Một trong những nội dung được nêu tại văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 đối với giáo dục đại học, cao đẳng sư phạm là yêu cầu các cơ sở giáo dục mở rộng việc dạy và học bằng tiếng nước ngoài (trong đó có tiếng Anh) đối với các học phần, chương trình đào tạo đã được thực hiện bằng tiếng Việt.
Lựa chọn chiến lược về năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy quốc tế hóa giáo dục đại học
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Nhà giáo ưu tú, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trọng Nguyên - Giám đốc Học viện Chính sách và Phát triển nhìn nhận, mở rộng giảng dạy và học tập bằng tiếng nước ngoài là định hướng quan trọng, phù hợp với xu thế quốc tế hóa giáo dục đại học và yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Đây không đơn thuần là việc chuyển đổi ngôn ngữ giảng dạy, mà còn là cơ hội đổi mới chương trình, nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực Việt Nam.
Theo Phó Giáo sư Trần Trọng Nguyên, việc triển khai chủ trương này mở ra 3 cơ hội lớn:
Thứ nhất, thúc đẩy đổi mới và nâng cao chất lượng đào tạo. Giảng dạy bằng tiếng nước ngoài không chỉ đòi hỏi thay đổi ngôn ngữ, mà còn tạo động lực cập nhật chương trình, học liệu, đổi mới phương pháp giảng dạy và tiếp cận các chuẩn mực giáo dục quốc tế.
Thứ hai, nâng cao năng lực hội nhập và mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho sinh viên. Ngoại ngữ không chỉ là kỹ năng giao tiếp mà phải trở thành công cụ để người học tiếp cận tri thức, nghiên cứu, giải quyết các vấn đề chuyên môn và làm việc trong môi trường quốc tế.
Thứ ba, thúc đẩy quốc tế hóa giáo dục đại học. Việc nâng cao năng lực giảng dạy bằng tiếng nước ngoài sẽ tạo điều kiện mở rộng hợp tác quốc tế, trao đổi giảng viên, sinh viên, phát triển các chương trình liên kết và nâng cao vị thế của các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam.
“Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đặt ra những thách thức không nhỏ, đặc biệt là yêu cầu bảo đảm chất lượng chuyên môn, phát triển học liệu và nguồn lực đầu tư. Thực tế, giảng viên giỏi ngoại ngữ chưa chắc đã giảng dạy chuyên ngành bằng ngoại ngữ hiệu quả; tương tự, sinh viên có chứng chỉ ngoại ngữ chưa đồng nghĩa với khả năng tiếp thu tốt kiến thức chuyên sâu bằng ngoại ngữ.
Vì vậy, việc mở rộng giảng dạy bằng tiếng nước ngoài cần có lộ trình phù hợp, gắn với các điều kiện bảo đảm chất lượng và đặc thù của từng cơ sở đào tạo.
Điều quan trọng nhất, thước đo thành công không phải là số lượng học phần, chương trình đào tạo được giảng dạy bằng tiếng nước ngoài, mà là chất lượng chuyên môn, năng lực sử dụng ngoại ngữ thực chất và khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh hội nhập quốc tế” - Phó Giáo sư Trần Trọng Nguyên đề cập.
Bàn về vấn đề này, Nhà giáo ưu tú, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đào Tùng - Giám đốc Học viện Tài chính cũng cho rằng, đây không phải là một yêu cầu kỹ thuật về ngôn ngữ giảng dạy, mà là một lựa chọn chiến lược về năng lực cạnh tranh quốc gia. Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã xác định phải “từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học”. Dạy và học bằng tiếng nước ngoài ở bậc đại học chính là con đường ngắn nhất để sinh viên Việt Nam bước vào thị trường lao động toàn cầu bằng chính năng lực của mình.
Theo Phó Giáo sư Nguyễn Đào Tùng, cơ hội được mở ra rất rõ: Trước hết, người học tiếp cận trực tiếp tri thức, giáo trình, chuẩn nghề nghiệp và mạng lưới học thuật quốc tế, không phải chờ qua khâu dịch thuật. Thứ hai, trường đại học có điều kiện thu hút giảng viên, nhà khoa học và sinh viên nước ngoài, nâng vị thế trong kiểm định và xếp hạng quốc tế. Bên cạnh đó, đây là đòn bẩy buộc phải đổi mới chương trình, phương pháp dạy học và quản trị đại học. Không ai có thể dạy bằng tiếng nước ngoài theo lối đọc chép cũ. Đúng như yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đó là cần “chuyển từ cải cách 'chỉnh sửa' sang tư duy kiến tạo - dẫn dắt phát triển quốc gia bằng giáo dục”.
Tuy nhiên, theo Giám đốc Học viện Tài chính, thách thức cũng không nhỏ. Trước hết là đội ngũ: thầy cô là “linh hồn của giáo dục, là nhân tố quyết định sự thành bại của đổi mới”, nên không thể có giờ giảng chất lượng nếu giảng viên chỉ có vốn ngoại ngữ ở mức giao tiếp.
Tiếp đến là đầu vào của sinh viên còn chênh lệch giữa các vùng miền. Khi “chất lượng giáo dục còn chưa đồng đều, chênh lệch vùng miền còn lớn”, nếu làm đồng loạt và làm cơ học thì rất dễ tạo ra khoảng cách mới trong tiếp cận giáo dục.
Cuối cùng là nguy cơ chạy theo hình thức: gắn mác tiếng Anh lên học phần nhưng nội dung nghèo đi, chất lượng thấp đi. Mở rộng mà đánh đổi chất lượng chuyên môn thì đó là thoái lui chứ không phải đổi mới. Cũng cần giữ điều Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã căn dặn: sinh viên “từng bước hội nhập chuẩn mực quốc tế nhưng luôn giữ vững bản sắc và tâm hồn Việt Nam”.
Mở rộng giảng dạy bằng tiếng Anh phải đi đôi với bảo đảm chất lượng đào tạo
Đối với Học viện Chính sách và Phát triển, Phó Giáo sư Trần Trọng Nguyên cho biết: “Chúng tôi nhìn nhận việc mở rộng giảng dạy và học tập bằng tiếng nước ngoài không chỉ là yêu cầu thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 mà còn là một định hướng có ý nghĩa lâu dài trong chiến lược nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển Học viện.
Với đặc thù đào tạo trong các lĩnh vực kinh tế, quản lý, quản trị và chính sách phát triển, Học viện có những điều kiện thuận lợi để từng bước triển khai định hướng này. Đây cũng là những lĩnh vực có tính hội nhập cao, với hệ thống thuật ngữ chuyên ngành, giáo trình và tài liệu nghiên cứu bằng tiếng Anh khá phong phú. Bên cạnh đó, Học viện có tỉ lệ lớn giảng viên được đào tạo ở nước ngoài, có khả năng nghiên cứu, giảng dạy và sử dụng tài liệu chuyên môn bằng tiếng Anh”.
“Tuy nhiên, chúng tôi cũng nhận thức rõ khó khăn nhất đó là cân đối giữa mục tiêu nâng cao năng lực ngoại ngữ với yêu cầu bảo đảm chiều sâu kiến thức chuyên ngành. Tiếng Anh không chỉ là công cụ để tiếp cận tri thức quốc tế, mà phải từng bước trở thành năng lực nền tảng của sinh viên sau khi tốt nghiệp. Đặc biệt, mở rộng giảng dạy bằng tiếng Anh phải đi đôi với bảo đảm chất lượng đào tạo, không để rào cản ngôn ngữ làm ảnh hưởng đến việc hình thành năng lực chuyên môn của người học.
Về định hướng triển khai, Học viện chú trọng, từng bước phát triển các môn học chuyên ngành bằng tiếng Anh, các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh. Việc triển khai được thực hiện ở những cấp độ khác nhau, từ tăng cường sử dụng giáo trình, tài liệu tham khảo bằng tiếng Anh; tổ chức một số nội dung giảng dạy, thảo luận và bài tập chuyên môn bằng tiếng Anh; Điều chúng tôi hướng tới là sinh viên có thể sử dụng tiếng Anh để tiếp cận tài liệu chuyên môn, phân tích tình huống, trình bày quan điểm và giải quyết những vấn đề thuộc lĩnh vực được đào tạo.
Chúng tôi mong muốn, sinh viên Học viện khi tốt nghiệp không chỉ có nền tảng kiến thức chuyên môn nghiệp vụ vững chắc, am hiểu thực tiễn và chính sách kinh tế, tài chính của Việt Nam, mà còn có khả năng tiếp cận tri thức quốc tế, tư duy độc lập và khả năng làm việc hiệu quả trong môi trường đa văn hóa.
Đó mới là giá trị lâu dài mà Học viện hướng tới thông qua việc mở rộng giảng dạy và học tập bằng tiếng nước ngoài” - Giám đốc Học viện Chính sách và Phát triển đề cập.
Chia sẻ về lộ trình của Học viện Tài chính, vị Giám đốc cho biết: “Học viện đang chuyển mình mạnh mẽ, và có nền tảng để đi nhanh hơn mặt bằng chung. Hiện, Học viện tuyển sinh 17 chương trình đào tạo định hướng chứng chỉ quốc tế, chiếm khoảng 31% trong tổng số 55 chương trình đào tạo (và 32,1% nếu tính trên 53 chương trình đang tuyển sinh), tức là gần 1/3.
Học viện đang triển khai 3 chương trình liên kết đào tạo đại học với đối tác nước ngoài, đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác với 20 trường đại học nước ngoài và 6 tổ chức nghề nghiệp quốc tế. Nhà trường có đội ngũ giảng viên trẻ được đào tạo ở nước ngoài ngày càng đông, hơn nữa ngành Tài chính - Kế toán lại là ngành hội nhập sâu, chuẩn mực và thông lệ quốc tế là ngôn ngữ chung của nghề. Dạy bằng tiếng nước ngoài là nhu cầu nội tại của nhà trường, không phải sự áp đặt từ bên ngoài.
Điều quan trọng là Học viện đã đi trước một bước về tổ chức. Từ ngày 29/9/2025, tức chỉ hơn một tháng sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW, Giám đốc đã ký Quyết định số 1280/QĐ-HVTC thành lập Ban xây dựng Đề án Phát triển tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai tại Học viện Tài chính. Nghĩa là chúng tôi đã có người chịu trách nhiệm, có nhiệm vụ cụ thể và có đầu mối chuyên trách, không chờ đến khi có yêu cầu mới bắt đầu”.
Theo Phó Giáo sư Nguyễn Đào Tùng, khó khăn của Học viện cũng là khó khăn của nhiều trường: “Quy mô đào tạo lớn, tổ chức ở trụ sở chính và hai phân hiệu tại thành phố Hồ Chí Minh và Hưng Yên, nên bảo đảm chất lượng đồng đều giữa các cơ sở là bài toán không dễ. Số giảng viên đủ năng lực giảng dạy chuyên môn bằng tiếng nước ngoài chưa đáp ứng nhu cầu mở rộng. Học liệu, giáo trình và hệ thống đánh giá bằng tiếng nước ngoài còn phải đầu tư thêm. Và chúng tôi phải giải bài toán công bằng cho sinh viên có xuất phát điểm ngoại ngữ khác nhau.
Từ thực tế đó, Học viện xác định lộ trình theo nguyên tắc làm chắc, mở rộng có kiểm soát, không làm phong trào. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước từng cảnh báo phải khắc phục tình trạng “chủ trương thì đúng nhưng triển khai thực hiện không hiệu quả”. Chúng tôi coi đó là lời nhắc đối với chính mình”.
“Cam kết của Học viện là mỗi học phần chuyển sang tiếng nước ngoài phải bảo đảm chuẩn đầu ra và chất lượng không thấp hơn so với dạy bằng tiếng Việt.
Chúng tôi sẽ đo bằng kết quả học tập, khảo sát người học và đánh giá của nhà tuyển dụng, rồi công khai kết quả. Thước đo cuối cùng là “chất lượng - công bằng - hội nhập - hiệu quả”.
Học viện Tài chính muốn là nơi chứng minh rằng “đại học phải trở thành trung tâm sản sinh tri thức, công nghệ, là hạt nhân đổi mới sáng tạo - khởi nghiệp” không phải là khẩu hiệu” - vị Giám đốc nhấn mạnh.
Cần lộ trình phù hợp, bảo đảm công bằng trong tiếp cận, tránh rào cản trong tiếp thu kiến thức chuyên môn
Giám đốc Học viện Tài chính cũng bày tỏ: “Muốn đi nhanh và đi đúng, tôi đề xuất 3 tháo gỡ từ phía Nhà nước và Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Một là, cơ chế và nguồn lực. Cần chính sách đầu tư có trọng tâm cho đội ngũ giảng viên dạy bằng tiếng nước ngoài: kinh phí bồi dưỡng, cử đi đào tạo, chế độ thu hút và đãi ngộ tương xứng với khối lượng công việc vốn nặng hơn nhiều. Cần học bổng và hỗ trợ ngoại ngữ cho sinh viên vùng khó để không ai bị bỏ lại phía sau...
Hai là, hành lang pháp lý thống nhất, rõ ràng. Nghị quyết 71 yêu cầu “xây dựng cơ chế tự chủ mạnh mẽ, tạo thuận lợi tối đa cho các cơ sở giáo dục công lập”. Để tinh thần ấy đi vào đời sống, cần hướng dẫn cụ thể về tiêu chuẩn chương trình, học phần giảng dạy bằng tiếng nước ngoài, cách tính khối lượng giảng dạy, học phí, kiểm định và công nhận lẫn nhau. Trao quyền tự chủ thực chất cho các cơ sở đủ năng lực, đi kèm hậu kiểm nghiêm, thay vì để cơ sở loay hoay giữa các quy định chồng chéo.
Ba là, kết nối và dùng chung nguồn lực. Cần nền tảng học liệu mở, ngân hàng giáo trình, bài giảng số dùng chung; cơ chế để các trường mạnh hỗ trợ trường yếu hơn; thúc đẩy hợp tác với đối tác quốc tế uy tín, doanh nghiệp và tổ chức nghề nghiệp để gắn đào tạo với chuẩn nghề. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra điểm yếu cần khắc phục: “giáo dục đại học đổi mới chậm, liên kết đào tạo - nghiên cứu - thị trường lao động chưa chặt chẽ”.
Tôi muốn khép lại bằng một thông điệp: dạy và học bằng tiếng nước ngoài không phải là mục tiêu cuối cùng. Mục tiêu cuối cùng là một thế hệ trẻ Việt Nam giỏi chuyên môn, tự tin hội nhập, đủ bản lĩnh để cạnh tranh và đóng góp cho đất nước. Học viện Tài chính xác định đi đầu ở lĩnh vực của mình, làm quyết liệt nhưng làm chắc, và chịu trách nhiệm đến cùng về chất lượng”.
Để việc mở rộng giảng dạy và học tập bằng tiếng nước ngoài thực sự đi vào chiều sâu và mang lại hiệu quả thiết thực, theo Phó Giáo sư Trần Trọng Nguyên, cần có cách tiếp cận đồng bộ từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực hiện tại từng cơ sở giáo dục đại học, trong đó đặc biệt chú trọng các điều kiện bảo đảm chất lượng và năng lực thực tế của người dạy, người học.
Bên cạnh đó, cần gắn việc mở rộng giảng dạy bằng tiếng nước ngoài với chiến lược chuyển đổi số và đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học. Việc phát triển các nền tảng học tập số, thư viện điện tử, học liệu mở và ứng dụng trí tuệ nhân tạo không chỉ hỗ trợ giảng viên, sinh viên tiếp cận nguồn tri thức quốc tế mà còn góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả học tập và tối ưu hóa nguồn lực đầu tư của toàn xã hội.
Đặc biệt, không nên đồng nhất mức độ quốc tế hóa giáo dục đại học với tỉ lệ học phần được giảng dạy bằng tiếng Anh. Thước đo quan trọng hơn phải là chất lượng đào tạo, năng lực chuyên môn, khả năng sử dụng ngoại ngữ trong thực tiễn và mức độ đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động. Việc mở rộng giảng dạy bằng ngoại ngữ cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp, bảo đảm không tạo thêm rào cản trong tiếp thu kiến thức chuyên môn và không làm gia tăng bất bình đẳng về cơ hội học tập giữa các nhóm sinh viên.
Xét đến cùng, mục tiêu cuối cùng không phải là đào tạo những người chỉ giỏi ngoại ngữ, mà là đào tạo những người giỏi chuyên môn, sử dụng thành thạo ngoại ngữ để tiếp cận tri thức, thích ứng và tạo ra giá trị trong môi trường toàn cầu.
Liên quan đến nội dung này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Như Khoa - Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp (Đại học Thái Nguyên) nhận định, để cụ thể hóa mục tiêu trên cần tập trung vào hai yếu tố cốt lõi: nâng chuẩn ngoại ngữ cho sinh viên và tạo động lực cho đội ngũ giảng viên.
Về phía người học, Phó Giáo sư Ngô Như Khoa nhấn mạnh việc nâng cao năng lực tiếng Anh đầu vào là khâu then chốt. Nhà trường cần xây dựng hệ thống hỗ trợ sinh viên tự học ở nhà và bắt buộc có công cụ kiểm soát ngay trong 2 năm đầu. Bắt đầu từ năm thứ 3 trở đi, tối thiểu mỗi học kỳ phải có một môn chuyên ngành được giảng dạy bằng song ngữ.
Về phía người dạy, nhà trường sẽ chủ động tạo điều kiện và thiết lập cơ chế đãi ngộ đủ mạnh để giảng viên nâng cao trình độ, năng lực ngoại ngữ. “Giai đoạn đầu, mục tiêu đặt ra là khoảng 30% giảng viên khối chuyên môn có thể giảng dạy song ngữ. Nhà trường sẽ áp dụng chính sách nhân hệ số giờ dạy để tạo động lực. Mặt khác, khi sinh viên ưu tiên đăng ký các lớp song ngữ, chính áp lực từ người học sẽ thúc đẩy giảng viên không ngừng tự nâng cấp” - Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp (Đại học Thái Nguyên) chia sẻ.
Theo Phó Giáo sư Ngô Như Khoa, bên cạnh “sức đẩy” từ định hướng và chiến lược đào tạo của nhà trường, yếu tố then chốt nằm ở “sức hút” thực tế từ thị trường lao động. Việc hoàn thành chương trình song ngữ phải gắn liền với cơ hội việc làm tốt hơn cùng chế độ đãi ngộ vượt trội; đó mới là động lực gốc rễ thúc đẩy khát vọng học tập của sinh viên. Do đó, thị trường cần có sự ghi nhận thỏa đáng và phân công lao động rõ ràng giữa nhân sự đào tạo bằng tiếng Việt và nhân sự tốt nghiệp chương trình đào tạo bằng ngoại ngữ.
