Với những thành tựu đã đạt được và các cơ chế phát triển được xác lập trong Nghị quyết 71-NQ/TW, mục tiêu có ít nhất 8 cơ sở giáo dục đại học Việt Nam thuộc Top 200 châu Á vào năm 2030 có cơ sở để kỳ vọng thành công. Tuy nhiên, khoảng cách về năng lực học thuật so với nhóm dẫn đầu vẫn còn đáng kể, đồng thời đặt ra thách thức về đánh giá sự xuất sắc của các thành tựu nghiên cứu khoa học.
Mục tiêu lớn mở ra cơ hội phát triển
Trong bài viết “Từ chỉ đạo về mục tiêu xếp hạng đại học đến tầm nhìn chiến lược cho quốc gia”, đăng trên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam ngày 21/5/2026, tác giả đã phân tích ý nghĩa chiến lược của những mục tiêu xếp hạng đại học quốc tế đối với sự phát triển giáo dục đại học và năng lực cạnh tranh quốc gia [1].
Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 8 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 200 đại học hàng đầu Châu Á và ít nhất một cơ sở thuộc nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới trong một số lĩnh vực theo các bảng xếp hạng quốc tế uy tín [2].
Ý nghĩa tích cực của mục tiêu không chỉ nằm ở thứ hạng, mà còn ở động lực đổi mới quản trị, phát triển đội ngũ, nâng cao năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và quốc tế hóa.
Đặc biệt, Nghị quyết còn định hướng phát triển từ 3 đến 5 đại học tinh hoa theo mô hình đại học nghiên cứu đẳng cấp quốc tế, tăng cường tự chủ, thu hút nhân tài và xây dựng các trung tâm nghiên cứu xuất sắc. Những chính sách này tạo nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh học thuật của Việt Nam.
Những tín hiệu tích cực về khả năng đạt mục tiêu
Ngày 3/11/2026, QS công bố bảng xếp hạng đại học Châu Á năm 2027 với hơn 1.700 cơ sở giáo dục đại học. Việt Nam có 33 cơ sở được xếp hạng, tăng 8 cơ sở so với kỳ trước và đạt số lượng cao nhất từ trước đến nay [3, 4].
Theo thứ tự xếp hạng, 33 cơ sở gồm: Đại học Quốc gia Hà Nội (159), Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh (182), Đại học Duy Tân (210), Trường Đại học Tôn Đức Thắng (265), Đại học Bách khoa Hà Nội (276), Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (289), Trường Đại học Văn Lang (293), Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (329), Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (380), Đại học Đà Nẵng (457), Đại học Cần Thơ (534), Đại học Huế (561), Trường Đại học Ngoại thương (562), Trường Đại học Nguyễn Tất Thành (569), Trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh (667), Đại học Phenikaa (697), Trường Đại học Thủy lợi (731–740), Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (771–780), Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh (801–850), Đại học Kinh tế Quốc dân (801–850), Đại học Thái Nguyên (901–950), Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh (1001–1100), Học viện Nông nghiệp Việt Nam (1001–1100), Học viện Ngân hàng (1101–1200), Trường Đại học Công nghệ Đồng Nai (1101–1200), Trường Đại học Giao thông vận tải (1101–1200), Trường Đại học Lạc Hồng (1201–1300), Trường Đại học Thương mại (1201–1300), Trường Đại học Nam Cần Thơ (1401–1500), Trường Đại học Tài chính – Marketing (1401–1500), Trường Đại học Vinh (1401–1500), Trường Đại học Thăng Long (1501+) và Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Vĩnh Long (1501+).
Đáng chú ý, Việt Nam đã có 2 cơ sở thuộc Top 200 Châu Á, trong khi 6 cơ sở tiếp theo nằm ở các vị trí từ 210 đến 329. Như vậy, có 8 cơ sở thuộc Top 329 theo QS Asia 2027.
Đây là tín hiệu đáng khích lệ để kỳ vọng có thêm những cơ sở giáo dục đại học Việt Nam gia nhập Top 200. Sự hiện diện của cả cơ sở công lập và tư thục cũng cho thấy tiềm năng phát triển đang được mở rộng.
Tuy nhiên, mục tiêu Nghị quyết 71 không nên chỉ được đánh giá qua QS. Cần mở rộng đối sánh sang các bảng xếp hạng uy tín khác trên thế giới thuộc nhóm SATUQUN gồm bảy hệ thống quốc tế: SCImago (Tây Ban Nha), ARWU (Trung Quốc), THE (Vương Quốc Anh), US. News (Hoa Kỳ), QS (Vương Quốc Anh), URAP (Thổ Nhĩ Kỳ) và NTU (Đài Loan). Mỗi bảng xếp hạng có phương pháp và trọng tâm khác nhau, giúp nhận diện những thế mạnh học thuật đa dạng.
Với nền tảng hiện có và những cơ chế phát triển mới của Nghị quyết 71, mục tiêu 8 đại học Top 200 châu Á vào năm 2030 nhìn chung có cơ sở để đánh giá là khả thi. Tuy nhiên, khả thi không đồng nghĩa với chắc chắn đạt được.
Khoảng cách từ trung vị Việt Nam đến nhóm dẫn đầu Châu Á vẫn rất lớn
Phân tích điểm số 11 chỉ số của 33 cơ sở Việt Nam so với toàn bộ 1.722 cơ sở thuộc QS Asia 2027 cho thấy trung vị của nhóm Việt Nam cao hơn trung vị chung Châu Á ở 8/11 chỉ số. Tuy nhiên, khi đối sánh với ngưỡng điểm của nhóm 25% và 10% cao nhất Châu Á, những khoảng cách đáng kể xuất hiện.
Cụ thể, trung vị điểm giảng viên/sinh viên của Việt Nam chỉ đạt 8.2, trong khi ngưỡng Top 25% châu Á là 48.3 và Top 10% là 84.2. Đối với bài báo/giảng viên, ba mức tương ứng là 6.8; 41.7 và 81.6. Ở chỉ số giảng viên có trình độ tiến sĩ, trung vị điểm Việt Nam đạt 25.6, so với 79.1 và 97.4 của hai ngưỡng dẫn đầu.
Đặc biệt, không có cơ sở Việt Nam nào đạt ngưỡng Top 10% Châu Á ở cả ba chỉ số này.
Ở chiều ngược lại, có 7/33 cơ sở Việt Nam đạt ngưỡng Top 10% về trích dẫn trên mỗi bài báo khoa học Scopus, nhưng không cơ sở nào đạt ngưỡng tương ứng về bài báo Scopus trên mỗi giảng viên. Điều này cho thấy vị thế theo tác động trích dẫn thuận lợi hơn vị thế theo năng suất công bố. Xét toàn bộ 11 chỉ số, 8/33 cơ sở không đạt ngưỡng Top 25% ở bất kỳ chỉ số nào; 21/33 cơ sở không đạt ngưỡng Top 10% ở bất kỳ chỉ số nào. Các kết quả trên được tính từ điểm chuẩn hóa QS, với quy ước chuyển ô điểm không được công bố thành 0.
Những phát hiện này không phủ nhận thành tựu của các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam, nhưng cho thấy ngay cả khi trung vị điểm Việt Nam vượt trung vị điểm Châu Á ở nhiều chỉ số, khoảng cách đến nhóm có điểm cao nhất vẫn còn rất lớn ở một số yếu tố học thuật cốt lõi.
Những lưu ý để đạt mục tiêu bền vững
Thứ nhất, cạnh tranh xếp hạng không ngừng thay đổi. Trong 25 cơ sở Việt Nam đã được QS xếp hạng kỳ trước, chỉ 8 cơ sở tăng hạng, trong khi 17 cơ sở giảm hạng [4]. Vì vậy, không nên xây dựng lộ trình bằng cách ngoại suy đơn giản số bậc tăng hằng năm. Điều quan trọng là cải thiện năng lực cạnh tranh thực chất trong môi trường quốc tế.
Thứ hai, cần bảo đảm tính minh bạch và khả năng kiểm chứng dữ liệu xếp hạng. Một số chỉ số phụ thuộc vào dữ liệu do các cơ sở giáo dục đại học cung cấp. Việc QS có thể xác minh độc lập, toàn diện và đồng nhất vẫn là thách thức. Đây là vấn đề cần quan tâm nhằm hạn chế nguy cơ chạy theo điểm số.
Thứ ba, không đồng nhất thứ hạng với chất lượng toàn diện. Hai chỉ số danh tiếng học thuật và danh tiếng nhà tuyển dụng chiếm 50% trọng số QS Asia. Trong khi đó, giá trị chuyển giao công nghệ và đóng góp kinh tế, xã hội của nghiên cứu chưa được đo lường trực tiếp bằng một chỉ số riêng trong hệ thống này.
Vì vậy, xếp hạng cần được sử dụng như một công cụ đối sánh, không thay thế đánh giá toàn diện về đào tạo, nghiên cứu và đóng góp xã hội.
Thách thức đánh giá sự xuất sắc của thành tựu nghiên cứu khoa học
Bên cạnh mục tiêu xếp hạng, Nghị quyết 71 đặt mục tiêu tăng bình quân 12% mỗi năm đối với số công bố khoa học quốc tế và nguồn thu từ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; 16% mỗi năm đối với số đăng ký sáng chế và văn bằng bảo hộ sáng chế [2].
Đây là những chỉ tiêu quan trọng để thúc đẩy phát triển nghiên cứu. Tuy nhiên, cần giải quyết đồng thời một vấn đề: Làm thế nào để xác định và đánh giá khách quan sự xuất sắc của các thành tựu nghiên cứu khoa học?
Số bài báo khoa học hay số trích dẫn khoa học là những thước đo hữu ích nhưng không đủ để xác định chất lượng từng công trình nghiên cứu. Sự xuất sắc còn phải được xem xét qua tính nguyên gốc, độ tin cậy của phương pháp, đóng góp tri thức mới và tác động học thuật.
Đối với nghiên cứu ứng dụng, cần đánh giá thêm giá trị công nghệ, khả năng chuyển giao, thương mại hóa và đóng góp kinh tế, xã hội. Một sáng chế được đăng ký chưa đồng nghĩa với công nghệ được khai thác hoặc tạo ra giá trị thực tiễn.
Các nguyên tắc đo lường khoa học có trách nhiệm của DORA và CoARA nhấn mạnh vai trò của đánh giá nội dung nghiên cứu, phản biện chuyên môn và sử dụng chỉ số định lượng phù hợp [5, 6].
Do đó, Việt Nam cần phát triển hệ thống đánh giá thành tựu nghiên cứu xuất sắc theo đặc thù từng lĩnh vực, phân biệt nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và nghiên cứu chính sách; đồng thời bảo đảm liêm chính nghiên cứu, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm giải trình.
Đây là điều kiện quan trọng để những chính sách đầu tư cho các chương trình nghiên cứu xuất sắc tạo ra các kết quả có giá trị khoa học và tác động thực tiễn.
Từ mục tiêu khả thi đến thành công thực chất
Sau hơn một năm thực hiện Nghị quyết 71, những kết quả xếp hạng quốc tế và các cơ chế phát triển mới tạo thêm cơ sở để kỳ vọng mục tiêu 8 đại học Top 200 Châu Á vào năm 2030 có thể trở thành hiện thực.
Tuy nhiên, đối sánh trung vị điểm của 33 cơ sở Việt Nam với các ngưỡng Top 25% và Top 10% Châu Á cho thấy khoảng cách còn đáng kể về những chỉ số học thuật quan trọng.
Vì vậy, vấn đề không chỉ là có thêm những cơ sở giáo dục đại học tăng hạng, mà còn phải chuyển hóa các cơ chế phát triển thành năng lực đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo thực chất.
Mục tiêu 8 đại học Top 200 Châu Á vào năm 2030 là khả thi và đáng kỳ vọng. Nhưng thành công bền vững phải được thể hiện không chỉ bằng thứ hạng quốc tế, mà còn bằng những thành tựu nghiên cứu xuất sắc, năng lực làm chủ tri thức và công nghệ, cùng những giá trị thiết thực đóng góp cho sự phát triển đất nước, như tinh thần của Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị.
Tài liệu tham khảo
[1] Lê Văn Út (2026). Từ chỉ đạo về mục tiêu xếp hạng đại học đến tầm nhìn chiến lược cho quốc gia. Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ngày 21/5/2026.
https://giaoduc.net.vn/tu-chi-dao-ve-muc-tieu-xep-hang-dai-hoc-den-tam-nhin-chien-luoc-cho-quoc-gia-post260022.gd
[2] Bộ Chính trị (2025). Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Toàn văn đăng trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-71-nq-tw-cua-bo-chinh-tri-ve-dot-pha-phat-trien-giao-duc-va-dao-tao-119250828110759964.htm
[3] QS Quacquarelli Symonds (2026). QS Asia University Rankings 2027. Bảng xếp hạng chính thức, công bố ngày 3/11/2026.
https://www.topuniversities.com/asia-university-rankings
[4] VnExpress (2026). 33 đại học Việt Nam vào bảng xếp hạng châu Á 2027. Ngày 3/11/2026.
https://vnexpress.net/33-dai-hoc-viet-nam-vao-bang-xep-hang-chau-a-2027-5140159.html
[5] DORA (2012). San Francisco Declaration on Research Assessment.
https://sfdora.org/read/
[6] Coalition for Advancing Research Assessment – CoARA (2022). Agreement on Reforming Research Assessment.
https://www.coara.org/agreement/the-agreement-full-text/
