Phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm các bên liên quan trong tổ chức bữa ăn bán trú là cần thiết

17/11/2026 06:40
Trung Dũng
Theo dõi trên Google News
0:00 / 0:00
0:00

GDVN - Chuyên gia cho rằng, khi xử lý đơn vị có năng lực cung cấp suất ăn không đúng với thực tế, cơ quan quản lý chỉ thay bằng đơn vị khác mà chưa có hình thức xử lý trách nhiệm với bộ phận đánh giá, lựa chọn, việc này có nguy cơ tạo ra lỗ hổng quản lý.

Dự thảo Thông tư quy định về tổ chức bữa ăn nội trú, bán trú, dịch vụ căng tin trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện đang thu hút sự quan tâm rất lớn của dư luận và những đối tượng có liên quan.

Trong đó, dự thảo đã đưa ra các quy định rõ ràng về trách nhiệm của các bên có liên quan, đồng thời chỉ ra các bước thực hiện công tác đấu thầu, lựa chọn đơn vị cung cấp. Liên quan đến việc này, chuyên gia giáo dục, an toàn thực phẩm cũng đã có một số góp ý để dự thảo nếu được ban hành và áp dụng vào thực tế sẽ trở nên sát sườn và tạo sự thống nhất khi thực hiện.

Quy định cho thấy sự quan tâm sát sao của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với sức khỏe học sinh

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư Trần Hậu - Uỷ viên Hội đồng tư vấn về Khoa học - Giáo dục và Môi trường (nay là Hội đồng tư vấn về Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số) thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng, việc dự thảo đưa ra sự phân định rạch ròi về trách nhiệm của các bên là một cách làm hợp lý, phù hợp với thực tiễn.

Theo Phó Giáo sư Trần Hậu, điều này không chỉ giúp chính quyền địa phương cũng như các cơ sở giáo dục nhìn nhận rõ trách nhiệm mình đến đâu để thực hiện tránh chồng chéo. Đồng thời là căn cứ pháp lý cực kỳ quan trọng để cơ quan chức năng xác định mức độ trách nhiệm liên đới trong tình huống tại địa phương đó, cơ sở giáo dục đó xảy ra các vấn đề nghiêm trọng liên quan đến mất an toàn thực phẩm bữa ăn bán trú.

z5837574148028-117013183c167569b1104d163432cda7.jpg
Phó Giáo sư Trần Hậu - Uỷ viên Hội đồng tư vấn về Khoa học - giáo dục và Môi trường (nay là Hội đồng tư vấn về Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số) thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ảnh: NVCC

"Khi chưa có các quy định cụ thể, rõ ràng về trách nhiệm của các bên rất dễ nảy sinh vấn đề về thẩm quyền lựa chọn nhà cung cấp không đồng nhất giữa các địa phương. Có nơi giao quyền tự chủ hoàn toàn cho hiệu trưởng ký hợp đồng nhưng cũng có nhiều địa phương thực hiện cơ chế đấu thầu hoặc thẩm định tập trung ở cấp chính quyền địa phương cấp xã, phường để lựa chọn một vài doanh nghiệp cung ứng cho toàn bộ các trường trên địa bàn.

Sự thiếu thống nhất này đã tạo ra rất nhiều vấn đề bất cập, đặc biệt là khi xảy ra sự cố liên quan đến việc mất an toàn thực phẩm. Chính vì không có sự phân định rõ ràng trách nhiệm của các bên ngay từ ban đầu nên trong quá trình xử lý sự việc cơ quan quản lý thường rơi vào trạng thái lúng túng, đùn đẩy trách nhiệm", Phó Giáo sư Trần Hậu cho hay.

Còn theo đánh giá của ông Bùi Văn Phương - Đại biểu Quốc hội khóa XIII, XIV việc tách bạch cụ thể phần trách nhiệm của các cấp chính quyền từ cấp tỉnh, thành phố tới cấp xã, phường đến trách nhiệm đối với người đứng đầu cơ sở giáo dục, phụ huynh và đơn vị cung ứng góp phần hạn chế tình trạng nhiều đơn vị phải gánh trách nhiệm có lĩnh vực ngoài chuyên môn, không đúng vai.

Góp ý thêm với quy định tại Điều 6 của dự thảo Thông tư, ông Phương cho rằng: "Tại khoản 1 dự thảo nêu việc, cơ quan, đơn vị, người có thẩm quyền tổ chức lựa chọn cơ sở cung cấp dịch vụ, ký kết và quản lý thực hiện hợp đồng theo pháp luật về đấu thầu và pháp luật có liên quan.

Qua quan sát từ thực tiễn, tôi đề nghị ban soạn thảo bổ sung nội dung là, việc xác định chủ thể tổ chức lựa chọn cơ sở cung cấp dịch vụ, ký kết và quản lý thực hiện hợp đồng phải căn cứ vào loại hình cơ sở giáo dục, nguồn kinh phí, chủ thể quản lý kinh phí, thẩm quyền được giao và phạm vi áp dụng của pháp luật về đấu thầu, quản lý, sử dụng tài sản công và pháp luật có liên quan.

Lý do là bởi, tại khoản 1 Điều 6 đã đề cập pháp luật về đấu thầu, trường hợp phân cấp, ủy quyền, giao nhiệm vụ và trường hợp không thuộc phạm vi bắt buộc áp dụng pháp luật về đấu thầu. Tuy nhiên, quy định chưa làm rõ các căn cứ cần xem xét khi xác định chủ thể lựa chọn nhà cung cấp và ký hợp đồng trong từng mô hình tổ chức bữa ăn.

Thực tế tại các cơ sở giáo dục có sự khác biệt về nguồn kinh phí, chủ thể quản lý tiền và hình thức cung cấp dịch vụ. Vì vậy, cần làm rõ căn cứ xác định thẩm quyền, tránh cách hiểu rằng mọi trường hợp đều do Uỷ ban nhân dân cấp xã thực hiện hoặc mọi khoản tiền cha mẹ học sinh đóng góp đều đương nhiên nằm ngoài phạm vi áp dụng của pháp luật về đấu thầu".

ong-bui-van-phuong.jpg
Ông Bùi Văn Phương - Đại biểu Quốc hội khóa XIII, XIV, nguyên Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình. Ảnh: quochoi.vn

Bên cạnh đó, ông Phương cũng nêu lên đề xuất, tại khoản 1 Điều 3; khoản 1 Điều 6 và khoản 1 Điều 16 cần quy định rõ ranh giới trách nhiệm pháp lý giữa Ủy ban nhân dân cấp xã (chủ thể có thẩm quyền) và người đứng đầu cơ sở giáo dục khi được ủy quyền, giao nhiệm vụ làm chủ đầu tư lựa chọn, ký kết hợp đồng; đồng thời ban hành kèm theo Phụ lục Thông tư mẫu văn bản ủy quyền và mẫu hợp đồng chuẩn về dịch vụ nấu ăn, cung cấp suất ăn.

"Thực tế tại địa phương, nhiều trường học được giao, ủy quyền tổ chức lựa chọn nhà cung cấp nhưng không có nhân sự chuyên trách về đấu thầu và quản lý tài sản công. Mẫu hợp đồng thống nhất sẽ giúp các trường thực hiện đúng chuẩn, bảo đảm đầy đủ các nội dung bắt buộc tại khoản 3 Điều 8 và khoản 1 Điều 6, hạn chế rủi ro pháp lý", ông Phương nhấn mạnh.

Cần cơ chế rõ ràng để phát huy hiệu quả của việc phân định rõ trách nhiệm các bên liên quan

Theo Phó Giáo sư Trần Hậu, thực tế cho thấy khi phân định rõ trách nhiệm cho các bên liên quan, để quy định mới phát huy hiệu quả thì vấn đề không phải là các bên phải thực hiện như thế nào mà là việc gắn trách nhiệm đó phải đúng người, đúng việc, đúng thẩm quyền.

Phó Giáo sư Trần Hậu cũng đề nghị rà soát, làm rõ nguyên tắc, căn cứ pháp lý và phương thức lựa chọn cơ sở cung cấp dịch vụ tương ứng với từng nguồn kinh phí. Đối với nguồn ngân sách nhà nước, thực hiện theo pháp luật về đấu thầu và quy định có liên quan. Còn đối với khoản tiền ăn do cha mẹ học sinh đóng góp, đề nghị hướng dẫn cụ thể cách thức lựa chọn phù hợp với bản chất nguồn tiền và quy định pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch, cạnh tranh về chất lượng, an toàn thực phẩm, năng lực cung ứng và giá cả.

Đồng thời, đề nghị hướng dẫn cụ thể trình tự, hồ sơ, chủ thể có thẩm quyền và trách nhiệm của các bên trong quá trình lựa chọn, ký kết, quản lý hợp đồng cung cấp dịch vụ, nhất là trường hợp cung cấp suất ăn hằng ngày với số lượng lớn hoặc nhiều cơ sở giáo dục cùng sử dụng một đơn vị cung cấp dịch vụ.

"Tại Điều 6, Điều 16 và Điều 17 về phân định trách nhiệm trong lựa chọn, ký kết và thực hiện hợp đồng, dự thảo đã quy định trách nhiệm theo phân cấp, ủy quyền, giao nhiệm vụ. Tuy nhiên, tôi đề nghị làm rõ cơ chế phối hợp khi cơ quan lựa chọn, ký kết hợp đồng không phải là cơ sở giáo dục trực tiếp tổ chức bữa ăn.

Đồng thời đề nghị bổ sung, trường hợp cơ sở giáo dục không trực tiếp lựa chọn, ký kết hợp đồng, cơ quan, đơn vị được giao thực hiện có trách nhiệm lấy ý kiến cơ sở giáo dục về nhu cầu, điều kiện phục vụ; cung cấp hợp đồng và các tài liệu cần thiết để cơ sở giáo dục tiếp nhận, giám sát, xác nhận chất lượng dịch vụ và kiến nghị xử lý vi phạm.

Nội dung này giúp cơ sở giáo dục có đủ thông tin để thực hiện trách nhiệm giám sát và phối hợp xử lý khi dịch vụ không đáp ứng yêu cầu", Phó Giáo sư Trần Hậu bày tỏ.

anh.png
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Duy Thịnh - nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội). Ảnh: vov.vn.

Cùng chung quan điểm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Duy Thịnh - nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội) nhấn mạnh, an toàn mỗi bữa ăn tại trường học gắn liền với sức khỏe của mỗi học sinh. Vì thế, khi đã phân định cụ thể trách nhiệm của các bên, thì cần có cơ chế hoặc hướng dẫn cụ thể để khi triển khai, áp dụng thì các quy định thực sự phát huy hiệu quả.

Phó Giáo sư Nguyễn Duy Thịnh nhìn nhận: "Nếu địa phương nào vẫn áp dụng phương án là để cho các trường học đứng ra ký hợp đồng thì cần trao thêm quyền cho người đứng đầu nhà trường trong việc tự quyết định chấm dứt hợp đồng hoặc thay thế đơn vị cung ứng khác nếu đơn vị đó để xảy ra các vi phạm về an toàn thực phẩm.

Bên cạnh đó, nếu cấp xã, phường là đầu mối lựa chọn đơn vị cung ứng, thì ngoài việc phân định về trách nhiệm, theo tôi dự thảo cần bổ sung thêm yêu cầu đối với việc làm rõ trách nhiệm của bộ phận thẩm định, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp nhà thầu đó cung cấp suất ăn không đúng định lượng cam kết hoặc khả năng phục vụ không đúng với những gì thể hiện trong hồ sơ năng lực.

Quy định trong dự thảo cũng nên bổ sung thêm yêu cầu về việc xem xét trách nhiệm của các bên có liên quan nếu tại địa phương đó xảy ra các tình trạng về mất an toàn thực phẩm hoặc xác định việc nhà cung cấp không thực hiện đúng cam kết gây phản ứng trong dư luận. Đồng thời, kết quả của việc xem xét, xử lý trách nhiệm cũng cần có quy định về công bố công khai để dư luận, phụ huynh được biết ".

Trung Dũng