Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, việc tăng cường liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp được xem là yêu cầu tất yếu. Không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, sự hợp tác này còn tạo điều kiện để các kết quả nghiên cứu khoa học được ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa, giải quyết những bài toán từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương - Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh (UTH) chia sẻ về định hướng kết nối doanh nghiệp, gắn đào tạo và nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn.
Phóng viên: Trên thực tế, liên kết giữa trường đại học và doanh nghiệp ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Từ thực tiễn hoạt động của UTH, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương có thể chia sẻ những lợi thế và thế mạnh nổi bật của nhà trường trong kết nối với doanh nghiệp, gắn hoạt động đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp chỉ xuất hiện khi hoạt động đào tạo và nghiên cứu được xây dựng từ góc nhìn của cơ sở đào tạo mà chưa xuất phát từ nhu cầu của thị trường. Theo tôi, đại học hiện đại không chỉ có nhiệm vụ truyền thụ tri thức mà còn phải tham gia giải quyết những vấn đề thực tiễn của nền kinh tế.
Là trường đại học đào tạo theo định hướng ứng dụng trong lĩnh vực giao thông vận tải, UTH xác định doanh nghiệp không phải là "đơn vị sử dụng lao động" đứng ở cuối chuỗi đào tạo, mà là đối tác đồng hành ngay từ đầu. Từ quá trình xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức thực hành, thực tập, nghiên cứu khoa học đến tuyển dụng, doanh nghiệp đều có vai trò tham gia và phản biện.
Lợi thế của UTH là mạng lưới hợp tác rộng với các doanh nghiệp, tập đoàn và cơ quan quản lý trong nhiều lĩnh vực như cảng biển, logistics, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, UAVs (hệ thống điều khiển thiết bị bay không người lái) và kinh tế tầm thấp, hàng hải, ô tô, hàng không, xây dựng hạ tầng và công nghệ giao thông. Điều này giúp sinh viên được học tập trong môi trường gắn với thực tiễn, đồng thời tạo điều kiện để giảng viên tiếp cận những bài toán mới của doanh nghiệp, từ đó hình thành các hướng nghiên cứu có khả năng ứng dụng.
Chúng tôi luôn quan niệm rằng chất lượng của một chương trình đào tạo không chỉ được đánh giá bằng số tín chỉ hay số giờ lên lớp, mà còn bằng khả năng thích ứng của người học khi bước vào thị trường lao động và bằng những giá trị mà kết quả nghiên cứu mang lại cho doanh nghiệp và xã hội.
Phóng viên: Từ thực tiễn hợp tác tại UTH, Phó Giáo sư đánh giá như thế nào về vai trò của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao? Nhà trường đã tạo điều kiện ra sao để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào xây dựng chuẩn đầu ra, cập nhật chương trình đào tạo, đồng hành cùng sinh viên và tiếp nhận nguồn nhân lực sau tốt nghiệp?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Doanh nghiệp chính là nơi phản ánh rõ nhất yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực. Vì vậy, nếu trường đại học muốn đào tạo đúng và trúng nhu cầu xã hội thì doanh nghiệp phải trở thành một chủ thể trong quá trình đào tạo, chứ không chỉ là đơn vị tuyển dụng sau khi sinh viên tốt nghiệp.
Tại UTH, doanh nghiệp tham gia vào nhiều khâu của quá trình đào tạo. Các chuyên gia doanh nghiệp tham gia hội đồng tư vấn chương trình, góp ý chuẩn đầu ra, cập nhật học phần theo xu hướng công nghệ mới và trực tiếp giảng dạy một số chuyên đề thực tiễn. Nhiều học phần được triển khai ngay tại doanh nghiệp để sinh viên được tiếp cận quy trình sản xuất, quản lý và vận hành trong môi trường làm việc thực tế.
Một điểm nhấn trong chiến lược đào tạo của UTH là mô hình "Học kỳ doanh nghiệp", tạo điều kiện để sinh viên học tập, trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp ngay tại doanh nghiệp trong thời gian đủ dài. Qua đó, sinh viên không chỉ tích lũy kiến thức chuyên môn mà còn hình thành tác phong nghề nghiệp, kỹ năng làm việc nhóm, khả năng thích ứng với môi trường công việc và văn hóa doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp, đây cũng là cơ hội để phát hiện, đánh giá và tuyển chọn nguồn nhân lực phù hợp ngay từ khi sinh viên còn trên ghế nhà trường. Đó là mô hình mang lại lợi ích cho cả ba bên: nhà trường, doanh nghiệp và người học. Khi doanh nghiệp xem đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho năng lực cạnh tranh, còn nhà trường lấy nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp làm động lực đổi mới đào tạo, sự hợp tác ấy sẽ vượt ra ngoài mục tiêu tuyển dụng trước mắt, trở thành nền tảng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
Phóng viên: Bên cạnh đào tạo, hợp tác nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ là một hướng đi quan trọng để phát huy nguồn lực của trường đại học. UTH đang tập trung vào những lĩnh vực nghiên cứu nào có tiềm năng ứng dụng cao, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và sự phát triển của ngành giao thông vận tải? Nhà trường đã có những kết quả hoặc sản phẩm nghiên cứu nào được ứng dụng vào thực tiễn, thưa Phó Giáo sư?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Định hướng nghiên cứu của UTH tập trung vào các lĩnh vực mà đất nước đang có nhu cầu lớn về phát triển hạ tầng và chuyển đổi công nghệ như giao thông thông minh, logistics và quản lý chuỗi cung ứng, đường sắt tốc độ cao, cảng biển, năng lượng xanh, vật liệu xây dựng bền vững, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong giao thông vận tải.
Quan điểm của chúng tôi là nghiên cứu khoa học phải hướng tới giải quyết những bài toán cụ thể của doanh nghiệp và cộng đồng. Vì vậy, nhiều đề tài của giảng viên và sinh viên được triển khai từ nhu cầu thực tiễn, có sự đồng hành của doanh nghiệp ngay từ giai đoạn nghiên cứu.
Trong thời gian qua, nhà trường đã có nhiều kết quả nghiên cứu có tính ứng dụng như vật liệu xây dựng thân thiện môi trường từ lõi cây gai dầu, gạch bê tông thấm nước góp phần giảm ngập đô thị, phao cứu sinh điều khiển từ xa phục vụ công tác cứu hộ, các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong logistics và giao thông, cùng nhiều nghiên cứu phục vụ quản lý khai thác cảng biển, vận tải và hạ tầng giao thông.
Chúng tôi mong muốn các kết quả nghiên cứu không dừng lại ở bài báo khoa học hay phòng thí nghiệm, mà tiếp tục được doanh nghiệp tiếp nhận, hoàn thiện, chuyển giao và thương mại hóa để tạo ra giá trị thực tiễn.
Phóng viên: Từ kinh nghiệm của UTH, Phó Giáo sư cho rằng đâu là những yếu tố quan trọng giúp hình thành các chương trình hợp tác dài hạn, trong đó doanh nghiệp không chỉ đồng hành trong đào tạo mà còn tham gia đặt hàng nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa kết quả khoa học, công nghệ?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Theo tôi, hợp tác bền vững chỉ có thể hình thành khi cả trường đại học và doanh nghiệp cùng tạo ra giá trị cho nhau.
Doanh nghiệp sẽ không đầu tư cho nghiên cứu nếu kết quả nghiên cứu không giải quyết được nhu cầu thực tế. Ngược lại, trường đại học cũng khó phát triển nghiên cứu ứng dụng nếu thiếu những bài toán từ thực tiễn sản xuất và kinh doanh.
Vì vậy, điều quan trọng nhất là xây dựng cơ chế hợp tác trên cơ sở cùng chia sẻ lợi ích, cùng chia sẻ trách nhiệm và cùng đồng hành trong toàn bộ quá trình từ xác định nhu cầu, nghiên cứu, thử nghiệm, chuyển giao đến thương mại hóa sản phẩm.
Ở UTH, chúng tôi đang từng bước hình thành hệ sinh thái kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý. Trong hệ sinh thái đó, doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận kết quả nghiên cứu mà còn tham gia xác định hướng nghiên cứu, đặt hàng nhiệm vụ khoa học, hỗ trợ chuyên gia, cơ sở vật chất và cùng đầu tư nguồn lực.
Đó cũng là xu hướng phát triển của đại học hiện đại, nơi giá trị của nghiên cứu được đo bằng mức độ đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội.
Phóng viên: Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển giao thông thông minh, logistics và hạ tầng giao thông đang đặt ra nhiều yêu cầu mới, UTH có những định hướng gì để mở rộng mạng lưới đối tác doanh nghiệp, phát triển các chương trình hợp tác đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu? Trong thời gian tới, nhà trường kỳ vọng tạo ra những dấu ấn nào trong kết nối tri thức đại học với thực tiễn?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Trong giai đoạn tới, UTH tiếp tục mở rộng hợp tác với các tập đoàn, doanh nghiệp trong và ngoài nước trên các lĩnh vực chiến lược như giao thông thông minh, đường sắt tốc độ cao, logistics số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế biển, năng lượng xanh và hạ tầng bền vững, kinh tế tầm thấp & UAVs (hệ thống điều khiển thiết bị bay không người lái).
Song song với đó, nhà trường sẽ phát triển các mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, tăng cường chương trình học kỳ doanh nghiệp, xây dựng các phòng thí nghiệm dùng chung, trung tâm nghiên cứu liên ngành và các nhóm nghiên cứu mạnh gắn với nhu cầu phát triển của ngành giao thông vận tải.
Chúng tôi cũng kỳ vọng mở rộng hơn nữa các chương trình hợp tác quốc tế để tiếp cận công nghệ mới, nâng cao năng lực nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực có khả năng làm việc trong môi trường toàn cầu
Điều UTH hướng tới không chỉ là đào tạo những kỹ sư, cử nhân có chuyên môn vững vàng, mà còn là xây dựng một trường đại học ứng dụng, nơi tri thức được chuyển hóa thành giải pháp, công nghệ và giá trị phục vụ doanh nghiệp, cộng đồng và sự phát triển bền vững của đất nước.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương - Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh.
