghìn học sinh phải được phục vụ trong một khoảng thời gian ngắn và theo thời khóa biểu tương đối cố định. Vì vậy, một doanh nghiệp có khả năng chế biến số lượng lớn suất ăn chưa chắc đã đủ năng lực vận chuyển, giao nhận đúng giờ và bảo đảm chất lượng tại nhiều điểm trường cùng lúc.
Tuy nhiên, bà Nga cho rằng ngay cả trong trường hợp xảy ra sự cố khách quan, nhà cung cấp vẫn phải có phương án dự phòng để không làm gián đoạn bữa ăn của học sinh. Đây là một trong những yêu cầu quan trọng khi đánh giá năng lực thực tế của doanh nghiệp, thay vì chỉ căn cứ vào những gì được thể hiện trong hồ sơ.
Cơ quan lựa chọn cần kiểm tra trực tiếp bếp đang hoạt động, dây chuyền chế biến, khu bảo quản, nhân sự theo từng ca và phương tiện vận chuyển thực tế. Đặc biệt, phải tính đến tổng số suất ăn mà doanh nghiệp đang cung cấp cho các trường trong cùng khung giờ, tránh tình trạng một hệ thống bếp, đội ngũ nhân sự hoặc phương tiện vận chuyển bị phân bổ vượt quá khả năng phục vụ.
Về cơ chế giám sát, vị đại biểu cho rằng, không nên đánh giá hiệu quả giám sát suất ăn bán trú chỉ qua số lượng quy định hay các đợt kiểm tra, mà quan trọng nhất là hệ thống có đủ khả năng phát hiện, ngăn chặn những suất ăn không đạt yêu cầu trước khi đến với học sinh hay không. Nếu những bất cập tại khâu giao nhận chỉ được phát hiện sau khi phụ huynh phản ánh, cần xem xét lại hiệu quả vận hành của cơ chế giám sát.
Theo đó, công tác giám sát cần tập trung đồng thời vào định lượng, chất lượng, thời gian giao nhận và giá thành. Về định lượng, phải kiểm soát từ khối lượng nguyên liệu đầu vào, phần thực phẩm sau sơ chế đến định lượng thành phẩm, không thể tính cả xương, vỏ hoặc phần bỏ đi vào khẩu phần thực tế của học sinh. Nhà trường nên kiểm tra ngẫu nhiên nhiều suất ăn, đối chiếu với định lượng đã thống nhất.
Về chất lượng, cần bảo đảm giấy tờ nguồn gốc phù hợp với thực phẩm giao trong ngày, đồng thời kiểm tra các khâu tiếp nhận, bảo quản, chế biến và vận chuyển. Về thời gian, phải ghi nhận rõ thời điểm xuất bếp, giao đến trường và phục vụ học sinh; trường hợp giao chậm cần được lập biên bản và có biện pháp xử lý phù hợp, không xác nhận đúng cam kết chỉ để thuận tiện thanh toán.
Đối với giá thành, cần công khai, minh bạch các khoản cấu thành giá suất ăn, tránh tình trạng thu trùng hoặc thanh toán không tương ứng với số suất thực tế đạt yêu cầu.
“Tôi cũng đề nghị tạo điều kiện để phụ huynh giám sát luân phiên, tiếp cận thông tin dễ hiểu và phản ánh trực tiếp. Ảnh chụp hay dữ liệu điện tử chỉ có giá trị khi phản ánh đúng bữa ăn thực tế. Sự tham gia của phụ huynh là một kênh kiểm chứng bổ sung, không thay thế trách nhiệm chuyên môn của nhà trường và cơ quan quản lý”, Đại biểu đề xuất.
Còn theo Tiến sĩ Trương Xuân Cừ, cần phân định rõ đâu là hạn chế về năng lực của nhà cung cấp, đâu là thiếu sót trong tổ chức thực hiện và đâu là trách nhiệm của cơ quan quản lý. Đồng thời, trong những trường hợp có dấu hiệu lợi ích nhóm cần làm rõ và xử lý nghiêm.
“Phải làm rõ những hạn chế, bất cập hiện nay trong vấn đề tổ chức suất ăn bán trú, đâu là nguyên nhân khách quan, đâu là nguyên nhân chủ quan, đâu là năng lực, đâu là lợi ích nhóm thì cần phải làm rõ.
Đây là vấn đề cần được xử lý nghiêm bởi đối tượng thụ hưởng cuối cùng là học sinh. Bữa ăn bán trú không đơn thuần là một dịch vụ cung cấp thực phẩm mà liên quan trực tiếp đến sức khỏe, thể trạng và sự phát triển của trẻ em.
Do đó, mọi khâu trong quá trình tổ chức phải được kiểm soát chặt chẽ, trong đó trách nhiệm của cơ quan được giao lựa chọn và quản lý nhà cung cấp như Ủy ban nhân dân xã cần được xác định rõ ràng, cụ thể và có cơ chế chịu trách nhiệm tương xứng”, Tiến sĩ Trương Xuân Cừ nói.
