Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã có Công văn số 582/SGDĐT-KHTC về việc đăng ký chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027. Trong đó, nêu rõ các trường chất lượng cao và trường tư thục thực hiện tuyển sinh theo hình thức trực tuyến trên cổng thông tin điện tử của đơn vị theo đúng thời gian quy định, không được yêu cầu học sinh, cha mẹ học sinh nộp tiền giữ chỗ, đặt cọc hoặc các khoản thu không đúng quy định.
Tuy nhiên, theo ý kiến của một số lãnh đạo trường tư thục, việc không có cơ chế giữ chỗ hoặc cam kết ban đầu có thể khiến tình trạng hồ sơ đăng ký “ảo” gia tăng, gây khó khăn cho các nhà trường trong việc dự báo số lượng học sinh nhập học, xây dựng kế hoạch tuyển sinh và chuẩn bị các điều kiện đảm bảo chất lượng về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên.
Không thu phí giữ chỗ, nhiều trường "chật vật" tuyển sinh vì lượng hồ sơ ảo quá cao
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Phan Như Hùng - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Huỳnh Thúc Kháng (phường Thanh Xuân, Hà Nội) cho biết, những năm gần đây nhà trường không thu phí giữ chỗ hay đặt cọc, tuy nhiên điều này cũng gây ra bất cập cho trường.
Tình hình tuyển sinh những năm trước cho thấy số lượng hồ sơ đăng ký trực tuyến thường rất lớn, nhưng tỷ lệ học sinh nhập học thực tế lại thấp hơn đáng kể.
“Có năm trường ghi nhận khoảng 2.000-3.000 hồ sơ đăng ký nhập học online. Tuy nhiên, đến thời điểm nhập học chính thức, số lượng học sinh theo học thực tế thậm chí chưa đạt chỉ tiêu tuyển sinh được giao. Nhà trường buộc phải chấp nhận tình trạng này”, thầy Hùng nói.
Thầy và trò Trường Trung học phổ thông Huỳnh Thúc Kháng trong 1 tiết học. Ảnh nhà trường từng cung cấp.
Nếu trường tư không triển khai thu các khoản kinh phí như phí giữ chỗ hay tiền đặt cọc, phụ huynh hoàn toàn có thể nộp hồ sơ đăng ký vào nhiều trường khác nhau cùng lúc. Điều này khiến việc xác định chính xác nhu cầu nhập học của học sinh trở nên khó khăn hơn đối với cơ sở giáo dục tư thục.
Thầy Hùng chia sẻ thêm, đối với trường công lập, nguồn tuyển cơ bản luôn được đảm bảo, thậm chí trong một số trường hợp còn tuyển vượt chỉ tiêu được giao. Do đó, các trường công lập ít phải đối mặt với áp lực về việc tìm kiếm nguồn tuyển hay nguy cơ thiếu học sinh.
Trong khi đó, công tác tuyển sinh của khối trường tư thục hiện nay đang gặp nhiều khó khăn. Các trường tư rất mong muốn Thành phố Hà Nội cũng như Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội có những định hướng, giải pháp phù hợp nhằm bảo đảm sự cân bằng trong phát triển giữa hệ thống trường công lập và tư thục.
“Các trường tư thục cũng đã có những đóng góp đáng kể cho sự phát triển của giáo dục thành phố trong thời gian qua, đặc biệt là trong việc chia sẻ gánh nặng về quy mô học sinh với trường công lập. Vì vậy, chúng tôi mong muốn có những chính sách, định hướng phát triển hài hòa giữa hai khối trường”, thầy Hùng bày tỏ.
Cùng gặp điểm khó trên, thầy Nguyễn Quang Tùng - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông M.V.Lômônôxốp (phường Từ Liêm, Hà Nội) cho hay, những năm gần đây nhà trường không triển khai thu phí giữ chỗ hay tiền đặt cọc trong quá trình tuyển sinh. Tuy nhiên, việc không có cơ chế ràng buộc cũng khiến công tác tuyển sinh của trường phát sinh không ít khó khăn, đặc biệt là tình trạng “hồ sơ ảo”.
Số lượng học sinh đăng ký nhập học ban đầu thường khá lớn, song đến thời điểm hoàn tất thủ tục nhập học thì nhiều trường hợp phụ huynh thay đổi quyết định, chuyển sang lựa chọn cơ sở giáo dục khác. Điều này khiến nhà trường gặp khó khăn trong việc dự báo quy mô tuyển sinh, đồng thời ảnh hưởng đến kế hoạch tổ chức lớp học, bố trí giáo viên cũng như chuẩn bị cơ sở vật chất cho năm học mới.
“Nhà trường không thu phí giữ chỗ nên phải chấp nhận việc hồ sơ ảo khá nhiều. Phụ huynh đăng ký trước, sau đó thay đổi quyết định và rút hồ sơ cũng không ít. Vì vậy, nhà trường khá vất vả trong việc sàng lọc, cập nhật lại số lượng học sinh thực tế”, thầy Tùng chia sẻ.
Đặt cọc giữ chỗ là cơ chế thỏa thuận cần có giữa phụ huynh và nhà trường
Từ thực tế trên, có ý kiến cho rằng cần nhìn nhận vấn đề tiền đặt cọc, phí giữ chỗ dưới góc độ cơ chế cam kết giữa phụ huynh và nhà trường. Theo đó, khoản kinh phí này không chỉ nhằm hạn chế tình trạng hồ sơ “ảo” trong tuyển sinh mà còn giúp các gia đình cân nhắc kỹ lưỡng hơn trước khi đưa ra quyết định lựa chọn trường cho con.
Lãnh đạo một trường liên cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông tư thục tại Hà Nội cho hay, khi việc đăng ký tuyển sinh không gắn với bất kỳ khoản phí giữ chỗ hay hình thức cam kết nào, nhiều phụ huynh có tâm lý đăng ký cho con vào nhiều trường cùng lúc.
“Do không phát sinh chi phí nên phụ huynh có thể đăng ký cho con vào nhiều trường khác nhau rồi sau đó mới cân nhắc lựa chọn. Điều này khiến quá trình đăng ký thiếu đi sự ràng buộc và trách nhiệm nhất định.
Khi không có cơ chế cam kết ban đầu, tình trạng hồ sơ ảo dễ xảy ra, kéo theo nhiều khó khăn cho các nhà trường trong việc xây dựng phương án tuyển sinh. Nhà trường gặp nhiều thách thức trong việc dự báo số lượng học sinh nhập học thực tế, qua đó ảnh hưởng đến kế hoạch tổ chức lớp học, bố trí đội ngũ giáo viên và chuẩn bị cơ sở vật chất cho năm học mới.
Trong bối cảnh giáo dục tư thục hoạt động theo cơ chế xã hội hóa giáo dục, tự chủ và tự bảo đảm kinh phí hoạt động, việc tuyển sinh cũng có những đặc thù tương tự như nhiều loại hình dịch vụ khác. Khi phụ huynh đã cân nhắc và mong muốn cho con theo học tại một cơ sở giáo dục cụ thể, việc có một khoản kinh phí mang tính xác nhận hoặc cam kết nhập học được xem là điều khá phổ biến.
Đây có thể được coi là một thỏa thuận giữa bên cung cấp dịch vụ giáo dục và bên có nhu cầu sử dụng dịch vụ. Khi phụ huynh xác định lựa chọn môi trường học tập cho con, việc có một khoản phí giữ chỗ hay cam kết nhập học cũng là cách thể hiện sự thống nhất giữa hai bên.
Thực tế, không chỉ diễn ra ở bậc phổ thông trong nước mà ngay cả ở nhiều quốc gia trên thế giới, các trường đại học khi tiếp nhận sinh viên, đặc biệt là sinh viên quốc tế, cũng thường yêu cầu một khoản phí đặt cọc hoặc phí giữ chỗ sau khi thí sinh xác nhận nhập học. Điều này nhằm bảo đảm tính cam kết giữa người học và cơ sở đào tạo”, lãnh đạo một trường liên cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông tư thục tại Hà Nội nhận định.
Cũng theo vị này, trường tư hoạt động theo cơ chế tự chủ hoàn toàn về tài chính, phải tự cân đối nguồn thu để duy trì hoạt động và đảm bảo chất lượng dạy học. Nếu trong quá trình tuyển sinh đầu cấp có một cơ chế cam kết rõ ràng giữa phụ huynh, học sinh và nhà trường thì công tác tuyển sinh sẽ thuận lợi và minh bạch hơn.
Khi có hình thức ràng buộc nhất định, phụ huynh sẽ cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đăng ký cho con theo học tại một cơ sở giáo dục cụ thể, thay vì đăng ký nhiều trường rồi mới lựa chọn sau. Từ đó, nhà trường cũng có cơ sở để chủ động xây dựng phương án tuyển sinh, đồng thời đánh giá tương đối chính xác nhu cầu thực sự của phụ huynh, học sinh đối với môi trường giáo dục của mình và thuận lợi hơn trong việc dự báo quy mô tuyển sinh, tổ chức lớp học cũng như chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho năm học.
Trong khi đó, Nhà giáo ưu tú, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm - Chủ tịch Hội đồng Giáo dục Trường Trung học phổ thông Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) cho rằng, theo quy định, việc thu tiền đặt cọc hoặc phí giữ chỗ trong quá trình tuyển sinh không bị cấm. Tuy nhiên, trong những năm trước, đã từng xảy ra tình trạng một số cơ sở giáo dục tư thục thu khoản phí này với mức khá cao. Trước thực tế này, cơ quan quản lý giáo dục tại Hà Nội đã có động thái chấn chỉnh nhằm bảo đảm quyền lợi của phụ huynh.
Tuy nhiên, cũng cần đặt vấn đề ở góc độ của các trường tư thục, nếu phụ huynh không phải đóng phí giữ chỗ, họ có thể đăng ký cùng lúc ở nhiều trường, khiến các cơ sở giáo dục khó chủ động trong việc sắp xếp kế hoạch tuyển sinh và tổ chức lớp học.
Việc phụ huynh tìm kiếm một ngôi trường phù hợp với con em mình về vị trí địa lý, chất lượng đào tạo hay các điều kiện học tập là nguyện vọng chính đáng và cần được tôn trọng. Song, sự lựa chọn đó cũng cần có giới hạn, tránh tình trạng đăng ký cùng lúc ở nhiều trường, gây xáo trộn trong công tác tuyển sinh.
Vì vậy, cần có quy định rõ ràng hơn, chẳng hạn thí sinh chỉ được đăng ký tại một trường tư để phòng trường hợp không đỗ vào trường công lập. Khi ấy, phụ huynh và nhà trường cần có cam kết cụ thể, đồng thời thực hiện đúng cam kết này.
“Nếu có sự cam kết rõ ràng giữa phụ huynh và nhà trường, trên cơ sở số lượng học sinh đăng ký và dự kiến nhập học, các trường có thể chủ động xây dựng tiêu chí tuyển sinh phù hợp, qua đó bảo đảm sự minh bạch và ổn định trong công tác tuyển sinh”, thầy Lâm cho hay.
